Lipno (województwo świętokrzyskie)
50°47′06″N 20°06′52″E/50,785000 20,114444
| wieś | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2020) |
391[2] |
| Strefa numeracyjna |
41 |
| Kod pocztowy |
28-363[3] |
| Tablice rejestracyjne |
TJE |
| SIMC |
0256426[4] |
Położenie na mapie gminy Oksa  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego  | |
Położenie na mapie powiatu jędrzejowskiego  | |
| 50°47′06″N 20°06′52″E/50,785000 20,114444[1]
| |
Lipno – wieś sołecka[5] w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie jędrzejowskim, w gminie Oksa[4][6].
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.
| SIMC | Nazwa | Rodzaj |
|---|---|---|
| 0256432 | Łopatki | część miejscowości |
| 0256449 | Niwa | część miejscowości |
Historia
[edytuj | edytuj kod]W wieku XIX wieś w powiecie jędrzejowskim, gminie Węgleszyn, parafii Kozłów (Łaski, Lib. ben. I, 572 i 607).
W 1827 r. wieś w parafii Konieczno było tu 27 domów 168 mieszkańców. Folwark Lipno z nomenklaturą Bugaj posiadał rozległość mórg 1427 w tym grunta orne i ogrody mórg 669, łąk mórg 168, pastwiska mórg 167, lasu mórg 392, nieużytki i place stanowiły mórg 28. Budynków murowanych było wówczas 4, drewnianych 19. Stosowano płodozmian 7. i 11. polowy. Wieś Lipno liczyło osad 31, z gruntem mórg 221.[7]
4 sierpnia 1944 roku oddział Ukraińców w służbie niemieckiej dokonał mordu na 16 mieszkańcach wsi.
Z akt znajdujących się w posiadaniu IPN wynika, że śledztwo w sprawie zbrodni dokonanej na mieszkańcach wsi Lipno rozpoczęła w 1975 r. Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Kielcach na wniosek mieszkańców. W toku śledztwa przesłuchano kilku świadków zajść z 1944 r. m. in. Stanisława Machnika, Tadeusza Grabca, Bronisława Grabca, Stefana Kucharczyka.
Kilka lat temu Pan Leszek Bukowski z kieleckiej delegatury IPN udzielił nam informacji, że według oficjalnych ustaleń prowadzonego śledztwa 4 sierpnia drogą od Błogoszowa podążał oddział Ukraińców (ok. 60 osób) kolaborujących z Niemcami. Był to oddział melnikowców (od dowódcy Andrieja Melnyka) - odłam Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, wycofujący się przed ofensywą wojsk sowieckich. Niektórzy z oddziału posługiwali się językiem polskim, co tłumaczy się tym, że Ukraińcy pochodzili z okolic Wołynia i Podola. Ukraińskie formacje pomocnicze w służbie niemieckiej znane były z wyjątkowego bestialstwa, dlatego też ich obecność w Lipnie wywołała przerażenie wśród ludności. Ukraińcy zapytali o drogę która doprowadzi ich do Małogoszcza. Miejscowa ludność wskazała im drogę przez lasy w okolicy Wiśnicza i Lasochowa. Nikt z zapytanych mieszkańców prawdopodobnie nie miał pojęcia, że w tych lasach stacjonowały silne oddziały 204 pp Narodowych Sił Zbrojnych. W okolicach wsi Wiśnicz doszło do walki między Ukraińcami, a oddziałem NSZ dowodzonym przez majora Eugeniusza Kernera pseudonim „Janusz”. Pewne jest to, że w walce po stronie partyzantów wzięły udział kompanie „Stepa”, „Boppa” i „Dymszy” właśnie z 204 pp Narodowych Sił Zbrojnych. Pod naporem NSZ wróg musiał się wycofać. Niestety ominął zasadzkę która na jego tyłach obsadził w lesie kapitan Zbigniew Jawor pseudonim „Jerzy” . Zginął plut. Jan Sikorski ps „Batory”, poza tym było kilku rannych żołnierzy. Według dokumentów NSZ poległo 9 Ukraińców a 17 było rannych. Poległego polskiego partyzanta Jana Sikorskiego pochowano w nocy na cmentarzu w Złotnikach. Pochówku dokonał Adam Radziejowski pseudonim „Sokół” żołnierz NSZ i AK Rejonu Małogoszcz Po tej niefortunnej potyczce pułk udał się na miejsce zgrupowania Brygady Świętokrzyskiej do Lasocina, gdzie dotarł 6 sierpnia. Wróćmy do lasu w okolicach Wiśnicza. Ukraińcy po przegranej walce wycofują się do Lipna. W pobliżu dworu zostali ostrzelani przez Aleksandra Madalińskiego - syna zarządcy dziedzica tutejszego dworu. Był on również członkiem NSZ. Po ostrzale Ukraińcy zaczęli podpalać zabudowania w Lipnie i zamordowali szesnastu mieszkańców wsi. Mordowali każdego kogo zobaczyli, nie patrzyli na wiek czy płeć. Ofiarom zadano śmierć strzałami z karabinu lub bagnetem. Większość zamordowanych to kobiety i dzieci.
Wszystkie ofiary pochowano 6 sierpnia na cmentarzu parafialnym w Kozłowie. Śledztwo z powodu nieustalenia imiennych sprawców mordu we wsi Lipno zostało zawieszone w grudniu 1977 r.
Bibliografia:
*https://m.niedziela.pl/artykul/63236/nd/Lipno-1944-rok,
*Detka, Kamil. Militarne i polityczne aspekty funkcjonowania Brygady Świętokrzyskiej NSZ w latach 1944–1945 i powojenne losy jej żołnierzy.
* Kronika 204 p.p. NSZ
* Relacja słowna Adama Radziejowskiego ps. Sokół dla Pana Stanisława Pakuły z Małogoszcza.
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]Zespół willowy wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A-127/1-2 z 5.12.1957 i z 26.08.2014)[8]:
- willa z 1910 r.,
- park z przełomu XVIII/XIX w.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 68963.
- ↑ Raport o stanie gminy w roku 2020. Stan ludności 31.12.2020 str. 6 [dostęp 2022-02-26]
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 656 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
- ↑ a b c TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-03-26].
- ↑ Jednostki organizacyjne gminy Oksa. Urząd Gminy Oksa. [dostęp 2015-03-26].
- ↑ a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013-02-15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2015-03-20].
- ↑ Lipno (3), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 279.
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2025, s. 9 [dostęp 2015-10-15].
| Wsie | |
|---|---|
| Kolonie | |
| Części wsi |
|
| Osada wsi |
|
