Libiąż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Libiąż (ujednoznacznienie).
Libiąż
Libiąż z lotu ptaka
Libiąż z lotu ptaka
Herb
Herb Libiąża
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat chrzanowski
Gmina Libiąż
gmina miejsko-wiejska
Data założenia XIII w. lub wcześniej
(wzmianka u Długosza w 1243)
Prawa miejskie 1969
Burmistrz Jacek Latko (od 2008)
Powierzchnia 35,88 km²
Wysokość 310 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

17 425
485,6 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 32
Kod pocztowy 32-590
Tablice rejestracyjne KCH
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Libiąż
Libiąż
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Libiąż
Libiąż
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Libiąż
Libiąż
Ziemia 50°06′13″N 19°18′56″E/50,103611 19,315556
TERC
(TERYT)
2121503044
Urząd miejski
ul. Działkowa 1
32-590 Libiąż
Strona internetowa

Libiążmiasto w województwie małopolskim, w powiecie chrzanowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Libiąż[1]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.

Położone jest w sąsiedztwie miast: Jaworzno, Chrzanów, Oświęcim i Chełmek.

Libiąż jest miastem przemysłowym. Na jego terenie znajdują się m.in. Kopalnia Węgla Kamiennego ZG „Janina", fabryka okien i profili PCW „Thermoplast”, kopalnia dolomitu „Libiąż” a także fabryka kostki brukowej „Libet”. Należy do Jaworznicko-Chrzanowskiego Okręgu Przemysłowego.

Historia[edytuj]

Położenie Libiąża na terenie Wolnego Miasta Kraków (1815-1846)
Mapa wsi Mały Libiąż z 1905 roku z naniesionymi w latach 20. XX w. informacjami odnoszącymi się do kopalni „Janina”
Libiąż-Moczydło, KWK „Janina”; lata 30. XX w.
Panorama kopalni z tej samej perspektywy w 2006
Fontanna w formie zegara w Parku Młodości na os. Flagówka
Kopalnia dolomitu „Libiąż”
Kościół parafialny rzymskokatolicki pw. św. Barbary

Pierwsza historyczna wzmianka na temat Libiąża pochodzi z „Kronik” Jana Długosza. Dotyczy ona przekazania w roku 1243 miejscowości Libiąż Wielki i Libiąż Mały w posiadanie Zakonowi Benedyktynek przez dotychczasowych właścicieli pochodzących z rodu Gryfitów. W trakcie swego rozwoju Libiąż przechodził kolejno w posiadanie różnych rodów. Po podziale Polski na dzielnice w roku 1138 przynależy do Księstwa Raciborskiego, zaś od XIV do XVI wieku do Księstwa Oświęcimskiego, tym samym do państwa czeskiego. W 1564 roku wchłonięty przez Królestwo Polskie. W 1795 roku trafia do zaboru austriackiego. W okresie międzywojennym w województwie krakowskim. Związki z Ziemią Krakowską uwidoczniły się m.in. w tradycjach, obrzędach, a także w sferze kultury materialnej (strój, zabudowa) tutejszych mieszkańców. Lokalna mowa to jedna z odmian gwary śląskiej (co potwierdza historyk lokalny Wiesław Koneczny w "Opowieściach z okręgu górniczego").

Ważnym faktem w dziejach Libiąża było ufundowanie przez hrabiego Wielopolskiego w 1735 roku w Libiążu Wielkim parafii rzymskokatolickiej pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego. Do XIX wieku Libiąż był typową osadą rolniczą. Budowa linii kolejowej KrakówWiedeń stała się powodem migracji zarobkowej i osiedlaniem się ludności na tych terenach.

Momentem przełomowym w historii Libiąża stał się fakt odkrycia tutaj u schyłku XIX wieku bogatych złóż węgla kamiennego. Na początku XX wieku rozpoczęto budowę kopalni węgla kamiennego „Janina”, w której od 1907 roku eksploatuje się ten surowiec. Otworzyło to nowe perspektywy przed Libiążem. Tutejsi mieszkańcy otrzymali zatrudnienie, a miejscowość zaczęła być atrakcyjna także dla ludzi z zewnątrz. Od tej pory rozpoczął się szybki rozwój gospodarczy i kulturalny osady. Przybywali wykwalifikowani robotnicy oraz sporo inteligencji. W tym czasie zmienił się także kształt urbanistyczny Libiąża. Wokół kopalni zaczęły powstawać nowe osiedla mieszkaniowe i obiekty użyteczności publicznej (szkoła, poczta i telegraf).

Także po I wojnie światowej, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości trwał dalszy rozwój urbanistyczny i gospodarczy. Powstały nowe szlaki komunikacyjne, linia elektryczna i budynki użyteczności publicznej. Okres międzywojenny to także czas silnego rozwoju działalności samorządowej.

Wybuch II wojnie światowej i wkroczenie w ślad za wojskiem niemieckim niemieckiej administracji okupacyjnej na stosunkowo krótki czas zatrzymał funkcjonowanie głównego zakładu w Libiążu, kopalni „Janina”, która jeszcze w pierwszej połowie września 1939 r. podjęła wydobycie. W okresie wrzesień 1943 – styczeń 1945 działał tu podobóz KL Auschwitz Janinagrube zwany również Gute Hoffnung[2]; więźniowie wykonywali prace przy wydobyciu węgla w kopalni „Janina”; w podobozie przebywało ponad 800 osób[3]. W czasie okupacji w okolicy miasta intensywną działalność zbrojną prowadził oddział Armii Ludowej im. Jarosława Dąbrowskiego[4].

Okres II wojny światowej i pierwsze lata powojenne zahamowały aktywność społeczną i samorządową. Dopiero dalszy rozwój kopalni „Janina” spowodował ponowny napływ ludności na te tereny. Zaowocowało to uzyskaniem w 1969 roku praw miejskich przez osadę Libiąż Mały i zmianę jej nazwy na Libiąż[5]. Miasto wchłonęło też wieś Libiąż Wielki.

Obecnie w skład miasta i gminy Libiąż wchodzą: miasto Libiąż oraz dwa sołectwa – Żarki i Gromiec.

Pomniki[edytuj]

  • Pomnik „Poległym za Wolność i Lud” przy ul. 1 Maja
  • Pomnik „Wdzięczności dla Armii Radzieckiej” przy Placu Zwycięstwa – w ostatnich latach zrzucono czerwoną gwiazdę ze szczytu cokołu – grób 21 żołnierzy Armii Czerwonej
  • Pomnik upamiętniający miejsce obozu jeńców radzieckich przy ul. Armii Krajowej (przy stacji PKP)
  • Pomnik na miejscu obozu koncentracyjnego „Janinagrube” na ul. Obieżowej
  • Pomnik „Partyzantów” – ma miejscu leśnego bunkra partyzantów zgrupowania AL w lesie pod Kroczymiechem
  • Pomnik Odsieczy Wiedeńskiej przy Gimnazjum nr 1 przy ul. Szkolnej
  • Pomnik Tadeusza Kościuszki obok LCK przy ul. Górniczej
  • Pomnik Papieża Jana Pawła II w Parku Młodości
  • Pomnik Skarbnika – dobrego, opiekuńczego ducha kopalnianych podziemi – w parku przy ul. Górniczej
  • Pomnik Janiny – dziewczyny, której imię nosi libiąska kopalnia
  • Pomnik „Krzyż na Lipiu” – pomnik z okazji 25-lecia pontyfikatu Jana Pawła II, ufundowany przez wiernych parafii pw. Przemienienia Pańskiego

Rekreacja[edytuj]

  • Kino – przy ul. Górniczej działa „Ale Kino”. Seanse odbywają się głównie w weekendy.
  • Libiąskie Centrum Kultury – przy ul. Górniczej, w budynku tym znajduje się sala kinowo-teatralna, sala baletowa, mniejsza sala, siłownia, kafejka internetowa.
  • Parki – główny park libiąski, „Park Młodości”, znajduje się przy alei Jana Pawła II. W parku tym znajduje się zegar wodny i liczne wodne kaskady oraz pomnik Jana Pawła II pobłogosławiony przez Metropolitę Krakowskiego Stanisława Kardynała Dziwisza. Pozostałe parki umieszczone są przy ulicy Górniczej (tu pomnik Skarbnika), na Placu Zwycięstwa (pomnik Janiny – dziewczyny której imieniem została nazwana kopalnia węgla kamiennego) oraz park przy ulicy Chrzanowskiej.
  • Ośrodek sportowo rekreacyjny im. Solidarności 1980 przy ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego. W skład tego kompleksu wchodzi stadion GKS Janina, basen letni, lokal „Kombajn” (już nie istniejący), boiska do gry.
  • Plac słoneczny utworzony w centrum miasta, niedaleko Parku Młodości. Cyklicznie odbywają się tu obchody „Dni Libiąża” oraz inne imprezy okolicznościowe.
  • Zrekultywowana hałda odpadów pokopalnianych przy ul. Krakowskiej
  • Biblioteka publiczna przy ul. Górniczej.

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj]

 Osobny artykuł: Religia w Libiążu.

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Libiąża w 2014 roku [7].


Piramida wieku Libiaz.png

Zabytki[edytuj]

  • neogotycki kościół pw. Przemienienia Pańskiego z początków XX w., dzieło Teodora Talowskiego;
  • domy przy ulicy: Floriańskiej, Sienkiewicza, Flasińskiego, Armii Krajowej i Długosza (zabytkowy układ wsi – ulicówki (Libiąż Wielki);
  • budynek straży pożarnej (ul. Floriańska);
  • Straż Pożarna - OSP Moczydło - (ul. Gen. Andersa 9) - 1925 r
  • zabytkowy cmentarz parafialny przy ul. Oświęcimskiej;

Komunikacja[edytuj]

Przez Libiąż przebiegają drogi wojewódzkie nr 780 oraz 933. Miasto znajduje się w niewielkiej odległości od autostrady A4. Do Krakowa jest stąd 50 km, do Katowic zaś 30 km.

Znajduje się tu także stacja kolejowa, z której odjeżdżają pociągi do Oświęcimia i do Krakowa przez Trzebinię (także do Wieliczki przez Kraków).

Miasta Partnerskie[edytuj]

Znane osoby związane z Libiążem[edytuj]

Przypisy

  1. GUS. Rejestr TERYT
  2. http://tiergartenstrasse4.org/Janinagrube.html
  3. Wykaz podobozów KL Auschwitz
  4. Józef Bolesław Garas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 420-422
  5. http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19680180118
  6. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 2 stycznia 2015.
  7. http://www.polskawliczbach.pl/Libiaz, w oparciu o dane GUS.

Linki zewnętrzne[edytuj]