Ligotka Kameralna
49°39′N 18°32′E/49,653056 18,527500| gmina | |||||
 Widok z kościoła katolickiego (widoczna wieża kościoła ewangelickiego) | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Kraj | |||||
| Powiat | |||||
| Kraina | |||||
| Starosta |
Miloslav Hampel (2012) | ||||
| Powierzchnia |
19,89 km² | ||||
| Populacja (2015) • liczba ludności |
| ||||
| Kod pocztowy |
738 01-739 54 | ||||
| Szczegółowy podział administracyjny | |||||
| Liczba obrębów ewidencyjnych |
3 | ||||
| Liczba części gminy |
1 | ||||
| Liczba gmin katastralnych |
1 | ||||
Położenie na mapie kraju morawsko-śląskiego  | |||||
Położenie na mapie Czech  | |||||
| 49°39′N 18°32′E/49,653056 18,527500
| |||||
| Strona internetowa | |||||
Ligotka Kameralna[2] (cz. ⓘ, niem. Kameral-Elgoth) – wieś gminna i gmina na Śląsku Cieszyńskim w Czechach, w kraju morawsko-śląskim (powiat Frydek-Mistek). Społeczność polska stanowi ok. 25% obywateli gminy[3].
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Leży u północnych podnóży Beskidu Morawsko-Śląskiego, ok. 14 km na wschód od Frydka-Mistka i ok. 3 km na południe od linii kolejowej z Frydka-Mistka do Czeskiego Cieszyna. Większa, niżej położona część wsi leży w dolinie Stonawki, na wysokości 395–440 m n.p.m. Wyżej położona część ma zabudowę w dolinie potoku Ráztoka (dopływ Stonawki), wciskającej się w górę w kierunku szczytu Ropiczki (918 m n.p.m.), ograniczonej od wschodu masywem Goduli (738 m n.p.m.), zaś od zachodu masywem Kiczery (769 m n.p.m.). Najwyżej położone zabudowania sięgają wysokości 550 m n.p.m.[4]
Nazwa
[edytuj | edytuj kod]Nazywała się pierwotnie Ligotką Średnią dla odróżnienia od dwóch starszych, sąsiednich Ligot: Dolnej i Górnej, położonych na zachód od niej, w dolinie Morawki. Później nazwano ją Ligotką Kameralną (tj. należącą do Komory Cieszyńskiej) w odróżnieniu od Ligoty niedaleko Cieszyna, należącej wprost do księcia i zwanej potem Alodialną. Nazwa (Lgota ← ulga) pochodzi od ulgi w opłatach na rzecz księcia, jaką otrzymywali pierwsi osadnicy, osiedlający się w mniej korzystnych dla uprawy roli miejscach[5].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Człowiek na terenie obecnej wsi pojawiał się już w czasach prehistorycznych. Znaleziono tu fragmenty ceramiki z VIII-V wieku p.n.e. oraz rzymskie monety[6]. Wieś była wzmiankowana po raz pierwszy w 1455[7] pod nazwą Ligota Strażna. Do końca średniowiecza pozostawała wsią książęcą w Księstwie Cieszyńskim. Na początku wieku XVI wieś została ponownie lokowana, tym razem na prawie wołoskim, i stała się siedzibą wołoskiego wojewody[6].
Mieszkańcy zajmowali się uprawą roli i hodowlą bydła, w tym także szałaśnictwem. Ludomir Sawicki, prowadzący badania nad pasterstwem na Śląsku Cieszyńskim, w 1913 r. zanotował, że 15 wspólników z Lgotki Kameralnej wypasało na szałasie Na Kotarzu (800 m n.p.m.) 150 owiec. Dwa inne szałasy, które gospodarze z tej wsi mieli w przeszłości na Ropiczce (850 m n.p.m.) i na Perliku (750 m n.p.m.), w tym czasie uznawane były już za zaginione[8].
W okresie reformacji znaczna część mieszkańców zmieniła wyznanie na luteranizm[9]. W okresie kontrreformacji byli oni bezwzględnie prześladowani przez władze. W XVII i XVIII w. na stokach Goduli odbywały się wówczas tajne nabożeństwa ewangelickie, gromadzące nawet po kilka tysięcy wiernych[6]. W rok po wydaniu patentu tolerancyjnego w 1781 w Ligotce Kameralnej zbudowano drewnianą szkołę ewangelicką[9] i w latach 1782-1783 ewangelicki dom modlitwy. W latach 1796-1798 wieś była centrum antyfeudalnego buntu chłopskiego[6].
Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 192 budynkach w Ligotce Kameralnej na obszarze 1988 hektarów mieszkało 1020 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 51,3 os./km². z tego 888 (87,1%) mieszkańców było ewangelikami, 126 (12,4%) katolikami, a 6 (0,6%) wyznawcami judaizmu, 980 (96,1%) było polsko-, 32 (3,1%) niemiecko- a 5 (0,5%) czeskojęzycznymi[10]. Do 1910 roku liczba budynków wzrosła do 197 a mieszkańców do 1038, z czego 1036 było zameldowanych na stałe, 979 (94,3%) było polsko-, 29 (2,8%) niemiecko- a 28 (2,7%) czeskojęzycznymi. Podział według religii kształtował się następująco: 916 (88,2%) ewangelików, 116 (11,2%) katolików, 3 (0,3%) wyznawców judaizmu oraz 3 (0,3%) innej religii lub wyznań[11].
W XIX w. przez pewien okres w Ligotce wydobywano ubogą rudę żelaza (sferosyderyty) dla huty w Trzyńcu[6]. Na zboczach Goduli na terenie wsi znajduje się kilka łomów zielonkawego piaskowca godulskiego, eksploatowanego kiedyś intensywnie jako wyborny materiał budowlany[12].
W wyniku konfliktu polsko-czechosłowackiego o Śląsk Cieszyński po podziale regionu w 1920 miejscowość stała się częścią Czechosłowacji. 2 października 1938 została wraz z Zaolziem zaanektowana przez Polskę i przyłączona do powiatu cieszyńskiego, a podczas II wojny światowej znalazła się w granicach III Rzeszy. Po wojnie przywrócona Czechosłowacji.
Od 1859 pastorem parafii ewangelickiej w Ligotce Kameralnej był ks. Jerzy Heczko, który tutaj zmarł w 1907. Miejscowość ta była także miejscem działalności przedwojennego duchownego luterańskiego i polskiego działacza narodowego ks. Karola Kulisza.
Ośrodek uzdrowiskowo-letniskowy i turystyczny
[edytuj | edytuj kod]W połowie XIX w. odkryto lokalne złoża borowiny i w 1860 r. wybudowano we wsi dom zdrojowy z łaźniami borowinowymi, który spłonął w 1903 r.[6] Na jego miejscu wybudowano nowy obiekt, funkcjonujący jako hotel kuracyjny Franza Stillera, dysponujący 26 pokojami. Miejscowość, dysponująca także gospodą gminną i drugą gospodą Kubeczki, stała się również żywym ośrodkiem turystycznym, opisywanym jako punkt wyjściowy wycieczek na pobliską Kyčerę, Godulę i Ropiczkę)[13]. W latach międzywojennych przewodnik po Beskidach Zachodnich Kazimierza Sosnowskiego opisywał ją jako ...miłe i schludne, choć niewielkie letnisko, z przyzwoitymi restauracjami i noclegami, dostępne autobusem z oddalonej o 3 km stacji kolejowej w Gnojniku[12].
Po II wojnie światowej działalność uzdrowiskową podjęły łazienki borowinowe[6] funkcjonujące do dziś (czes. Bylinné lázničky). Znakowane szlaki turystyczne prowadzą ze wsi na Godulę (żółty), Ropiczkę (zielony) i na Małą Praszywę (żółty)[4]. W dolinie potoku Odnoha piękne, bukowe lasy dolnoreglowe[6]. Skalne ściany dawnych kamieniołomów na stokach Goduli są wykorzystywane obecnie przez amatorów wspinaczki[14].
Obiekty zabytkowe
[edytuj | edytuj kod]- Kościół ewangelicki z 1782 r., z cennym rokokowym wyposażeniem. Murowany, z półkoliście zamkniętym prezbiterium i czworoboczną wieżą na osi. Przy kościele historyczny cmentarz z wiekowymi nagrobkami, z których najstarsze pochodzą z XVIII w. (tu również grób wspominanego ks. Jerzego Heczki)[6].
- Kościół katolicki z 1889, wymurowany z miejscowego piaskowca[6].
- Drewniane chałupy zrębowe, najstarsza z XVIII w.[6]
- Stara kuźnia.
Galeria
[edytuj | edytuj kod]-
Kościół ewangelicki -
Wnętrze kościoła ewangelickiego -
Nagrobek rodziny Tschammerów -
Pomnik na wzgórzu Godula -
Dom nr 249 -
Łaźnie ziołowe -
Sala pożegnań -
Kościółek katolicki
.JPG)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Český statistický úřad: Informativní počet občanů v ČR ve všech obcích, v obcích 3. typu a v městských částech. [w:] Počty obyvatel v obcích [on-line]. Ministerstvo vnitra České republiky, 2015-01-01. [dostęp 2015-04-08]. (cz.).
- ↑ Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 11. Europa, Część I, 2009 Publikacja w formacie PDF
- ↑ Sčítaní lidu, domů a bytů 2001. [dostęp 2010-09-16]. (cz.).
- ↑ a b Mapa turystyczna. [dostęp 2025-10-30].
- ↑ Franciszek Popiołek: Historia osadnictwa w Beskidzie Śląskim, Pamiętniki Instytutu Śląskiego t. XIII, wyd. Instytut Śląski, Katowice 1939, s. 175-179
- ↑ a b c d e f g h i j k Piotr Nowicki: Beskid Śląsko-Morawski. Przewodnik turystyczny. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1997, s. 113-114. ISBN 83-7005-387-4.
- ↑ Idzi Panic: Śląsk Cieszyński w średniowieczu (do 1528). Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2010, s. 309. ISBN 978-83-926929-3-5.
- ↑ Ludomir Sawicki, Szałaśnictwo na Śląsku Cieszyńskim, „Materiały antropologiczno-archeologiczne i etnograficzne”, 14, Akademia Umiejętności, Kraków, 1919, s. 149, 179 (pol.).
- ↑ a b Karol Daniel Kadłubiec, Z dziejów cieszyńskiej ojczyzny polszczyzny, [w:] Karol Daniel Kadłubiec, Władysław Milerski, Cieszyńska ojczyzna polszczyzna, Cieszyn 2001, s. 29.
- ↑ Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XI. Schlesien. Wien: 1906. (niem.).
- ↑ Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien. Troppau: 1912. (niem.).
- ↑ a b Kazimierz Sosnowski, Przewodnik po Beskidach Zachodnich. Tom I. Beskid Śląski i Żywiecki, wyd. 4, Kraków: Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Krakowie, 1948, s. 59.
- ↑ Albert Herbatschek: Die tschechoslowakischen Beskiden und die Fatra. II band: Umfassend das Gebiet der Beskiden bis Czacza und die Gebirgszuge von Czacza bis Rosenberg. Mährisch-Ostrau: Verlag R. Papauschek, 1922, s. 21-28.
- ↑ Přemysl Najbrt: Beskydy a Valašsko. Praha: Olympia, 1974, s. 42, 186.