Lisa Randall

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lisa Randall (2006)

Lisa Randall (ur. 18 czerwca 1962 w Queens, w Nowy Jorku) – amerykańska fizyczka teoretyczna, popularyzatorka nauki, autorka książek popularnonaukowych, która prezentuje bieżące osiągnięcia z zakresu fizyki cząstek elementarnych i kosmologii. Jest profesorką na Uniwersytecie Harvarda.

Życie i kariera naukowa[edytuj | edytuj kod]

Już w dzieciństwie wykazywała nieprzeciętne zdolności do matematyki. Ukończyła Stuyvesant High School, gdzie była w tej samej klasie co Brian Green. Zajęła pierwsze miejsce w prestiżowym konkursie naukowym dla młodzieży licealnej, Westinghouse Science Talent Search. Studiowała i obroniła doktorat (w 1987) na Uniwersytecie Harvarda[1].

Pracowała w MIT i na Uniwersytecie w Princeton. W 2001 wróciła na Uniwersytet Harvarda. Jest pierwszą kobietą, która otrzymała stały etat wykładowcy (tzw. tenure) na wydziale fizyki w Princeton i pierwszą teoretyczną fizyczką, które otrzymała tenure na Harwardzie. Z uwagi na uzdolnienia matematyczne bywa porównywana do Emmy Noether[1]. Zajmuje się kosmologią, fizyką cząstek elementarnych, supersymetrią, teorią strun i ciemną materią. Należy do najczęściej cytowanych i najbardziej wpływowych fizyków teoretyków[2][3].

Rozgłos przyniosła jej praca nad dodatkowymi wymiarami. Razem z współpracownikiem Ramanem Sundrumem stworzyła model[1], według którego świat, w którym żyjemy, jest czterowymiarową czasoprzestrzenią, tzw. braną, zanurzoną w pięciowymiarowej wygiętej czasoprzestrzeni zwanej antydesitterowską, której piąty wymiar jest ukryty. W pięciowymiarowej wygiętej czasoprzestrzeni grawitacja, masy i energie cząstek elementarnych są różne w różnych jej miejscach[1].

Jest członkinią  National Academy of Sciences, American Philosophical Society i American Academy of Arts and Sciences.  Otrzymała wiele nagród i honorowych stopni naukowych. W 2007 znalazła się na liście „100 najbardziej wpływowych osób” ogłoszonej przez magazyn Time.  Magazyn Esquire zaliczył ją do „75 najbardziej wpływowych osób XXI wieku”. Dwie jej książki Warped Passages (2005) i Knocking on Heaven's Door (2011) trafiły na listę bestsellerów New York Timesa i zostały zaliczone do 100 wybitnych książek. Na listę bestsellerów trafiła także inna jej książka: Dark Matter and Dinosaurs (2015). W 2012 wydała też e-book Higgs Discovery: The Power of Empty Space, w której opowiada o najnowszych osiągnięciach w dziedzinie fizyki cząstek elementarnych[4].  

Inne zainteresowania[edytuj | edytuj kod]

W 2009 napisała libretto do opery  Hypermusic Prologue: A Projective Opera in Seven Planes, której premiera miała miejsce w Centrum Pompidou w Paryżu. Operę skomponował Hèctor Parra, zainspirowany jej książką. Była kuratorką wystawy Measure for Measure w Gallery 825 w Los Angeles, w Guggenheim Gallery w Chapman University i w Carpenter Center na Uniwersytecie w Harwardzie[2].

Publikacje popularnonaukowe[edytuj | edytuj kod]

  • 2005, Warped Passages, (Ukryte wymiary Wszechświata, przekład Ewa L. Łokas, Bogumił Bieniok, Prószyński i S-ka, Warszawa 2016, ISBN 978-83-7648-684-0)
  • 2011, Knocking on Heaven's Door (Pukając do nieba bram. Jak fizyka pomaga zrozumieć Wszechświat, przekład Ewa L. Łokas, Bogumił Bieniok, Prószyński i S-ka, Warszawa 2013, ISBN 978-83-7839-408-2
  • 2012, Higgs Discovery: The Power of Empty Space
  • 2015, Dark Matter and Dinosaurs (Ciemna materia i dinozaury, przeł. Bogumił Bieniok, Ewa L. Łokas, Prószyński i S-ka, Warszawa 2016, ISBN 978-83-8097-007-6)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d FIZYKA W WYGIĘTEJ GEOMETRII CZASOPRZESTRZENI, salon24.pl [dostęp 2020-12-20] (pol.).
  2. a b Lisa Randall, www.aps.org [dostęp 2020-12-21] (ang.).
  3. Prószyński i S-ka, www.proszynski.pl [dostęp 2020-12-21].
  4. About Lisa Randall - profil na amazon.com, www.amazon.com [dostęp 2020-12-21].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]