Lewada (hydrologia)

Lewada – rodzaj kanału irygacyjnego, służącego do transportu wody z terenów deszczowych (rejonów górskich) na usytuowane niżej pola uprawne, typowego dla wulkanicznych wysp Makaronezji na Oceanie Atlantyckim, tj.: portugalskich archipelagów Madery (Madera, Porto Santo) i Azorów oraz dawnej portugalskiej kolonii, a obecnie niezależnego państwa – Republiki Zielonego Przylądka.

Lewady mają zazwyczaj niewielkie nachylenie, omijają doliny i góry, biegną przez tunele, przecinając naturalne cieki wodne akweduktami, a wybudowane wzdłuż nich ścieżki służą jako szlaki turystyczne. Woda z lewad bywa również wykorzystywana do produkcji energii elektrycznej. Największy system lewad (około 200 kanałów) znajduje się na Maderze (jego łączną długość szacuje się na 2000–3000 kilometrów), gdzie woda jest transportowana z północy i centrum wyspy na południowe wybrzeże^[1].

Lewady na Maderze

Na Maderze pierwsze lewady wybudowano w XV w. w celu nawodnienia upraw owoców, trzciny cukrowej i bananowców, rosnących na południu wyspy, chłodniejszą wodą z północy^[2]. Charakterystyczne dla lewad są utwardzone ścieżki wiodące wzdłuż kanałów, pozwalające na konserwowanie go (zapewnienie drożności). Obecnie wiele z tych ścieżek jest trasami spacerowymi i jedną z największych atrakcji turystycznych tego archipelagu^[1].

Wykaz głównych lewad na Maderze


Levada da Achada do Alves	Levada de Figueiras	Levada do Rei
Levada da Achada Grande	Levada de Marques Teixeira	Levada do Seixal
Levada da Água de Alto	Levada de Piornais	Levada do Techo
Levada da Boaventura	Levada de São Martinho	Levada dos Brasileiros
Levada da Cantinho	Levada de São Roque	Levada dos Cardais
Levada da Central da Ribeira da Janela	Levada de Soquinhos	Levada dos Cedros
Levada da Fajã	Levada do Baixo	Levada dos Curraleiros
Levada da Fajã do Amo	Levada do Baixo do Faial	Levada dos Marinheiros
Levada da Fajã do Rodrigues	Levada do Barreiro	Levada dos Moinhos
Levada da Fajã Nogueira	Levada do Bom Sucesso	Levada dos Tornos
Levada da Lagoa do Pico Redondo	Levada do Boqueirão	Levada Grande
Levada da Madalena	Levada do Caldeirão do Inferno	Levada Negra
Levada da Morena	Levada do Caldeirão Verde	Levada Nova de Câmara de Lobos
Levada da Passada	Levada do Caniçal	Levada Nova de Santa Cruz
Levada da Ponta do Pargo	Levada do Caniço	Levada Nova do Caniçal
Levada da Ponta do Sol	Levada do Castanheiro	Levada Nova do Moinho da Serra
Levada da Portela	Levada do Castelejo	Levada Nova do Ponta do Sol II ou dos Zimbreiros
Levada da Rocha Vermelha	Levada do Cedro Gordo	Levada Nova do Rabaçal (das 25 Fontes)
Levada da Roda	Levada do Curral da Pedra	Levada Seca
Levada da Rouca	Levada do Furado	Levada Velha do Rabaçal
Levada da Serra da Alegria	Levada do Juncal	Levada Velha I
Levada da Serra do Faial	Levada do Lombo	Levada Velha II
Levada da Serra I	Levada do Lombo do Moiro ou da Serra	Levadinha João de Deus
Levada da Serra II	Levada do Lombo II	Levado do Curral e Castelejo
Levada da Serra III	Levada do Lombo III	Túnel da Alegria
Levada da Serra ou do Cabral	Levada do Meio	Túnel da Camisa
Levada da Serra ou do Juncal	Levada do Moinho	Túnel da Encumeada
Levada da Silveira	Levada do Norte	Túnel do Caldeirão Verde
Levada da Soca	Levada do Paul I	Túnel do Canal do Norte
Levada da Tabua	Levada do Paul II	Túnel do Curral das Freiras
Levada das Ginjas	Levada do Pico das Eirozes ou Gaula	Túnel do Pico Grande
Levada das Rabaças	Levada do Pico do Arvoredo	Túnel do Pico Ruivo
Levada das Travessas	Levada do Pico do Cardo	Túnel dos Socorridos
Levada de Blandy	Levada do Pico do Curral
Levada de Cales	Levada do Pisão

Lewady na Maderze jako oficjalne szlaki turystyczne

Oficjalne szlaki turystyczne w Portugalii, w tym szlaki lewad, dzielą się na trzy kategorie:

GR (port. Grande Rota, pol. wielka droga) – szlaki turystyczne dalekobieżne; trasy o długości powyżej 30 km, bądź dłuższe niż jednodniowa wędrówka; to najbardziej znane i najważniejsze szlaki turystyczne w kraju
PR (port. Pequena Rota, pol. mała droga) – trasy o długości poniżej 30 km lub szlaki umożliwiające jednodniową wędrówkę; obejmują wszystkie trasy lewad
PL (port. Pedestres Locais, pol. lokalne szlaki piesze) – kategoria utworzona w 2006 r. dla tras okrężnych w miastach i wsiach oraz ich okolicach.

Wykaz lewad na Maderze oznaczonych jako szlaki turystyczne (wraz z ich numerami):

PR4: Levada do Barreiro, przebieg: Poço da Neve – Casa do Barreiro (gmina Funchal)
PR6: Levada das 25 Fontes, przebieg: Rabaçal – 25 Fontes, długość: 4,6 km (gmina Calheta)
PR6.1: Levada do Risco, przebieg: Rabaçal – Risco (gmina Calheta)
PR6.2: Levada do Alecrim, przebieg: Rabaçal – Ribeira do Lajeado, długość: 3,5 km
PR7: Levada do Moinho, przebieg: Ribeira da Cruz – Lamaceiros, długość: 10,3 km (gmina Porto Moniz)
PR9: Levada do Caldeirão Verde, przebieg: Queimadas – Caldeirão Verde – Caldeirão do Inferno, długość: 6,5 km (gmina Santana)
PR10: Levada do Furado, przebieg: Ribeiro Frio – Portela, długość: 11 km (gmina Santana)
PR14: Levada dos Cedros, przebieg: Fanal – Curral Falso, długość: 5,8 km (gmina Porto Moniz)
PR16: Levada Fajã do Rodrigues, przebieg: Fajã da Amã – Ribeira da Janela, długość: 3,9 km (gmina São Vicente)
PR18: Levada do Rei, przebieg: Quebradas – Ribeiro Bonito, długość: 5,1 km (gmina Santana)
PR23: Levada da Azenha, przebieg: Azenha – Caminho Velho do Castelo (gmina Santa Cruz)

Lewady w kulturze

Malwy na lewadach – tytuł zbioru reportaży polskiej autorki i reportażystki Barbary Wachowicz.

Przypisy

1 2 Lewady. madera.org. [dostęp 2011-10-13]. (pol.).
↑ Madera – krótki przewodnik. przezswiat.pl. [dostęp 2011-10-13]. (pol.).

[levada-1] 1 2 Lewady. madera.org. [dostęp 2011-10-13]. (pol.).

[2] Madera – krótki przewodnik. przezswiat.pl. [dostęp 2011-10-13]. (pol.).

[1]

[2]