Lepiężnik różowy

Lepiężnik różowy
	; Lepiężnik różowy - budowa
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Asteroideae
Rodzaj	lepiężnik
Gatunek	lepiężnik różowy
	Nazwa systematyczna
	Petasites hybridus (L.) Gaertn., B. Mey. & Scherb.; Oekon. Fl. Wetterau 3(2): 184 (1802)
Synonimy
	Cineraria hybrida (L.) Bernh.; Petasites officinalis var. hybridus (L.) P.Fourn.; Tussilago hybrida L.; Tussilago petasites var. hybrida (L.) Boenn.;
	Cineraria hybrida (L.) Bernh.; Petasites officinalis var. hybridus (L.) P.Fourn.; Tussilago hybrida L.; Tussilago petasites var. hybrida (L.) Boenn.;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Lepiężnik różowy (Petasites hybridus) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Występuje w całej niemal Europie – bez północnych krańców kontynentu, Portugalii i wysp na Morzu Śródziemnym), poza tym w południowo-zachodniej Azji – w rejonie Kaukazu, Turcji i Iranu. Występował też w północnej Afryce w Algierii, ale tam wymarł. Introdukowany rośnie w Ameryce Północnej w New Hampshire^[3]. W Polsce jest pospolity na południu, zwłaszcza w Karpatach, rozpowszechniony na zachodzie i północy, ale miejscami rzadki w centrum i na północnym wschodzie^[4].

Morfologia

Część podziemna: Posiada duże, walcowate i zgrubiałe kłącze o nieprzyjemnym zapachu.

Łodyga: Ma grubą, mięsistą łodygę kwiatostanową, na której skrętolegle wyrastają na wiosnę bezogonkowe, lancetowate, różowe łuski, które podczas rozwoju rośliny stopniowo zielenieją, przekształcając się w małe liście. Czerwonawa łodyga jest zawsze pojedyncza i prosto wzniesiona.

Liście: Oprócz niewielkich liści łodygowych, lepiężnik wytwarza też liście odziomkowe wyrastające bezpośrednio z kłącza. Liście te rozwijają się dopiero po przekwitnięciu kwiatów. Podobnie jak liście odziomkowe lepiężnika białego Petasites albus, są największymi liśćmi wśród roślin dziko rosnących w Polsce. Osiągają średnicę nawet 60 cm. Mają długie ogonki, wyrastające z kłącza pionowo lub ukośnie do góry. Ich blaszka liściowa o sercowato-nerkowatym kształcie jest nierówno ząbkowana i na dolnej powierzchni u młodych liści pokryta gęstym, krótkim kutnerem. Wydzielają charakterystyczny, nieprzyjemny zapach.
Kwiaty: Jest to jedna z najwcześniej kwitnących wiosną roślin. Już w marcu można dostrzec wyłaniające się z gruntu grube pąki tej rośliny. Zakwita jeszcze przed rozwojem liści. Drobne kwiaty zebrane są w koszyczki, a te w grona na szczycie łodygi. Występuje niepełna dwupienność. Na niektórych okazach występują głównie kwiaty żeńskie, a na niektórych dominują kwiaty męskie. Kwiaty żeńskie składają się tylko ze słupka o długiej szyjce, oraz z puchu (powstałego z przekształconego okwiatu). Kwiaty męskie mają koronę z 5 płatkami, zrośniętymi dołem w rurkę, pręciki zrośnięte w rurkę, oraz niepłodny słupek. Koszyczki z przewagą kwiatów żeńskich są większe (średnica ok. 1 cm) od koszyczków z przewagą kwiatów męskich, które mają średnicę ok. 0,5 cm. Jasnoróżowe kwiaty, podobnie jak liście, wydzielają słabą woń.

Owoc: Niełupki o długości 6–8 mm, wyposażone w białożółty puch, ułatwiający przenoszenie ich przez wiatr.

Biologia i ekologia

Bylina^[5], geofit i hemikryptofit^[6]. Kwitnie od marca do maja^[6]. Rośnie na brzegach rowów i strumieni, na źródliskach, wilgotnych łąkach i w zaroślach^[6]^[5]. Często tworzy rozległe skupienia^[5]. Preferuje gleby próchniczne, okresowo podmakające. Jest rośliną charakterystyczną dla Ass. Phalarido-Petasitetum hybridi^[7].

Zmienność

Poza podgatunkiem nominatywnym występującym w całym zasięgu gatunku wyróżniany jest jeden podgatunek – subsp. ochroleucus (Boiss. & A.Huet) Šourek, występujący na Ukrainie i w krajach Bałkańskich^[3].

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d Petasites hybridus (L.) G.Gaertn., B.Mey. & Scherb., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-07-22] .
↑ AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM. (red.), Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 400, ISBN 83-915161-1-3 .
↑ ^a ^b ^c JanJ. Walas JanJ., Petasites Mill., Lepiężnik, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 307 .
↑ ^a ^b ^c Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2004, s. 487-488. ISBN 83-01-14342-8.
↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2005, s. 106. ISBN 83-01-14439-4.

Bibliografia

František Činčura, Viera Feráková, Jozef Májovský, Ladislav Šomšák, Ján Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Jindřich Krejča, Magdaléna Záborská (ilustracje). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990. ISBN 83-09-01473-2.
Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).

[powo-3] Petasites hybridus (L.) G.Gaertn., B.Mey. & Scherb., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-07-22] .

[4] AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM. (red.), Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 400, ISBN 83-915161-1-3 .

[walas-5] JanJ. Walas JanJ., Petasites Mill., Lepiężnik, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 307 .

[klucz-6] Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2004, s. 487-488. ISBN 83-01-14342-8.

[7] Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2005, s. 106. ISBN 83-01-14439-4.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]