Lia van Leer

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lia van Leer
ליה ון ליר
Ilustracja
Lia van Leer w 2012 roku
Imię i nazwisko urodzenia Lia Greenberg
Data i miejsce urodzenia 8 sierpnia 1924
Bielce (Mołdawia)
Data i miejsce śmierci 13 marca 2015
Jerozolima
Zawód, zajęcie filmowiec
Alma Mater Uniwersytet Hebrajski w Jerozolimie
Małżeństwo Wim van Leer
Odznaczenia
Nagroda Izraela
Legia Honorowa
Order Sztuki i Literatury

Lia van Leer (hebr. ליה ון ליר, ur. jako Lia Greenberg 8 sierpnia 1924 w Bielcach w Besarabii w obecnej Mołdawii, zm. 13 marca 2015 w Jerozolimie) – pionierka kina izraelskiego, założycielka kinoteki hajfańskiej oraz jerozolimskiej, a także Izraelskiego Archiwum Filmowego i MFF w Jerozolimie. Za swój szczególny wkład w społeczeństwo i Państwo Izrael otrzymała w 2004 roku Nagrodę Izraela.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w besarabskich Bielcach (rum. Bălți)[1], które wówczas były częścią Rosji, po 1917 stały się częścią Rumunii, a obecnie należą do Mołdawii. Ojciec Simon Greenberg zajmował się eksporterem pszenicy, a matka była wolontariuszką WIZO[2].

Do Palestyny przybyła w 1940 roku w odwiedziny siostry mieszkającej w Tel Awiwie. Po zakończeniu II wojny światowej nie wróciła już do Rumunii. Ojciec został zamordowany przez Niemców w lipcu 1941 roku, a matka i babcia po deportacji do Naddniestrza zmarły w obozie koncentracyjnym[2]. Studiowała na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie, gdzie poznała holenderskiego przemysłowca Wima van Leer, tak jak ona miłośnika kina. Para pobrała się w 1952 roku i osiadła w Hajfie, jednak często podróżując po świecie[3][4]. Ponieważ w tym czasie w Palestynie nie było profesjonalnych kin podróżowali oni po kraju pokazując filmy w małych osadach i kibicach[5]. Korzystając z prywatnej kolekcji filmów 16-mm para założyła w 1955 roku w Hajfie klub filmowy, który dał początek kinotece hajfańskiej. Rok później powstały kluby dobrego filmu w Tel-Awiwie i Jerozolimie[1][4]. Prywatna kolekcja filmów Van Leera stała się zaczątkiem powstałego w 1960 roku Izraelskiego Archiwum Filmowego[2]. Jest to jeden z największych zbiorów filmów na Bliskim Wschodzie. Od 1999 roku na podstawie uchwały Knesetu każdy film, który otrzyma dotację z od państwa musi przekazać kopię do Izraelskiego Archiwum Filmowego[5].

Po wojnie sześciodniowej 1967 roku zakończonej zajęciem całości Jerozolimy przez państwo Izrael, przeniosła się do Jerozolimy[1]. W 1973 roku George Ostrovsky, van Leers i Teddy Kolleka rozpoczęli budowę Jerozolimskiego Centrum Filmowego (Jerusalem Cinematheque) pod murami Starego Miasta. Centrum zostało otwarte w 1981 roku. Znalazły się w nim cztery sale kinowe, sale konferencyjne, biblioteka i obszerne archiwum filmowe. Panoramę Jerozolimy można podziwiać z kawiarni, ogrodu i dwóch tarasów. Pierwszym dyrektorem Centrum została Lia van Leer[6]. W 1984 roku zorganizowała tam pierwszy Festiwal Filmowy w Jerozolimie[7] wzorowany na festiwalach w Cannes i Wenecji[8]. Lia van Leer była szefową zarówno kinoteki, festiwalu jak i archiwum filmowego aż do rezygnacji z tych funkcji w 2007 roku[1].

Lia van Leer zasiadała w jury konkursu głównego na 36. MFF w Cannes (1983). Przewodniczyła obradom jury na 45. MFF w Berlinie (1995).

Zmarła w Jerozolimie[9] i została pochowana na cmentarzu w Sanhedrii, w dzielnicy Jerozolimy[10]. Była ostatnim żyjącym członkiem rodziny van Leer. Od 1949 roku funduszami rodziny zarządza Van Leer Group Foundation[11], która finansuje Instytut Van Leera w Jerozolimie i Jerozolimskie Centrum Filmowe[12].

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • Podczas Festiwalu Filmowego w Jerozolimie jest przyznawana nagroda upamiętniająca Lię van Leer za filmy o dziedzictwie żydowskim[19].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Edna Fainaru, Lia van Leer, Israeli film pioneer, dies aged 90, Screen, 16 marca 2015 [dostęp 2020-05-25] (ang.).
  2. a b c Lia Van Leer. Jewish Women's Archive, jwa.org [dostęp 2020-05-25].
  3. Hannah Brown, Lia van Leer, Israeli movie pioneer, dies at 90, The Jerusalem Post | JPost.com, 14 marca 2015 [dostęp 2020-05-25] (ang.).
  4. a b c קורות חיים, cms.education.gov.il [dostęp 2020-05-25] (hebr.).
  5. a b Israeli Film Pioneer Lia Van Leer Is Born, CIE, 8 sierpnia 2019 [dostęp 2020-05-25] (ang.).
  6. Jerusalem Film Center, OSTROVSKY FAMILY FUND, 7 października 2015 [dostęp 2020-05-25] (ang.).
  7. Israeli Film Pioneer Lia Van Leer Is Born, CIE, 8 sierpnia 2019 [dostęp 2020-05-25] (ang.).
  8. Lia van Leer, Israeli movie pioneer, dies at 90, The Jerusalem Post | JPost.com [dostęp 2020-05-25].
  9. Ali Jaafar, Lia Van Leer, Israeli Film Pioneer, Dies Aged 91;, Deadline, 16 marca 2015 [dostęp 2020-05-25] (ang.).
  10. Jessica Steinberg, Lia Van Leer, 90, grande dame of Israeli cinema, www.timesofisrael.com [dostęp 2020-05-25] (ang.).
  11. Message from the Chair, webcache.googleusercontent.com [dostęp 2020-05-25].
  12. The Van Leer Group Foundation, Jerusalem Film Festival [dostęp 2020-05-25] (ang.).
  13. Remise de l’Ordre national d’Officier de la Légion d’honneur à Lia van Leer, Institut Français Israël, 25 października 2013 [dostęp 2020-05-25].
  14. Israeli Film Pioneer Lia Van Leer Is Born, CIE, 8 sierpnia 2019 [dostęp 2020-05-25] (ang.).
  15. Honorary Doctorates - The Hebrew University of Jerusalem, www3.huji.ac.il [dostęp 2020-05-25].
  16. Lia Van Lir [dostęp 2020-05-25].
  17. Ayelet Dekel, Israelis Awarded French Order of Arts and Letters 2011 [dostęp 2020-05-25] (ang.).
  18. Pioneer in art film in Israel and Israel prize laureate Lia Van Leer passes away at age 90, Ynetnews, 14 marca 2015 [dostęp 2020-05-25] (ang.).
  19. JFF 2017 Competitions and Awards List, Jerusalem Cinematheque – Israel Film Archive [dostęp 2020-05-25] (ang.).