Libertów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Libertów
Libertów
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat krakowski
Gmina Mogilany
Wysokość 230-325 m n.p.m.
Liczba ludności (2006) 1952
Strefa numeracyjna (+48) 12
Kod pocztowy 30-444[1]
Tablice rejestracyjne KRA
SIMC 0326902
Położenie wsi
Położenie wsi
Położenie na mapie gminy Mogilany
Mapa lokalizacyjna gminy Mogilany
Libertów
Libertów
Położenie na mapie powiatu krakowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu krakowskiego
Libertów
Libertów
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Libertów
Libertów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Libertów
Libertów
Ziemia49°58′21,864″N 19°54′00,444″E/49,972740 19,900123

Libertówwieś w Polsce położona na progu Pogórza Wielickiego, osiągającego tam wysokość 335 m n.p.m., w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Mogilany[2]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego. Przez miejscowość przechodzi łącząca Kraków z Zakopanem i Chyżnem (droga krajowa nr 7), stanowiąca na tym odcinku część tzw. Zakopianki.

Historia Libertowa[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie Libertów graniczył z Brzyczyną, Sidziną, Opatkowicami, Zbydniowicami i Lusiną. Na północ od Libertowa ciągnął się ważny trakt handlowy, zwany „Solną Drogą”, a łączący Wieliczkę z dzielnicą śląską. Trakt ten był chętnie używany przez kupców solnych pragnących w swej drodze ominąć Kraków. Bliskość tego traktu wpływała jednak stymulująco na rozwój wsi znajdujących się w granicach jego oddziaływania.

W opracowaniach można napotkać informacje o rzekomym osadnictwie tatarskim koło Krakowa, między innymi w Libertowie i sąsiedniej Brzyczynie[3][4]. Jednak brak jakichkolwiek wiarygodnych źródeł, które potwierdzałyby tę tezę.

Najstarsze zachowane formy toponomastyczne nazwy wsi brzmiały: Liberthow (1322), Lubertow (1394), Lambertow (1397), Lyberthow (1399), Luberthow (1403), Liberthouicze (1409), Lubertouicze (1425), Lambierthow (1430), Lamberthow (1434), Lubyertow (1435), Lubiertow (1448), Lyvbyerthow (1454), Lybyerthow (1458), Lubyerthow (1460), Libiertow (1523), Lubortow (1567), Libierthow (1586)[5]. Mapa administracyjna Galicji i Lodomerii („Administrativ Karte von den Königreichen Galizien und Lodomerien”) z 1855 roku podaje nazwę Libiertów[6].

Nazwa „Libertów” jest nazwą osobową, wskazującą na związek własnościowy osady z osobą noszącą imię Libert[7].

XIV w.[edytuj | edytuj kod]

Libertów był wsią rycerską, a później szlachecką. Miejscowość była notowana w źródłach historycznych od 1322 roku. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich wspomina, że bracia Stanisław i Wawrzyniec, wnukowie „Comesa Larentiusa posiadali w 1322 Libertów pod Mogilanami”[8]. Bracia przegrali wówczas przed sądem ziemskim krakowskim proces z Kapitułą Krakowską proces o prawa do wsi Bawół[a], której ich dziadek, komes Wawrzyniec (Laurentius) był dziedzicem (poświadczonym co najmniej od 1278)[5]. Zgodnie z wspomnianym rozstrzygnięciem sądowym wydanym przez biskupa krakowskiego Nankiera bracia Stanisław i Wawrzyniec mieli utracić także prawo patronatu kościoła św. Wawrzyńca we wsi Bawół, ale równocześnie nie byli zobowiązani do płacenia na rzecz tego kościoła dziesięciny, gdyż była to dziesięcina swobodna wnoszona na prawie rycerskim (iure militari)[9], co wynikało z wyróżnionej własności ziemskiej, obowiązującej przed nadaniem w 1374 generalnego Przywileju koszyckiego. Z tego należy wnioskować o rycerskim charakterze wsi Libertów, o pełnym charakterze jej własności i o publicznoprawnym władztwie właściciela wsi nad poddanymi[10]. W 1394 „Księgi ziemskie krakowskie” wzmiankowały Jakusza z Libertowa, syna Czadra[11].

XV w.[edytuj | edytuj kod]

W latach 1394–1418 wieś była w posiadaniu Lorka, Wawrzyńca z Libertowa herbu Czewoja[b]. W 1434 posiadaczem dóbr we wsi jest syn Wawrzyńca (Lorka) – Jan z Libertowa (Jan Libertowski, Lambertowski, Lubiertowski)[c]. W 1447 wdowa po nim, Jadwiga, przekazuje około połowę majątku Mikołajowi z Boczowa, (zięciowi) Jakubowi z Sułowa i (zięciowi) Janowi (Rozokowi) z Czyrzowa. W tym połowę dóbr w Libertowie, wraz z libertowskim młynem i Małym stawem[d], a pozostałą część zachowuje jako posag[12].

W 1439 roku Jan Libertowski przystąpił do nowokorczyńskiej konfederacji Spytka z Melsztyna[5].

W 1469 Świętochna, żona Mikołaja z Kocmyrzowa zrzeka się sądownie swych udziałów w dobrach wsi Libertów, Brzyczyna i Gaj na rzecz Sulisława alias Sułka (Sulecz) z Libertowa[e][12].

Pod koniec XV w. właścicielem Libertowa został krakowski podrzędczy Stanisław Dąbski herbu Rola ze Zwola (Wolica, obecnie część wsi Siercza). 1475–1476 Sułek z Libertowa dokonał z Dąbskim zamiany dóbr w Libertowie, Brzyczynie i Gaju (wcześniej nabył udziały w tych wsiach od Jana Rozoka, drugiego z zięciów Jana z Libertowa oraz od Świętochny żony Mikołaja Kośmirzowskiego[5]) za wieś Zwola[f]. Z tego okresu pochodzi pierwszy opis wsi pozostawiony przez Długosza w Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis. Łaciński tekst Długosza informował o tym, że w Libertowie było 10 łanów kmiecych, karczma (z osobnym gruntem) i ogród. W latach 1470–80 dziesięcina snopowa i konopna z łanów kmiecych, zagród z rolami i z karczmy w Libertowie stanowiła prebendę kościoła św. Wawrzyńca na Kazimierzu (nieistniejący od XVIII w.) i klasztoru Bożego Ciałaz zaś dziesięcinę folwarczną przekazywano proboszczowi w Gaju. Stanisław Dąbski był równocześnie właścicielem okolicznych wsi, m.in. Brzyczyny Większej i Brzyczyny Mniejszej[13][g]. W tym okresie Libertów określano jako przynależny do powiatu szczyrzyckiego, ale w części dokumentów wskazywano, że Libertów należy do powiatu krakowskiego[5].

Przed rokiem 1490 zamordowany został Jan Dąbski, syn Stanisława Dąbskiego[5]. Zofia, córka Stanisława Dąbskiego (wdowa po Jakubie ze Sroczyc) pozywa Żegotę z Mojkowic oraz Grabna i oskarża go o to, że działając wraz „z trzema równymi sobie i trzema niższego stanu” na królewskiej drodze między Grabnem a Wojniczem zabił jej brata, Jana Dąbskiego. Zofia Dąbska domagała się wypłacenia główszczyzny („Acta terrestria Cracoviensia” 153, s.100)[5]. W 1490, po śmierci Stanisława Dąbskiego, dobra w Libertowie, Gaju i Brzyczynie dziedziczy jego młodszy syn, Hieronim Dąbski[12][14]. Hieronim deklaruje wolę wykupienia z zastawu od Bernarda Kani z Wrząsowic na dobrach w Libertowie, Gaju i Brzyczynie Małej, zaś od Tomasza Sułowskiego zasawu na dobrach z Brzyczyny Małej[14][5]. W latach 1490–1491 Hieronim z Libertowa zamienia się majątkami z Mikołajem Czarnym z Podola. Hieronim przekazuje przypadające na niego dobra w Libertowie, Brzyczynie oraz w Gaju i dopłaca 800 florenów węgierskich, dodaje trzy konie zbroję o wartości 150 florenów węgierskich. W zamian otrzymuje majątek w Jawczycach pomiędzy Łazanami a Zborowem (dziś: Zborówek)[14][5].

Wkrótce po wymianie (1491) Mikołaj Czarny jednak składa protest i zgłasza, że był gotów wykupić z zastawu od Bernarda Kani w Wrząsowic części majątku w Gaju i Libertowie, a od Tomasza Sułowskiego zastawu na dobrach w Brzyczynie Małej[15]. Ostatecznie Czarny nabywa od Bernarda Kani te części Libertowa i Gaju, które stanowiły zastaw u sędziego grodzkiego krakowskiego, Mikołaja Oraczowskiego z Przybysławic[5].

XVI w.[edytuj | edytuj kod]

W 1519 Adam Sułowski, dziedzic Libertowa, Gaju i Brzyczyny sprzedaje część tych dóbr Adamowi Niewiarowskiemu z Niewiarowa za 100 grzywien[h][12].

W 1520 „Księgi grodzkie krakowskie”[i] opisują dział dóbr w Gaju. Stronami są: Adam Sułowski z Libertowa i bracia Mikołaj, Jan, Stanisław i Walerian Połomscy. Adamowi Sułowskiemu przypada las między polami folwarku w Gaju a granicą Libertowa, 3 kmieci z siedliskiem (od nawsia do granicy z Libertowem). Bracia Połomscy otrzymują łącznie między innymi dwór z rolami folwarku wraz z sadzawką i pasieką – do granic łąk proboszcza z Gaju – 3 kmieci, 2 sadzawki i zagajniki. W 1523 Adam Sułowski z Sułowa uzyskuje zgodę króla Zygmunta Starego na sprzedaż rocznego czynszu (5 grzywien[5]) w Libertowie, Gaju i Brzyczynie za 400 florenów[12] (lub za 200 florenów) klasztorowi na Skałce[5].

„Księgi podkomorskie krakowskiego” z 1542 wspominają o lesie położonym między Gajem, a Libertowem[12][16]. Las w Libertowie został w znacznej mierze wycięty na przełomie 1943/44 roku, gdy wojsko niemieckie budowało umocnienia i okopy wokół Krakowa[17].

XVII w.[edytuj | edytuj kod]

W pierwszej połowie XVII w. część Libertowa wraz z dworem, oraz wsią Gaj, Konary, Kopań, Brzyczyna znalazł się w rękach rodziny Cikowskich. W 1611 wspomniane dobra przejął podkomorzy krakowski Stanisław Cikowski herbu Radwan. Później stały się one własnością męża Zofii, wnuczki Stanisława Cikowskiego – Krzysztofa Ossolińskiego, wojewody sandomierskiego. Od 1647 dobra libertowskie z przyległymi wsiami były we władaniu rodziny Waksmanów (Waxmanów)[18], która przybyła z Norymbergi[2]. Libertowem władał burgrabia krakowski[19] Jan Aleksander Waksman (1694), a od 1698 Zofia Waksman[18].

XVIII w.[edytuj | edytuj kod]

W 1776 dobra w skład których wchodził Libertów z przyległymi wsiami (Gaj, Konary, Kopań, Brzyczyna) zostały podzielone na 5 części[18].

XIX w.[edytuj | edytuj kod]

Od początku XIX w. dobra libertowskie stanowiły własność rodziny Skorupków-Padlewskich herbu Ślepowron[20][4]. Libertowem władali: Justyna Padlewska, z domu Hawel (1801–1802)[4], Szymon Skorupka-Padlewski[21] (1802–1843)[4], Adam Skorupka-Padlewski (1844–1849)[21][4], Ludwika Skorupka-Padlewska (1846–1854)[4], a później spadkobiercy Szymona Padlewskiego: Józef Skorupka-Padlewski (1854–1905) i współwłaścicielka Stefania Michniewska[22]. W 1887 Józef Padlewski dysponował uprawnieniami „znawcy w rzeczach dóbr tabularnych[23]. Także w 1901 roku pełnił obowiązki „Znawcy do oszacowania większych posia­dłości, gruntowych, lasowych i realności połączonych z większemi przedsiębiorstwami przemysłowemi” C. k. Sądu krajowego w Krakowie[24].

W roku 1848 nastąpiło uwłaszczenie chłopów w Polsce[4]. W 1867 „Ustawa gminna” wprowadziła nowy podział administracyjny w Galicji[25]. Libertów został włączony do powiatu Wieliczka, a równocześnie stał się gminą jednostkową, z własną Radą gminną i wójtem. Pierwszym wójtem Libertowa był prawdopodobnie Andrzej Wrona. W 1868 w Gaju uruchomiono szkołę parafialną, do której uczęszczały dzieci z terenu całej parafii, w tym z Libertowa[4].

Dziedzice libertowscy byli kolatorami parafii w Gaju aż do XX wieku. Właściciel Libertowa Józef Skorupka-Padlewski w 1871 roku przedstawiał biskupowi do zatwierdzenia kandydaturę ks. Józefa Michalca na proboszcza w Gaju. W roku 1889 rekomendował ks. Wincentego Florczyka, a jego następca, Stanisław Skorupka-Padlewski prezentował biskupowi ks. Jana Skwarczyńskiego w roku 1901[17].

XX w.[edytuj | edytuj kod]

W 1906 roku Libertów został wyłączony z zakresu szkolnego szkoły w Gaju i utworzono nową, 1-klasową szkołę w Libertowie[26]. W latach 1905–1940 dobra w Libertowie były w posiadaniu dr. Zygmunta Skorupki-Padlewskiego[4], który w sierpniu 1911 został wybrany na przysięgłego Sądu krajowego karnego[27]. Podczas okupacji niemieckiej (1940–1945) opiekunem majątku w Libertowie był Wojciech Padlewski, sprawujący władzę w imieniu małoletniego wówczas krewnego Władysława Padlewskiego, któremu majątek był należny na mocy testamentu Zygmunta Padlewskiego[4].

Podczas przechodzenia frontu II wojny światowej w styczniu 1945 roku w Libertowie spłonęło 12 domów ze stodołami oraz dworskie stodoły i spichlerz. Krótko po przejściu frontu dawni działacze KPP i KZMP zainicjowali parcelację majątku dworskiego. W lipcu 1949 roku w Libertowie utworzona została Rolnicza spółdzielnia produkcyjna imienia Manifestu Lipcowego. W 1956 roku dysponowała już 123 ha gruntów[28].

W latach 1955–1961 w Libertowie mieściła się siedziba Gromadzkej Rady Narodowej dla wsi Libertów, Gaj i Lusina[4]. 1 września 1956 w Libertowie uruchomiono nową szkołę[28][17]. W 1956 roku kierownik szkoły w sąsiednich Opatkowicach zapisał, że w reakcji na wydarzenia październikowe uczniowie szkoły w Libertowie „znieważyli portrety byłych dostojników państwa paląc je w piecu”[17].

Kościół pod wezwaniem św. Brata Alberta w Libertowie

W 1962 roku przeprowadzono elektryfikację Libertowa[4].

W 1971 roku Zespół dworski w Libertowie, w skład którego wchodzi dwór i park, zostały wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego (nr rej.: A-340 z 1.12.1971[29] .

Po reformie administracyjnej Krakowa z 1973 roku do miasta włączono Opatkowice, Sidzinę oraz część Zbydniowic i Lusiny. Wtedy też włączono do Krakowa część północnych gruntów Libertowa, które widnieją w dawnych planach katastralnych Galicji. Libertów został włączony do gminy Mogilany (w okresie 1962–1973 podlegał Gromadzkiej Radzie Narodowej w Mogilanach)[4].

Libertów od początków przynależał w administracji kościelnej do parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gaju, którą erygowano w 1325 r. Natomiast w 1985 r. poświęcono w Libertowie kaplicę pod wezwaniem błogosławionego Brata Alberta. Od 1998 parafia libertowska ma swój własny kościół pod wezwaniem św. Brata Alberta. Został konsekrowany w 2001 roku[30].

XXI w.[edytuj | edytuj kod]

W roku 2002 ulicom w Libertowie zostały nadane nazwy[17].

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Libertów[31][32]
SIMC Nazwa Rodzaj
0326919 Działy część wsi
0326925 Gońska Łąka część wsi
0326931 Kapinoska część wsi
0326948 Knapówka część wsi
0326954 Kopań część wsi
0326960 Pastwiska część wsi
0326977 Piaski część wsi
0326983 Pod Widomą część wsi
0326990 Psie Pole część wsi
0327008 Za Lasem część wsi

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. („Kodeks dyplomatyczny katedry krakowskiej”; 1, 125)[9].
  2. Wawrzyniec z Libertowa był ojcem Jana, Andrzeja, Urbana, Doroty (żony Jakusza [Jakuba?] z Sułowa; 1424), Katarzyny (żony Mikołaja z Boczowa; 1453–6) i nieznanej z imienia córki (żony Jana Rozoka z Czyrzowa. Wawrzyniec był żonaty z Małgorzatą z Kunic (1397–1405), kolatorem kościoła pod wezwaniem św. Wawrzyńca w mieście Kazimierz („Słownik historyczno-geograficzny Województwa Krakowskiego w średniowieczu”)[5].
  3. W 1434 Jan z Libertowa zapisuje swej żonie Jadwidze, córce Wawrzyńca z Silnicy 200 grzywien posagu i wiana w postaci połowy posiadanych dóbr w Gaju i Brzyczynie („Acta terrestria Cracoviensia” 10 s. 280)[11].
  4. Jadwiga przekazuje także połowę dóbr w Gaju i Brzyczynie, w tym Wielki staw w Brzyczynie, a także dokument sądowy w sprawie posagu i wiana („Acta terrestria Cracoviensia” 13 s. 119)[11].
  5. Dobra te były jej należne w spadku po zmarłym wuju Janie z Libertowa. Świętochna uzyskała w zamian 200 grzywien, oraz 200 grzywien posagu i wiana („Acta terrestria Cracoviensia” 17 s. 663–664)[11].
  6. W ramach wymiany Sułek otrzymuje także 160 grzywien, które są przeznaczone na wykup poczynionych przez niego zastawów na Libertowie i Brzyczynie (w tym w stosunku do Jana Beskiego na 50 grzywien, od Macieja sołtysa z Głogoczowa w Gaju i Brzyczynie na 50 grzywien i od Bernarda z Wrząsowic na 30 grzywien[5]), uzyskuje karczmę w Zabawie (w zastaw za 20 grzywien), a także łąki i łan w Lednicy („Acta terrestria Cracoviensia” 18 s. 231–232)[11]. Sułek zbył w tej transakcji także prawo patronatu kościoła w Gaju i oprawę dla zmarłej żony Jadwigi[12].
  7. W latach 1470–80 posiadał tam 5 łanów kmiecych, karczmę, i role z zagrodnikami („Joannis Długosz senioris canonici Cracoviensis Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis” 2 s. 28, 185)[13].
  8. Cena obejmuje także udział w dobrach w Surówkach, które należały do Sułowskiego po Dorocie córce zmarłego Stanisława Suchorabskiego („Acta terrestria Cracoviensia” 26 s. 126–127)[11].
  9. „Acta terrestria Cracoviensia” 35 s. 646–648[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. a b Rada Gminy Mogilany. Strategia Rozwoju Gminy Mogilany 2006-2013. , s. 16, 2006-03-30. bip.malopolska.pl (pol.). 
  3. Edward Ślęzak: Brzyczyna. Kraków: 2002, s. 88.
  4. a b c d e f g h i j k l m Edward Ślęzak: Libertów. Kraków: 2005, s. 158.
  5. a b c d e f g h i j k l m n Jerzy Wiśniewski (red): Słownik historyczno-geograficzny Województwa Krakowskiego w średniowieczu, tom. III. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980, s. 1, seria: Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu. ISBN 83-04-00129-2.
  6. C.R. von Kummersberg. Administrativ-Karte von den KÖNIGREICHEN GALIZIEN UND LODOMERIEN mit dem Grossherzogthume KRAKAU und den HERZOGTHÜMERN AUSCHWITZ, ZATOR UND BUKOWINA in 60 Blättern (1:115 000). , 1855. Verlag u Eigenthum von Artaria (niem.). 
  7. Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1984, s. 190, 191. ISBN 83-04-01090-9.
  8. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich (tom XV cz.2 str. 119). Warszawa: nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880-1914, s. 226.
  9. a b F.K. Piekosiński (red.): Kodeks dyplomatyczny katedry krakowskiej św. Wacława. Kraków: wyd. F. Piekosiński, 1874-1883, s. 1, 125, seria: Monumenta Medii Aevi Historica Res Gestas Poloniae Illustrantia.
  10. prof. Wacław Uruszczak: Przywilej koszycki (pol.). W: Kalendarium historyczne [on-line]. Muzeum Historii Polski w Warszawie. [dostęp 2018-01-11].
  11. a b c d e f g rękopis. Acta terrestria Cracoviensia. Księgi ziemskie krakowskie. . Archiwum Państwowe w Krakowie (łac.). 
  12. a b c d e f g Jerzy Wiśniewski (red): Słownik historyczno-geograficzny Województwa Krakowskiego w średniowieczu (tom.I). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980, s. 273-274, seria: Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu. ISBN 83-04-00129-2.
  13. a b Jan Długosz (red. L. Łętowski): Joannis Długosz senioris canonici Cracoviensis Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis. Kraków: Opera omnia, 1863-1864, s. 28, 185.
  14. a b c rękopis. Acta castrensia Cracoviensia. Księgi grodzkie krakowskie 23. , s. 360-1. Archiwum Państwowe w Krakowie (łac.). 
  15. rękopis. Acta castrensia Cracoviensia. Księgi grodzkie krakowskie; 23. , s. 457, 749. Archiwum Państwowe w Krakowie (łac.). 
  16. rękopis. Acta succameralia Cracoviensia. Księgi podkomorskie krakowskiego z XVI w.; 406. , s. 323-330. Archiwum Państwowe w Krakowie (łac.). 
  17. a b c d e Józef Stopka: Bliżej korzeni. Kraków: 2008, s. 128.
  18. a b c Archiwum Korabnickie Starowiejskich: Archiwum dóbr Korabniki (pol.). [dostęp 2018-01-07].
  19. Jan Sygański: Metryki kościoła Maryackiego i katedry na Wawelu w Krakowie. Lwów: 1912, s. 68 i 81.
  20. Skarby blisko Krakowa: Dwór Rodziny Padlewskich (pol.). Gmina Skawina. [dostęp 2018-01-07].
  21. a b Aerearial: Provinzial-Handbuch (Provincial-Handbuch) der Königreiche Galizien und Lodomerien. Für das Jahr 1845. Lemberg: Aerearial-Dr.,, 1845, s. 324.
  22. Gazeta Lwowska 6.1.1867: Właściciele ziemscy o nazwisku Padlewska (pol.). W: Baza właścicieli i dóbr ziemskich [on-line]. genealogia.okiem.p. [dostęp 2018-01-08].
  23. C.K. Namiestnictwo: Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1887. Lwów: 1887, s. 110.
  24. Red.: Kalendarz Głosu Narodu na rok 1901. Kraków: Głos Narodu, 1900, s. 84.
  25. Ustawa gminna z dnia 12. Sierpnia 1866: ustawy o obszarach dworskich i reprezentacji powiatowej, Ordynacja wyborcza dla Gmin i powiatowa obowiązujące dla Galicji wraz z W. Ks. Krakowskiem tudzież ustawy państwowe o zasadniczych podstawach urządzenia Gmin z dodanym rejestrem abecadłowym. „Ustawy Krajowe dla Królestw Galicji i Lodomerii z W. Ks. Krakowskim”, 1867 (pol.). 
  26. Adam Krechowiecki. Z c.k. Krajowej Rady Szkolnej. „Gazeta Lwowska”. 126, s. 5, 1906-06-02 (pol.). 
  27. Losowanie przysięgłych na kadencyę wrześniową. „Naprzód”. 179, s. 2, 1911-08-03 (pol.). 
  28. a b Julian Piątek: Kronika Libertowa. Libertów: 1967.
  29. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 31 grudnia 2017; 5 miesięcy temu.)
  30. Red.: Z siłownią i salą widowiskową (pol.). Dziennik Polski, 2002-10-25. [dostęp 2018-01-07].
  31. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  32. GUS. Rejestr TERYT