Lestek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy Lestka. Zobacz też: inne osoby noszące imię Leszek.
Lestek
ilustracja
Portret Lestka
Miedzioryt z przełomu XVII i XVIII w. ze zbiorów Austriackiej Biblioteki Narodowej
Książę Polan
Poprzednik Siemowit
Następca Siemomysł
Dane biograficzne
Dynastia Piastowie
Data śmierci 930940 (?)
Ojciec Siemowit
Żona nieznana
Dzieci Siemomysł

Lestek[1], Leszek, niepoprawnie (forma zlatynizowana) Lestko – drugi książę Polan z dynastii Piastów, o którym wspomina Gall Anonim w swej kronice. Syn Siemowita i ojciec Siemomysła.

Imię[edytuj | edytuj kod]

Geneza jego imienia nie jest znana. Wywodzi się je od słowa lście (chytrość). Przypuszcza się, że jest zdrobnieniem jakiejś nieznanej, dwuczłonowej, słowiańskiej nazwy osobowej Lścimir bądź Lścisław. Pierwotnie brzmiało prawdopodobnie Lścik. Imię to występuje w rozmaitych wariantach, z których z czasem wybija się dominująca – Leszek. Prawidłowymi formami tego imienia są formy zakończone na -ek, czyli Lestek lub obocznie Leszek. Niepoprawna wersja Lestko przyjęła się w starszej historiografii pod wpływem autorytetu Oswalda Balzera, który taki zapis promował na kartach swojej Genealogii Piastów. W obliczu ostatnich badań onomastycznych należy przyjąć, że formy zakończone na -ko są formami zlatynizowanymi[1].

Lestek w relacji Galla Anonima[edytuj | edytuj kod]

Lestek miał być synem i następcą Siemowita, a ojcem i poprzednikiem Siemomysła. Po jego, tj. Siemowita zgonie na jego miejsce wstąpił syn jego Lestek, który czynami rycerskimi dorównał ojcu w zacności i odwadze. Po śmierci Lestka nastąpił Siemomysł, jego syn[2].

Lestek a Litzke i Licikavici[edytuj | edytuj kod]

Przypuszcza się, że od jego imienia powstały terminy „Lestkowie” i „Lestkowice”, jakimi jeszcze w czasach Mieszka I nazywano nieraz mieszkańców państwa Polan. Kronika Widukinda zawiera informację, że poddanymi Mieszka I byli Licikaviki. Znaczenie tego terminu jest sporne, a jedna z hipotez zakłada, że może pochodzić od imienia Lestka (Licikaviki → Lscikoviki → Lścikowicy czyli Lestkowice). Z kolei dzieło De administrando imperio cesarza bizantyjskiego Konstantyna VII Porfirogenty z 948 wspomina o ludzie zwanym Litzke.

Historyczność Lestka[edytuj | edytuj kod]

Początkowo nikt nie wątpił w historyczność Piastów „przedmieszkowych”. W drugiej połowie XIX wieku zaczęto kwestionować ich istnienie. Bogatą dyskusję rozstrzygnął w zasadzie artykuł Henryka Łowmiańskiego Dynastia Piastów we wczesnym średniowieczu, w którym obronił wiarygodność przekazu Galla Anonima, a tym samym i „historyczność” przynajmniej trzech bezpośrednich poprzedników Mieszka[potrzebny przypis]. Pogląd ten jest dominujący w polskiej literaturze historycznej.

Daty panowania[edytuj | edytuj kod]

Nie zachowały się żadne wiarygodne dane na temat dat panowania Lestka. Przyjmuje się hipotetycznie, że urodził się około 870880, a objął rządy około 900910. Większość literatury przyjmuje, że zmarł przypuszczalnie w latach 930940. Henryk Łowmiański przesuwał datę zgonu na około 950. Pierwotnie nie dało się datować na rządy Lestka żadnych wydarzeń. Obecnie możemy przypisać Lestkowi rozpoczęcie tzw. rewolucji piastowskiej, czyli militarno-ekonomicznej koncentracji władzy w rekach księcia i budowy pierwszych potężnych grodów państwowych – pierwszego w Grzybowie, w latach 915–922.

Małżeństwa i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Nie wiadomo nic o żonie (żonach) Lestka. Stanisław Zakrzewski wysunął domysł, że Lestek mógł być żonaty z księżniczką morawską[3]. Późny przekaz belgijskiego kronikarza z XIV wieku zdawał się sugerować, że był żonaty z saską księżniczką i miał z nią syna Ewrakera, późniejszego biskupa Leodium. Informacji tej jednak nie sposób zweryfikować; w polskiej literaturze poza Stanisławem Kętrzyńskim nikt nie zwrócił na nią uwagi. Według legendy rodowej rodu Sobieskich córka Lestka, Metodia miała poślubić niejakiego Sobiesława (Sobiesza), wnuka Sobiesława księcia Dalen[4].

Jedynym pewnym dzieckiem Lestka jest syn Siemomysł, który objął po nim rządy.

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Piast
ur. ?
zm. ?
Rzepicha
ur. ?
zm. ?
NN
ur. ?
zm. ?
NN
ur. ?
zm. ?
         
     
  Siemowit
ur. ?
zm. ?
NN
ur. ?
zm. ?
     
   

NN
ur. ?
zm. ?
OO   ?
Lestek
(ur. ?, zm. ok. 930–940)
                   
                   
   
Siemomysł
ur. IX/X w.
zm. ok. 950–960


Pomniki[edytuj | edytuj kod]

Lestka upamiętnia renesansowa płaskorzeźba umieszczona w portalu bramy wjazdowej Zamku Piastów Śląskich w Brzegu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b K. Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, s. 48-50.
  2. Cyt. za: Gall Anonim, Kronika polska, tłum. Roman Grodecki, s. 15.
  3. Stanisław Zakrzewski przypuszczał, że Świętopełk Mieszkowic mógł otrzymać imię po swoim przypuszczalnym prapradziadku, Świętopełku morawskim. Stanisław Zakrzewski, Bolesław Chrobry Wielki, tablica genealogiczna po s. 72.
  4. Tadeusz Korzon, Dola i niedola Jana III Sobieskiego, T. I, tablica nr 2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Opracowania[edytuj | edytuj kod]