Lipniki (powiat ostrołęcki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lipniki
Lipniki
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat ostrołęcki
Gmina Łyse
Liczba ludności (2018–09–05) 1115[1]
Strefa numeracyjna 29
Kod pocztowy 07-436[2]
Tablice rejestracyjne WOS
SIMC 0513538
Położenie na mapie gminy Łyse
Mapa lokalizacyjna gminy Łyse
Lipniki
Lipniki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lipniki
Lipniki
Ziemia53°19′24″N 21°31′25″E/53,323333 21,523611
Kościół pw. Najświętszego Serca Jezusowego
Otoczenie kościoła
Wiatrak z XIX w.
Zespół Szkół (Szkoła Podstawowa i Publiczne Gimnazjum) w Lipnikach
Remiza OSP

Lipnikiwieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie ostrołęckim, w gminie Łyse[3][4].

Miejscowość jest siedzibą parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa należącej do dekanatu Kadzidło, w diecezji łomżyńskiej. Dziś znajduje się tu kościół parafialny, zespół szkół podstawowych, urząd pocztowy i ochotnicza straż pożarna. Lipniki to najstarsza historycznie udokumentowana wieś Kurpiowszczyzny.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa ostrołęckiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość położona jest wśród krajobrazów Puszczy Kurpiowskiej w obszarze centralnym zwanym Puszczą Zieloną, w środkowej części Równiny Kurpiowskiej. Rośnie tu dużo drzew. Przeważają lasy iglaste. Jest dużo lip, od ich zapachu wzięła się nazwa Lipniki. Wioska leży nad Szkwą. W Lipnikach wypływa strumyk zdrojowy „Ryk”. Przez Lipniki płynie kanał „Kaczor”. Występują żeremia bobrowe i rosną jałowce. Jest czyste powietrze, w okolicach nie ma fabryk. Wszystkie dzielnice otoczone są moreną polodowcową II okresu porośniętą lasami.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Lipniki: Brzeźniaki, Długi Kąt, Do Budki, Dumienik, Glutówka, Kłodziny, Lasek, Lipniki (Dębe), Malarz, Nadlesie, Pieczysko, Podladzie, Podwłoczek, Popielna, Przymiarki, Siedziane, Struga, Zabagnie[3][4]

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Większość osób uważa, że nazwa pochodzi od licznych lip i ich zapachu. To miało zauroczyć Wiśniewskiego, który postanowił zarejestrować osadę jako wieś Lipniki. Jednak niektórzy mówią, że nazwa pochodzi od butów z lipowego drzewa zwanych „lipniokami”.

Na różnych stemplach parafialnych, zachowanych do dziś, widnieje łacińska nazwa Lipnik – „Ecclesia Parochialis Lipnicensis” („Kościół Parafialny Lipniki”)

Często dopełniacz nazwy miejscowości jest mylony. Niektórzy ludzie mówią „Lipników” zamiast „Lipnik”.

Zasoby naturalne[edytuj | edytuj kod]

Znajdują tu się duże zasoby gliny, kamienia, żwiru, piasków silikatowych, torfu i bursztynu, a także białe glinki. Rośnie tu dużo drzew. Są to głównie sosna w uzupełnieniu z brzozą, świerkiem, olchą oraz dębem. Podszycie głównie stanowi jałowiec. Występuje również woda źródlana. Przykładem może być strumień „Ryk” na Zdroju.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Status zabytku uzyskały:

  • Zespół kościoła parafialnego pw. Najświętszego Serca Jezusa (kościół murowany 1837-1843 w stylu neobarokowym i dzwonnica murowana z I poł. XIX w.),
  • Cmentarz grzebalny (kaplica murowana z II poł. XIX w., brama murowana z XIX w. i krzyże nagrobne, żelazne, żeliwne, kute w XIX w.),
  • Cmentarz choleryczny (epidemiczny) z II poł. XIX w.,
  • 2 wiatraki drewniane z XIX wieku,
  • Figura św. Rocha z połowy XIX wieku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Założycielem wsi był Wiśniewski, uciekinier z Piotrkowa Trybunalskiego, podobno szlachcic. Uciekł przed wyrokiem sądu lub plotkami. Do Lipnik przybył w 1663 roku i wraz ze swoimi kompanami założył tu osadę. 10 lat później udał się do starostwa i Towarzystwa Bartnego i zarejestrował osadę jako wieś Lipniki, przyjął prawo bartne i włączył wieś do parafii rzymskokatolickiej w Nowogrodzie. Wkrótce zaczęła napływać fala osadników, nawet z odległych terenów Rzeczypospolitej.

Już w 1690 roku pracował w Lipnikach piec ceramiczny, istniała też kuźnia. Powstał zajazd i dworek bartno-myśliwski na Zielonym Wzgórzu. Panem dworku był Grabski – uciekinier z Kujaw.

W Lipnikach znajdowało się jedyne w Zagajnicy Łomżyńskiej uprzywilejowane wójtostwo szlacheckie, nadane wiosce przez króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego 28 lipca 1672 r. Do roku 1800 wójtostwo znajdowało się w rękach Jurskich, czyli przez 128 lat. Po nich władzę przejął Kierzchowski, prawdopodobnie szlachcic, a w 1843 roku Orzołek, Kurp czystej krwi.

Nie można dokładnie określić, jak się układały stosunki pomiędzy osadnikami wiejskimi a starostą łomżyńskim i jakie opłaty uiszczali Kurpie na jego ręce. Wiadome jest, że utrzymywała się tam pańszczyzna, a wyjątek stanowiły jedynie wsie rudnicze i młynarskie, bartnicy oraz Lipniki – jedyna niegdyś osadzona, a nie samorzutnie powstała wieś w Puszczy Kurpiowskiej.

Mieszkańcy Lipnik zaczęli planować budowę własnego kościoła. Motywacją do tego były rozlewiska rzek Szkwy i Rozogi. Wiernym było ciężko uczestniczyć w nabożeństwach w Kadzidle. W roku 1755 biskup Szembek z departamentu łomżyńskiego poświęcił cmentarz i pozwolił na budowę kościoła, jednak biskup generalny diecezji płockiej zakazał budowy. Dopiero po 20 latach mieszkańcy Lipnik mogli pobudować kaplicę. Po wybudowaniu kaplicy ksiądz nadal dojeżdżał z Kadzidła w Poniedziałek Wielkanocny, w uroczystości Serca Jezusowego, NMP Szkaplerznej, Przemienienia Pańskiego, św. Mikołaja, św. Szczepana, św. Błażeja, w Dzień Zaduszny i na spowiedź wielkanocną. Budowę murowanej świątyni rozpoczęto w 1841 roku, a zakończono trzy lata później, czyli w 1844 r. Za rok przystąpiono do powiększenia, całkowite zakończenie budowy nastąpiło w 1889 roku.

W latach 1841–1844 budowano murowaną świątynię. W tym czasie w Lipnikach istniała szkoła elementarna. Dowodów na jej istnienie jest kilka. Jednym z nich jest zapis w księdze parafialnej, który mówi, że 27 lutego 1844 roku w wieku 23 lat zmarł nauczyciel lipnickiej szkoły – Antoni Madrakowski. Późniejsze zapisy o innych nauczycielach to: Andrzej Dąbrowski zm. 1852 r., Kazimierz Kurpiewski zm. 1865 r. Analiza ksiąg parafialnych wskazuje, że większość mieszkańców Lipnik potrafiła się podpisać.

Wiadomo też, że przed 1865 rokiem utworzono szkoły rządowe w Myszyńcu, Kadzidle i Lipnikach. Lipniczanie w tych czasach byli dość aktywni. Powodem do tego twierdzenia jest, że właśnie tutaj powstała jedna z trzech pierwszych szkół na Kurpiowszczyźnie.

15 maja 1905 roku w Warszawie podpisano statut Polskiej Macierzy Szkolnej. W okręgu ostrołęckim PMS zawiązała się w dniu 1 maja 1907 r. i obejmowała powiat ostrołęcki oraz część makowskiego i kolneńskiego. Z 12 kół w tym okręgu trzy były zorganizowane w regionie kurpiowskim: w Myszyńcu, Czarni i Lipnikach.

Kolejne informacje o istnieniu szkoły pochodzą z lat 1925–1931, czyli już w odrodzonej Polsce. Kierownikiem szkoły był Jan Lech. W czasie II wojny światowej nie chodzono do szkoły. Po II wojnie światowej kierownikiem szkoły został Antoni Maruszko. Przyczynił się on do budowy Pomnika Tysiąclecia. Pierwszym dyrektorem został Józef Puławski (1961-1966), po nim Andrzej Krzyżewski (1966-1998). Następnie Danuta Kiernozek (1998-?). Obecnie dyrektorem jest Joanna Kurowska z Ostrołęki.

W 1708 roku w okolicach Ostrołęki Kurpie stoczyli walki ze Szwedami (bitwa pod Kopańskim Mostem), broniąc im wejścia na tereny puszczańskie. W 1795 roku nastąpił III rozbiór Rzeczypospolitej. W tej sytuacji Lipniki znalazły się w zaborze pruskim, a potem w granicach Carstwa Rosyjskiego. Później znalazły się w granicach Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego (Kongresowego). Jednak prawdopodobnie mieszkańcy Kurpi nie byli prześladowani i poddawani rusyfikacji, jedynie były to germanizacje, które nie trwały długo. Kurpiaki walczyli w powstaniach – listopadowym i styczniowym. Wielu ludzi wyemigrowało z Lipnik i dziś można znaleźć, np. w USA i Niemczech wielu ludzi o kurpiowskich korzeniach, a także ludzi, którzy wiedzą, że ich przodkowie mieszkali właśnie w Lipnikach.

W tamtych czasach na terenie Lipnik oprócz Polaków mieszkała znaczna liczba Żydów, Niemców, a także Litwinów, Rusinów i Rosjan.

W 1914 roku wybuchła I wojna światowa. Przez Lipniki przez krótki okres przebiegał front i toczyły się działania wojenne. W 1918 roku zakończyła się wojna. 11 listopada Polska odzyskała niepodległość. Lipniki zaraz po odzyskaniu niepodległości znalazły się w granicach II Rzeczypospolitej.

Od okresu międzywojennego do dziś (nie licząc wojny) Lipniki rozwijają się. W II RP właśnie nastąpił dynamiczny rozwój, kontynuowany w PRL. W Lipnikach powstały dwa sklepy spożywcze i piekarnia.

Po wybuchu II wojny światowej w 1939 ludność zaczęła opuszczać Lipniki. Wszyscy Żydzi lipniccy porzucali swoje posiadłości i uciekali przed wojskami niemieckimi. Praktycznie wszyscy „cudzoziemcy lipniccy” opuścili Lipniki, z wyjątkiem niektórych Niemców i Rosjan. Spora liczba Polaków wstąpiła do Armii Krajowej. Pomagali ludności cywilnej, szykowali pułapki i zasadzki. W 1945 r. zakończyła się wojna, lecz w Lipnikach i niektórych regionach Polski działania wojenne trwały dalej. Były to walki o objęcie władzy w kraju. Ostatecznie przejęli ją komuniści.

Po wojnie powstał sklep monopolowy i wielobranżowy, restauracja, dwie rzeźnio-masarnie, ubojnia, bank spółdzielczy „Kasa Stefczyka”. W 1954 powstała gromada Lipniki. W latach 60. założono kółko rolnicze, wybudowano Spółdzielcze Pawilony Handlowe i remizę strażacką (straż pożarna istniała od 1949 roku). W tym czasie istniał też Klub Książki i Prasy oraz Gromadzka Rada Narodowa. Rozwijała się kultura i sztuka – tkactwo, rzeźbiarstwo, robiono wycinanki. Sprzedawano po całej Polsce firanki i maty. Wielu ludzi w okresie PRL wyjeżdżało do USA. Była to wieś głównie rolnicza. Uprawiano konopie i hodowano bydło. Lipniki zaczęły zmieniać swój wygląd. Budowano domy murowane zamiast drewnianych.

Dziś mieszkańcy Lipnik utrzymują się z gospodarki rolnej, jednak rolników jest coraz mniej. Coraz więcej ludzi porzuca gospodarstwa i zajmuje się pracą np. w masarni JBB w Łysych lub pracuje na budowie. W Lipnikach obecnie są dwa sklepy, w tym „Zielony Market”.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kwartalnik gminny. nr III/2018. s. 25.
  2. Poczta polska. Wyszukiwarka kodów pocztowych.
  3. a b Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  4. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]