Przejdź do zawartości

Lepnica bezłodygowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Lepnica bezłodygowa
Ilustracja
Poduszka lepnicy bezłodygowej w tundrze
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

goździkopodobne

Rząd

goździkowce

Rodzina

goździkowate

Rodzaj

lepnica

Gatunek

lepnica bezłodygowa

Nazwa systematyczna
Silene acaulis (L.) Jacq
Enum. Stirp. Vindob.: 242 (1762)[3]
Multimedia w Wikimedia Commons
Kwiaty lepnicy bezłodygowej
Owocująca lepnica bezłodygowa

Lepnica bezłodygowa (Silene acaulis (L.) Jacq.) – gatunek rośliny należący do rodziny goździkowatych. Nazywana potocznie „kwitnącym mchem”. Występuje wokółbiegunowo w północnych częściach Azji, Europy i Ameryki Północnej oraz w górach Europy[4]. W Polsce rośnie tylko w Tatrach[5]. Jest też uprawiana.

Morfologia

[edytuj | edytuj kod]
Pokrój
Typowa roślina poduszkowa, bardzo niska, jej pędy i liście tworzą półkuliste poduszki o wysokości ok. 5 cm[6] i średnicy zazwyczaj do ok. 15 cm[7]. W dolnej części pędy okryte są pozostałościami starych liści i korzonkami[7].
Liście
Równowąskie, drobne, skórzaste, 1-nerwowe o zaostrzonych końcach i orzęsione na brzegach. Dolne liście w poduszce obumierają[5][6]. U podgatunku typowego rosnącego na skałach wapiennych do 20 mm długości, u podgatunku bryoides do 10 mm długości[7].
Kwiaty
Kwiaty wyrastają na szczytach łodyg, różowe do purpuroworóżowych, o średnicy 1–2 cm. Kielich zrośnięty, 5-ząbkowy, z wyraźnymi nerwami. Korona składa się z 5 wolnych płatków o brzegach sercowato wciętych, z długim paznokciem. W miejscu, gdzie płatki zwężają się w paznokieć występuje przykoronek. W środku kwiatu pojedynczy słupek o trzech znamionach i 10 pręcików o białych pylnikach[6], występują też kwiaty jednopłciowe ze szczątkowymi pręcikami lub szczątkowym słupkiem[7].
Owoce
Podłużne, jajowate torebki o wysokości do ok. 10 mm, osadzone na krótkim, omszonym trzonku; pękające od góry sześcioma ząbkami. Nasiona nerkowate, brunatne, do 1,4 mm długości[7].
Korzenie
Pojedyncza poduszka lepnicy ma zawsze jeden tylko korzeń, sięgający do 130 cm w głąb i umożliwiający roślinie bytowanie na niedostępnych, kamienistych zboczach[6].

Biologia i ekologia

[edytuj | edytuj kod]
Rozwój
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od czerwca do sierpnia[7], zapylana jest przez owady.
Siedlisko
Występuje w strefie arktycznej oraz w wysokich górach strefy umiarkowanej półkuli północnej[7][3]. W górach porasta upłazy, strome zbocza i piargi. Rośnie zarówno na wapieniu, jak i na podłożu granitowym (różne podgatunki). W Tatrach obecna jest na wysokościach do 2650 m n.p.m. Główne obszary jej występowania to trzy najwyższe piętra: kosówki, halne i turniowe. Schodzi jednak również niżej, do 1000 m n.p.m. Jest bardzo wytrzymała na przymrozki – obserwowano, że nieraz całkowicie ulegała zmrożeniu i zlodowaceniu przez kilka nocy z rzędu, po czym w dzień ogrzana promieniami słońca odmarzała i kwitła dalej[6].
 Zobacz też: Rośliny tatrzańskie.

Zmienność

[edytuj | edytuj kod]

Występują trzy podgatunki[3]:

Zastosowanie i uprawa

[edytuj | edytuj kod]

Jest uprawiana jako roślina ozdobna, szczególnie nadaje się do ogródków skalnych, zwłaszcza do obsadzania szczelin skalnych, murków, luk między kamieniami[11]. Uprawiana w ogródkach zwykle nie kwitnie jednak tak obficie, jak w naturze[12]. Mrozoodporność rośliny jest duża, może być uprawiana w strefach klimatycznych 2–9[12]. Obficiej, niż typowa, dziko rosnąca forma kwitną uprawne kultywary, np. `Floribunda`[11]. Lepnica bezłodygowa najlepiej rośnie na podłożu złożonym z mieszanki żwiru, próchnicy, kawałków skał i niedużej ilości gliny[11]. Najlepsze jest stanowisko słoneczne, ale przysłonięte od południowej strony[11]. Roślinę rozmnaża się przez sadzonkowanie pędów w inspekcie, można też przez wysiew nasion zaraz po ich zebraniu. Konieczne jest częste odnawianie rośliny, gdyż stare poduszki są mało żywotne i słabo kwitną[11].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. ↑ Peter F. Stevens, Caryophyllales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-10-07] (ang.).
  3. 1 2 3 Silene acaulis (L.) Jacq., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2026-08-19].
  4. ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
  5. 1 2 Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  6. 1 2 3 4 5 Zofia Radwańska-Paryska: Rośliny tatrzańskie. Warszawa: WSiP, 1988. ISBN 83-09-00256-4.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 Maria Pawlus, Silene L., Lepnica, [w:] Adam Jasiewicz (red.), Flora Polski. Rośliny naczyniowe, t. III, Kraków: Polska Akademia Nauk, Instytut Botaniki im. W. Szafera, 1992, s. 261-262.
  8. 1 2 3 4 František Antonín Novák: Tomik III. Rośliny górskie [Horské rostliny.]. il. Svolinský, Karel; tłum. i uzup. Zofia Radwańska-Paryska. Wyd. trzecie. Praga: 1961, s. 20, seria: Nasza przyroda w obrazach. [dostęp 2017-05-11]. (maszynopis, bez ilustracji)
  9. 1 2 Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  10. ↑ Konstanty Stecki: Tatry. Wyd. drugie. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1979, s. 210, seria: Przyroda polska. ISBN 83-214-0052-3.
  11. 1 2 3 4 5 Eugeniusz Radziul: Skalniaki. Warszawa: PWRiL, 2007. ISBN 978-83-09-01013-5.
  12. 1 2 Geoffrey Burnie, Gordon Cheers, Sue Forrester, Denise Greig, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134.
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lepnica_bezłodygowa&oldid=80508019”