Leworęczność

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Obchody dnia leworęcznych w Londynie w 2002 r.
Typy ostrza noża: nr 2 dla praworęcznych, nr 3 dla leworęcznych
Osoba pisząca słowo „Linkshänder” (niem. „leworęczny”) lewą ręką
Klawiatura numeryczna i klawisze kursora komputera są umieszczane po prawej stronie

Leworęczność (dawniej mańkuctwo) – odwrócona w stosunku do większości ludzi funkcjonalność prawej i lewej ręki. Około 8–15% ludności jest leworęczna. Osoby leworęczne w odróżnieniu od praworęcznych piszą, jedzą i wykonują większość czynności wymagających dużej precyzji ruchów za pomocą ręki lewej.

Leworęczność wynika z silniejszego rozwoju prawej półkuli mózgu, co objawia się nie tylko w częstszym używaniu lewej ręki, lecz także w lepszym i sprawniejszym funkcjonowaniu całej lewej strony ciała. Tendencja do leworęczności pojawia się w niemowlęctwie i utrwala do około 2 roku życia.

W tańcu i niektórych dyscyplinach sportowych (np. w gimnastyce i łyżwiarstwie) leworęczność, ze względu na częste połączenie z lewonożnością, bywa połączona z prawoskrętnością, czyli wszelkie obroty i ewolucje wykonywane są łatwiej w stronę odwrotną, niż w przypadku większości osób. Największa liczba osób leworęcznych występuje wśród Eskimosów i Żydów (20%). Najmniejszy odsetek występuje w Chinach i Japonii (zaledwie 3%).

Od 1992 roku leworęczni obchodzą 13 sierpnia swoje święto – Międzynarodowy Dzień Osób Leworęcznych.

Pokrewnymi zjawiskami, również związanymi z lateralizacją mózgu, są: „lewonożność”, „lewooczność” (oko dominujące), „lewouszność”.

Przedmioty i sytuacje przy których leworęczność ma znaczenie[edytuj | edytuj kod]

  • noże
  • widelce deserowe (ząbek do krojenia ciastka po jednej stronie)
  • telefony komórkowe (mikrofony umieszczone zwykle przy krawędzi bliższej źródłu dźwięku dla osoby trzymającej telefon w prawej ręce)
  • słuchawki do telefonów mono (uchwyt i umiejscowienie mikrofonu uniemożliwiające umieszczenie słuchawki przy lewym uchu)
  • klawiatury komputerowe (z klawiaturą numeryczną po prawej stronie)
  • inne komputerowe urządzenia wskazujące takie np. myszki i joysticki o kształcie i układzie przycisków dostosowanych do prawej ręki
  • laptopy z gładzikami umieszczonymi asymetrycznie pod klawiaturą
  • nożyczki z uchwytem (ucho kciuka dostosowane do prawej ręki), temperówki, linijki, cyrkle, przyrządy kreślarskie
  • koszule i płaszcze z jedną kieszenią (umieszczoną zwykle po lewej stronie, tak aby łatwiej było sięgnąć do niej prawą ręką)
  • otwieracze do konserw, niektóre modele korkociągów, scyzoryki
  • stalówki piór wiecznych, długopisy (kształt ułatwiający substancji piszącej pozostawianie śladu podczas trzymania w prawej ręce)
  • przyrządy i rękawice kuchenne (np. chochle lub łyżki z płaskim, ukośnym końcem, do mieszania potraw w czasie przyrządzania, przewracania mięsa itp.)
  • kuchenki elektryczne i gazowe (projektowane do ustawiania po danej stronie w zabudowie, posiadające mniejsze palniki zawsze po prawej)
  • lampy stołowe (przystosowane poprzez umiejscowienie przełącznika lub zakres regulacji klosza do stawiania po lewej stronie biurka, w celu oświetlania pisma osoby posługującej się prawą ręką)
  • stojaki na przyrządy do pisania w okienkach urzędów publicznych
  • układ drzwi, pokojów i okien w pokojach w budynkach mieszkalnych (przystosowany do ustawienia biurka w ten sposób, aby okno znajdowało się po jego lewej stronie)
  • krzesła z pulpitem składanym na prawym oparciu stosowane na salach wykładowych
  • umiejscowienie tablic, biurek dla uczniów i innych narzędzi edukacyjnych w salach szkolnych w takim kierunku, aby światło padało na biurka od lewej strony
  • biurka, zestawy mebli biurowych z szufladami po prawej stronie
  • kubki i podobne naczynia posiadające uchwyty (zaprojektowane w ten sposób aby zdjęcia czy ozdobniki krawędzi miały sens przy trzymaniu kubka w prawej ręce)
  • torby, plecaki itp. z paskami i zapięciami po jednej stronie, przeznaczone do noszenia na prawym ramieniu
  • jednoślady z manualną skrzynią biegów (elementy układu sterowania wymagające większej precyzji np. hamulce po prawej stronie), kaski z szybką
  • niektóre modele broni białej i broni palnej (obecnie większość modeli broni palnej jest projektowana symetrycznie)
  • instrumenty muzyczne, flety, saksofony, gitary, akordeony i inne instrumenty klawiszowe (zob. też Jacek Kaczmarski znany ze specyficznego sposobu trzymania instrumentu i układu strun)
  • zegarki z przyciskami regulacji po prawej stronie przystosowane do noszenia na lewej ręce
  • maszyny do szycia
  • aparaty fotograficzne i kamery
  • bankomaty z menu na ekranie oraz czytnikiem kart bankomatowych po prawej stronie
  • w Polsce elementem egzaminu państwowego w części praktycznej na prawo jazdy pojazdami samochodowymi jest wycofanie pojazdu po łuku skręconym w prawo (osoby praworęczne skręt w trudniejszą stronę wykonują przy jeździe do przodu)
  • w ruchowych grach zespołowych takich jak siatkówka czy piłka ręczna koordynacja zespołowa osób leworęcznych jest utrudniona
  • etykieta spożywania posiłków (trzymanie widelca w lewej ręce, a noża w prawej, czyli zgodnie z etykietą dla osób leworęcznych jest bardziej naturalne),
  • elementy stroju zaprojektowane do zapinania sobie za plecami przez osobę praworęczną mogą stanowić problem dla osoby leworęcznej podczas gry wstępnej.
  • opakowania lekarstw zaprojektowane tak, aby praworęczna osoba zawsze otworzyła je od strony, gdzie umieszczono ulotkę. Leworęczny aby wygodnie otworzyć pudełko lewą ręką musi trzymać je napisami "do góry nogami", lecz wtedy ma utrudniony dostęp do ulotki, zawsze zawiniętej od przeciwnej strony.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]