Lipienek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lipienek
Klasycystyczny dwór w Lipienku
Klasycystyczny dwór w Lipienku
Państwo  Polska
Województwo kujawsko-pomorskie
Powiat chełmiński
Gmina Lisewo
Liczba ludności (III 2011) 338[1]
Strefa numeracyjna 56
Kod pocztowy 86-230
Tablice rejestracyjne CCH
SIMC 0846145
Położenie na mapie gminy Lisewo
Mapa lokalizacyjna gminy Lisewo
Lipienek
Lipienek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lipienek
Lipienek
Ziemia 53°15′59″N 18°39′27″E/53,266389 18,657500

Lipienekwieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie chełmińskim, w gminie Lisewo.

Podział administracyjny[edytuj]

Pozostałości murów zamkowych

Do Lipienka w latach 1466-1772 należały miejscowości: Bocień, Drzonowo, Firluz, Gronowo, Kornatowo, Kotnowo, Krusin,Lipienek, Lisewo, Malankowo, Pniewite, Strucfoń i Szerokopas.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa toruńskiego.

Wedle urzędowego podziału terytorialnego kraju, w obrębie Lipienka wyróżnione są 2 części miejscowości: Pod Drzonowo i Pod Dubielno[2]. Do końca 2010 r. wyróżnione były także 2 dalsze części miejscowości – Nad Jeziorem i Pod Strucfoń, jednak zostały one zniesione z dniem 1 stycznia 2011 r[3].

Demografia[edytuj]

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) wieś liczyła 338 mieszkańców[1]. Jest piątą co do wielkości miejscowością gminy Lisewo.

Zabytki[edytuj]

Według rejestru zabytków NID[4] na listę zabytków wpisane są ruiny zamku z początku XIV w., nr rej.: A/147/64 z 18.10.1934.

Ponadto w Lipienku znajduje się dwór klasycystyczny z XIX wieku.

Zamek krzyżacki wzniesiony był przypuszczalnie w końcu XIII wieku[5] lub w latach 13001330. Postawiono go na długim półwyspie wchodzącym daleko w jezioro (obecnie częściowo wyschnięte). Zamek główny był regularny i czteroskrzydłowy, w planie zbliżony do kwadratu o wymiarach 38 × 39 m, z wieżą na rogu. Posiadał dwie kondygnacje naziemne i magazynowe poddasza. Dziedziniec obiegały ganki, a w narożu północno-wschodnim znajdowała się wieża główna. Od wschodu zamek poprzedzony był rozległym otoczonym murem przedzamczem na planie trapezu, ze stodołą, oborą, kuźnią, browarem i gorzelnią. Z murów przedzamcza zachowała się jedynie sklepiona kolebkowo piwnica i pozostałości kamiennego muru ograniczającego przedzamcze od zachodu.

Według prof. Stanisława Jóźwiaka, w latach 1285-1334 była to główna siedziba komtura ziemi chełmińskiej[6], a po likwidacji tej komturii była to siedziba wójta krzyżackiego o nadzwyczajnych uprawnieniach, ponieważ podległego bezpośrednio tylko wielkiemu mistrzowi w Malborku. W 1291 roku wydano tu przywilej lokacyjny dla miasta Grudziądza.

Zamek był na tyle silny, że jesienią 1330 roku nie był w stanie go zdobyć król Władysław Łokietek mimo wsparcia wojsk węgierskich i litewskich, w związku z czym 18 października 1330 król zawarł tu rozejm z Krzyżakami. W 1410 roku zamek zajęły wojska Władysława Jagiełły. W 1411 roku Krzyżacy pojmali na zamku wspierającego Polskę rycerza Mikołaja z Ryńska, którego następnie ścięli na rynku w Grudziądzu. Od II pokoju toruńskiego z 1466 roku zamek przyłączony został do Polski i od tego czasu aż do 1655 roku była to siedziba polskich starostów z rodu Kostków i osób z nim spokrewnionych. Ostatnim starostą z rodu był Stanisław Franciszek Kostka[7]. Po nim starostwo przejął z dniem 16 września 1655 Albrecht Czerski.

Zabudowania zostały częściowo zniszczone w czasie wojen polsko-szwedzkich w XVII wieku, a po I rozbiorze Polski w 1772 r. rozebrane w większości przez Prusaków[8]. Obecnie po zamku widoczne są na powierzchni nieliczne relikty, a jego teren jest trudno dostępny.

Bibliografia[edytuj]

Przypisy

  1. a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. SIMC: Pod Drzonowo – 1028354, Pod Dubielno – 1028360.
  3. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 grudnia 2010 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw niektórych miejscowości oraz ustalenia nazw obiektów fizjograficznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 257, poz. 1741)
  4. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo kujawsko-pomorskie. 31 marca 2016. [dostęp 2016-05-22]. s. 29.
  5. Lipienek
  6. S. Jóźwiak, Powstanie i rozwój, s. 144–167
  7. Jerzy Antoni Kostka: Kostkowie herbu Dąbrowa. Koszalin: Z.P. POLIMER, 2010, s. 338, 339. ISBN 978-83-89976-40-6.
  8. Antkowiak W., Lamparski P., Zamki i strażnice krzyżackie ziemi chełmińskiej, Toruń, 2000