Libiąż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Libiąż (ujednoznacznienie).
Libiąż
Libiąż z lotu ptaka
Libiąż z lotu ptaka
Herb
Herb Libiąża
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat chrzanowski
Gmina Libiąż
gmina miejsko-wiejska
Data założenia XIII w. lub wcześniej
(wzmianka u Długosza w 1243)
Prawa miejskie 1969
Burmistrz Jacek Latko (od 2008)
Powierzchnia 35,88 km²
Wysokość 310 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

17 425
485,6 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 32
Kod pocztowy 32-590
Tablice rejestracyjne KCH
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Libiąż
Libiąż
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Libiąż
Libiąż
Ziemia 50°06′13″N 19°18′56″E/50,103611 19,315556
TERC
(TERYT)
2121503044
Urząd miejski
ul. Działkowa 1
32-590 Libiąż
Strona internetowa

Libiążmiasto w województwie małopolskim, w powiecie chrzanowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Libiąż[1]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.

Położone jest w sąsiedztwie miast: Jaworzno, Chrzanów, Oświęcim i Chełmek.

Libiąż jest miastem przemysłowym. Na jego terenie znajdują się m.in. Kopalnia Węgla Kamiennego ZG „Janina", fabryka okien i profili PCW „Thermoplast”, kopalnia dolomitu „Libiąż” a także fabryka kostki brukowej „Libet”. Należy do Jaworznicko-Chrzanowskiego Okręgu Przemysłowego.

Historia[edytuj]

Położenie Libiąża na terenie Wolnego Miasta Kraków (1815-1846)
Mapa wsi Mały Libiąż z 1905 roku z naniesionymi w latach 20. XX w. informacjami odnoszącymi się do kopalni „Janina”
Libiąż-Moczydło, KWK „Janina”; lata 30. XX w.
Panorama kopalni z tej samej perspektywy w 2006
Fontanna w formie zegara w Parku Młodości na os. Flagówka
Kopalnia dolomitu „Libiąż”
Kościół parafialny rzymskokatolicki pw. św. Barbary

Pierwsza historyczna wzmianka na temat Libiąża pochodzi z „Kronik” Jana Długosza. Dotyczy ona przekazania w roku 1243 miejscowości Libiąż Wielki i Libiąż Mały w posiadanie Zakonowi Benedyktynek przez dotychczasowych właścicieli pochodzących z rodu Gryfitów. W trakcie swego rozwoju Libiąż przechodził kolejno w posiadanie różnych rodów. Po podziale Polski na dzielnice w roku 1138 przynależy do Księstwa Raciborskiego, zaś od XIV do XVI wieku do Księstwa Oświęcimskiego, tym samym do państwa czeskiego. W 1564 roku wchłonięty przez Królestwo Polskie. W 1795 roku trafia do zaboru austriackiego. W okresie międzywojennym w województwie krakowskim. Związki z Ziemią Krakowską uwidoczniły się m.in. w tradycjach, obrzędach, a także w sferze kultury materialnej (strój, zabudowa) tutejszych mieszkańców. Lokalna mowa to jedna z odmian gwary śląskiej (co potwierdza historyk lokalny Wiesław Koneczny w "Opowieściach z okręgu górniczego").

Ważnym faktem w dziejach Libiąża było ufundowanie przez hrabiego Wielopolskiego w 1735 roku w Libiążu Wielkim parafii rzymskokatolickiej pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego. Do XIX wieku Libiąż był typową osadą rolniczą. Budowa linii kolejowej KrakówWiedeń stała się powodem migracji zarobkowej i osiedlaniem się ludności na tych terenach.

Momentem przełomowym w historii Libiąża stał się fakt odkrycia tutaj u schyłku XIX wieku bogatych złóż węgla kamiennego. Na początku XX wieku rozpoczęto budowę kopalni węgla kamiennego „Janina”, w której od 1907 roku eksploatuje się ten surowiec. Otworzyło to nowe perspektywy przed Libiążem. Tutejsi mieszkańcy otrzymali zatrudnienie, a miejscowość zaczęła być atrakcyjna także dla ludzi z zewnątrz. Od tej pory rozpoczął się szybki rozwój gospodarczy i kulturalny osady. Przybywali wykwalifikowani robotnicy oraz sporo inteligencji. W tym czasie zmienił się także kształt urbanistyczny Libiąża. Wokół kopalni zaczęły powstawać nowe osiedla mieszkaniowe i obiekty użyteczności publicznej (szkoła, poczta i telegraf).

Także po I wojnie światowej, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości trwał dalszy rozwój urbanistyczny i gospodarczy. Powstały nowe szlaki komunikacyjne, linia elektryczna i budynki użyteczności publicznej. Okres międzywojenny to także czas silnego rozwoju działalności samorządowej.

Wybuch II wojnie światowej i wkroczenie w ślad za wojskiem niemieckim niemieckiej administracji okupacyjnej na stosunkowo krótki czas zatrzymał funkcjonowanie głównego zakładu w Libiążu, kopalni „Janina”, która jeszcze w pierwszej połowie września 1939 r. podjęła wydobycie. W okresie wrzesień 1943 – styczeń 1945 działał tu podobóz KL Auschwitz Janinagrube zwany również Gute Hoffnung[2]; więźniowie wykonywali prace przy wydobyciu węgla w kopalni „Janina”; w podobozie przebywało ponad 800 osób[3]. W czasie okupacji w okolicy miasta intensywną działalność zbrojną prowadził oddział Armii Ludowej im. Jarosława Dąbrowskiego[4].

Okres II wojny światowej i pierwsze lata powojenne zahamowały aktywność społeczną i samorządową. Dopiero dalszy rozwój kopalni „Janina” spowodował ponowny napływ ludności na te tereny. Zaowocowało to uzyskaniem w 1969 roku praw miejskich przez osadę Libiąż Mały i zmianę jej nazwy na Libiąż[5]. Miasto wchłonęło też wieś Libiąż Wielki.

Obecnie w skład miasta i gminy Libiąż wchodzą: miasto Libiąż oraz dwa sołectwa – Żarki i Gromiec.

Pomniki[edytuj]

  • Pomnik „Poległym za Wolność i Lud” przy ul. 1 Maja
  • Pomnik „Wdzięczności dla Armii Radzieckiej” przy Placu Zwycięstwa – w ostatnich latach zrzucono czerwoną gwiazdę ze szczytu cokołu – grób 21 żołnierzy Armii Czerwonej
  • Pomnik upamiętniający miejsce obozu jeńców radzieckich przy ul. Armii Krajowej (przy stacji PKP)
  • Pomnik na miejscu obozu koncentracyjnego „Janinagrube” na ul. Obieżowej
  • Pomnik „Partyzantów” – ma miejscu leśnego bunkra partyzantów zgrupowania AL w lesie pod Kroczymiechem
  • Pomnik Odsieczy Wiedeńskiej przy Gimnazjum nr 1 przy ul. Szkolnej
  • Pomnik Tadeusza Kościuszki obok LCK przy ul. Górniczej
  • Pomnik Papieża Jana Pawła II w Parku Młodości
  • Pomnik Skarbnika – dobrego, opiekuńczego ducha kopalnianych podziemi – w parku przy ul. Górniczej
  • Pomnik Janiny – dziewczyny, której imię nosi libiąska kopalnia
  • Pomnik „Krzyż na Lipiu” – pomnik z okazji 25-lecia pontyfikatu Jana Pawła II, ufundowany przez wiernych parafii pw. Przemienienia Pańskiego

Rekreacja[edytuj]

  • Kino – przy ul. Górniczej działa „Ale Kino”. Seanse odbywają się głównie w weekendy.
  • Libiąskie Centrum Kultury – przy ul. Górniczej, w budynku tym znajduje się sala kinowo-teatralna, sala baletowa, mniejsza sala, siłownia, kafejka internetowa.
  • Parki – główny park libiąski, „Park Młodości”, znajduje się przy alei Jana Pawła II. W parku tym znajduje się zegar wodny i liczne wodne kaskady oraz pomnik Jana Pawła II pobłogosławiony przez Metropolitę Krakowskiego Stanisława Kardynała Dziwisza. Pozostałe parki umieszczone są przy ulicy Górniczej (tu pomnik Skarbnika), na Placu Zwycięstwa (pomnik Janiny – dziewczyny której imieniem została nazwana kopalnia węgla kamiennego) oraz park przy ulicy Chrzanowskiej.
  • Ośrodek sportowo rekreacyjny im. Solidarności 1980 przy ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego. W skład tego kompleksu wchodzi stadion GKS Janina, basen letni, lokal „Kombajn” (już nie istniejący), boiska do gry.
  • Plac słoneczny utworzony w centrum miasta, niedaleko Parku Młodości. Cyklicznie odbywają się tu obchody „Dni Libiąża” oraz inne imprezy okolicznościowe.
  • Zrekultywowana hałda odpadów pokopalnianych przy ul. Krakowskiej
  • Biblioteka publiczna przy ul. Górniczej.

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj]

 Osobny artykuł: Religia w Libiążu.

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Libiąża w 2014 roku [7].


Piramida wieku Libiaz.png

Zabytki[edytuj]

  • neogotycki kościół pw. Przemienienia Pańskiego z początków XX w., dzieło Teodora Talowskiego;
  • domy przy ulicy: Floriańskiej, Sienkiewicza, Flasińskiego, Armii Krajowej i Długosza (zabytkowy układ wsi – ulicówki (Libiąż Wielki);
  • budynek straży pożarnej (ul. Floriańska);
  • Straż Pożarna - OSP Moczydło - (ul. Gen. Andersa 9) - 1925 r
  • zabytkowy cmentarz parafialny przy ul. Oświęcimskiej;

Komunikacja[edytuj]

Przez Libiąż przebiegają drogi wojewódzkie nr 780 oraz 933. Miasto znajduje się w niewielkiej odległości od autostrady A4. Do Krakowa jest stąd 50 km, do Katowic zaś 30 km.

Znajduje się tu także stacja kolejowa, z której odjeżdżają pociągi do Oświęcimia i do Krakowa przez Trzebinię (także do Wieliczki przez Kraków).

Miasta Partnerskie[edytuj]

Znane osoby związane z Libiążem[edytuj]

Przypisy

  1. GUS. Rejestr TERYT
  2. http://tiergartenstrasse4.org/Janinagrube.html
  3. Wykaz podobozów KL Auschwitz
  4. Józef Bolesław Garas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 420-422
  5. http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19680180118
  6. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 2 stycznia 2015.
  7. http://www.polskawliczbach.pl/Libiaz, w oparciu o dane GUS.

Linki zewnętrzne[edytuj]