Lepnica tatarska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lepnica tatarska
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd goździkopodobne
Rząd goździkowce
Rodzina goździkowate
Rodzaj lepnica
Gatunek lepnica tatarska
Nazwa systematyczna
Silene tatarica (L.) Pers.
Syn. Pl. 1: 497 1805[3]
Synonimy
  • Cucubalus secundus Gilib. (nom. ilval.)
  • Cucubalus tataricus L.
  • Viscago tatarica (L.) Hornem[3].

Lepnica tatarska (Silene tatarica (L.) Pers.) – gatunek rośliny z rodziny goździkowatych (Caryophyllaceae Juss.). Występuje naturalnie w północnej części Niemiec, w Polsce, Norwegii, Szwecji, Finlandii oraz Rosji (aż po Syberię)[4][5][6].

W Polsce jest gatunkiem rzadko występującym. Rośnie najczęściej na piaszczystych brzegach rzek oraz skrajach lasów. Rośnie w dolinach rzek Wisły, Bugu, Warty oraz dolnej Odry[6]. W Niemczech występuje między innymi na murawach kserofitycznych w Parku Narodowym Doliny Dolnej Odry[7].

W Finlandii gatunek ten pojawił się pod koniec epoki lodowcowej. Wówczas obszar ten porastał głównie wietrzy step, ustępując później miejsca lasowi iglastemu. Kiedy klimat stał się bardziej kontynentalny siedliska lepnicy tatarskiej ograniczyły się do dolin rzek w północnej części tego kraju. Główne subpopulacje[a][8] znajdują się wzdłuż rzek Oulujoki oraz Kemijoki[9].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Bylina dorastająca do 20–80 cm wysokości[5][10]. Ma liczne łodygi, wzniesione lub dołem nieco pokładające się[10]. Pędy u podstawy są lekko owłosione, natomiast górne partie rośliny są nagie[9]. Włoski są długie, kędzierzawe, wielokomórkowe[10].
Liście
Naprzeciwległe (na łodydze występuje po 12–16 par liści[10]). Mają lancetowaty lub podłużny kształt, długość 2–4 cm. Blaszka jest całobrzega, zaostrzona, słabo piłkowana u postawy[5][9]. Nasady zrastają się w krótką pochwę, tutaj też i na nerwie głównym są nieco owłosione[10].
Kwiaty
polisymetryczne. Zebrane w długie, wąskie i rzadkie kwiatostany, często mające formę jednostronnego grona. Kwiaty o średnicy około 2 cm osadzone są na odstająco owłosionych szypułkach o długości od 7 do 200 mm. Przysadki i podsadki są wąskolancetowate i owłosione. Kielich jest nagi, wąskocylindryczny, w górze nieco rozszerzony. Ma 10 wyraźnych żyłek. Osiąga 9–13 mm długości i zwieńczony jest trójkątnymi, spiczastymi, biało obrzeżonymi ząbkami[10]. Pięć nagich płatków ma białą, zielonkawą bądź żółtawą barwę. Płatki osiągają 13–16 mm długości i są głęboko podwójnie podzielona na łatki o długości 5 mm. W kwiatach znajduje się 10 pręcików. Słupek składa się z 3 owocolistków[9] i zwieńczony jest 3 szyjkami[10].
Owoce
Torebki o cylindrycznym kształcie. Mierzą 8–10 mm długości[9]. Nasiona długości 0,8 do 1 mm są nerkowate, brązowe i pomarszczone[10].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rośnie na brzegach rzek, przy ujściach rzek do morza, piaszczystych łachach, wydmach, na polach z piaszczystym podłożem, na poboczach dróg oraz nasypach kolejowych, na skrajach borów sosnowych[9][10]. Kwitnie od czerwca do września[10].

Roślina jest zapylana przez owady i wydaje liczne nasiona, które rozprzestrzeniają się przez wodę oraz ewentualnie także przez zwierzęta, a nawet pojazdy[9].

Fitosocjologia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek charakterystyczny dla kontynentalnych muraw napiaskowych ze związku Koelerion glaucae i zespołu Corynephoro-silenetum tataricae[11].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Umieszczona na polskiej czerwonej liście w kategorii NT (bliski zagrożenia)[12]. W Finlandii roślina ta jest zagrożona wyginięciem[13]. Występowanie muraw budowanych przez lepnicę tatarską ze szczotlichą siwą jest jednym z wyróżników siedliska przyrodniczego wymagającego ochrony w sieci Natura 2000 o kodzie 6120 (Ciepłolubne śródlądowe murawy napiaskowe Koelerion glaucae)[14].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Pojęcie subpopulacji (podpopulacji) jest wprowadzane w przypadkach ocen zagrożenia populacji silnie rozczłonkowanych, co wzmaga wymieranie taksonu. W przypadkach, gdy subpopulacje są małe i w znacznym stopniu izolowane, rekolonizacja opuszczonych stanowisk jest mało prawdopodobna (zob. metapopulacja oraz J. Mitka, Metodyka oszacowania stopnia zagrożenia populacji roślin i ich siedlisk).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-05-30] (ang.).
  3. a b Silene tatarica (L.) Pers. (ang.). The Plant List. [dostęp 10 maja 2015].
  4. Silene tatarica – Maps (ang.). Encyclopedia of Life. [dostęp 10 maja 2015].
  5. a b c Silene tatarica (fr.). Plantes & botanique. [dostęp 10 maja 2015].
  6. a b Silene tatarica (L.) Pers. (pol.). Atlas roślin. [dostęp 10 maja 2015].
  7. Murawy kserotermiczne (pol.). Nationalpark Unteres Odertal. [dostęp 10 maja 2015].
  8. Józef Mitka: Metodyka oszacowania stopnia zagrożenia populacji roślin i ich siedlisk (pol.). W: Roczniki Bieszczadzkie nr 18 [on-line]. 2010. s. 24–44. [dostęp 2013-12-23].
  9. a b c d e f g Tartarian Catchfly (ang.). LuontoPortti. [dostęp 10 maja 2015].
  10. a b c d e f g h i j Adam Jasiewicz (red.): Flora Polski. Rośliny naczyniowe. Tom III. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 1992, s. 256. ISBN 83-85444-06-8.
  11. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 119, 254. ISBN 978-83-01-14439-5. (pol.)
  12. Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  13. N. Tero, J. Aspi1, P. Siikamäki & A. Jäkäläniemi: Local genetic population structure in an endangered plant species, Silene tatarica (Caryophyllaceae) (ang.). W: Heredity [on-line]. Nature.com. [dostęp 10 maja 2015].
  14. Jolanta Kujawa-Pawlaczyk: *6120 – *Ciepłolubne śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion glaucae). W: Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. T. 3: Murawy, łąki, ziołorośla, wrzosowiska, zarośla. Ministerstwo Środowiska, s. 80-88. ISBN 83-86564-43-1.