Linia sukcesji prezydenckiej (USA)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stany Zjednoczone
Godło USA
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Stanów Zjednoczonych

Wikiprojekt Polityka

Linia sukcesji prezydenckiej w Stanach Zjednoczonych – zasada kolejności obejmowania urzędu prezydenta Stanów Zjednoczonych w chwili, gdy urzędujący prezydent traci zdolność do sprawowania swojej funkcji na skutek śmierci, rezygnacji, impeachmentu lub choroby (wtedy możliwe jest też chwilowe przejęcie obowiązków głowy państwa, przez osobę kolejną w sukcesji).

Sukcesja prezydencka w historii[edytuj | edytuj kod]

Przed uchwaleniem XXV Poprawki do Konstytucji[edytuj | edytuj kod]

Kiedy w kwietniu 1841 roku, po zaledwie miesięcznych rządach, zmarł prezydent William Henry Harrison, jego następcą, do czasu wygaśnięcia mandatu został wiceprezydent John Tyler. Do czasu uchwalenia XXV Poprawki do Konstytucji sprawa sukcesji nie była regulowana formalnym przepisem, tylko odbywała się na mocy prawa zwyczajowego. Do tego czasu za drugą osobę w kolejce do przejęcia prezydentury uznawano prezydenta pro tempore senatu USA. W roku 1868 sprawujący tę funkcję Benjamin Wade mógł objąć urząd prezydenta na wypadek usunięcia z urzędu prezydenta Andrew Johnsona, jako że Johnson nie posiadał w swoim gabinecie wiceprezydenta. Do tego jednak nie doszło.

W historii USA nie było przypadku, aby ktoś poza wiceprezydentem obejmował prezydenturę po opróżnieniu tego urzędu. Znany jest jednak przypadek Davida Rice Atchisona (przewodniczącego pro tempore Senatu USA), który przez jeden dzień z 4 marca na 5 marca 1849 był nieformalnym p.o. prezydenta USA. Zdarzył się także jeden przypadek (Gerald Ford), że urząd prezydenta objął wiceprezydent, który nie został wybrany lecz powołany (w myśl XXV Poprawki).

XXV Poprawka do Konstytucji[edytuj | edytuj kod]

W roku 1967 uchwalono XXV Poprawkę do Konstytucji, która usankcjonowała prawnie procedurę sukcesji urzędu prezydenta USA. Pierwszy w kolejności jest wiceprezydent. Następnymi są spiker Izby Reprezentantów, przewodniczący pro tempore Senatu i członkowie Gabinetu w kolejności tworzenia ich departamentów – od sekretarza stanu do sekretarza bezpieczeństwa krajowego.

Z Konstytucji USA wynika, że warunkiem objęcia władzy prezydenta jest posiadanie amerykańskiego obywatelstwa od chwili narodzin, wiek co najmniej 35 lat oraz bycie stałym mieszkańcem Stanów Zjednoczonych od co najmniej 14 lat, stąd z linii sukcesji są automatycznie wyłączane osoby nie spełniające tych warunków (Konstytucja zabrania także kandydowania na urząd prezydenta osobie, która nie była obywatelem Stanów w chwili uchwalenia Konstytucji). Z linii sukcesji wyłącza się także byłych prezydentów USA, który pełnili urząd przez dwie kadencje, rozumianej w myśl XXII Poprawki do Konstytucji.

Motywacją dla XXV poprawki była narastająca atmosfera zimnowojenna i ryzyko ataku nuklearnego, w wyniku którego mógłby zginąć nie tylko prezydent, ale także wiceprezydent i inne osoby piastujące najwyższe stanowiska w państwie. Stąd także ustanowiono osobę, członka Gabinetu, "wyznaczoną do przeżycia".

Sekretarz Bezpieczeństwa Krajowego[edytuj | edytuj kod]

Decyzją Senatu z 2005 roku Sekretarz Bezpieczeństwa Krajowego nie był włączony w poczet stanowisk przewidzianych w linii sukcesji. Jednak 9 marca 2006 roku weszło w życie nowe prawo, sytuujące go na ostatnim miejscu ze względu na fakt, iż ten departament utworzono najpóźniej. Istnieją jednak koncepcje, aby z racji znaczenia resortu umieścić go wyżej – między Prokuratorem Generalnym a Sekretarzem Zasobów Wewnętrznych.

Obecna linia sukcesji prezydenckiej (stan na 5 stycznia 2014)[edytuj | edytuj kod]

# Zdjęcie Nazwisko Urząd
1 Joe Biden, official photo portrait 2-cropped.jpg Joe Biden wiceprezydent
2 John Boehner official portrait.jpg John Boehner spiker Izby Reprezentantów
3 Patrick Leahy official photo.jpg Patrick Leahy przewodniczący pro tempore Senatu
4 John Kerry official Secretary of State portrait.jpg John Kerry sekretarz stanu
5 Jacob Lew official portrait.jpg Jack Lew sekretarz skarbu
6 Ash Carter DOD Secretary Portrait.jpg Ashton Carter sekretarz obrony
7 Loretta Lynch.jpg Loretta Lynch prokurator generalny
(8)[1] Sally Jewell official portrait.jpg Sally Jewell sekretarz zasobów wewnętrznych
9 Tom Vilsack, official USDA photo portrait.jpg Tom Vilsack sekretarz rolnictwa
10 Penny Pritzker official portrait.jpg Penny Pritzker sekretarz handlu
11 Thomas Perez official portrait.jpg Thomas Perez sekretarz pracy
12 Sylvia Mathews Burwell official portrait.jpg Sylvia Mathews Burwell sekretarz zdrowia i opieki społecznej
13 Julián Castro's Official HUD Portrait.jpg Julian Castro sekretarz urbanizacji
14 Anthony Foxx official portrait.jpg Anthony Foxx sekretarz transportu
15 Moniz official portrait sitting.jpg Ernest Moniz sekretarz energii
16 DuncanArne.jpg Arne Duncan sekretarz edukacji
17 Robert A. McDonald Official Portrait.jpg Robert A. McDonald sekretarz spraw weteranów
18 Rand Beers official portrait.jpg Jeh Johnson sekretarz bezpieczeństwa krajowego

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Nie urodziła się na terytorium USA, nie mogłaby więc objąć urzędu Prezydenta