Lisków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lisków
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat kaliski
Gmina Lisków
Liczba ludności (2020) 1660 [1]
Strefa numeracyjna 62
Tablice rejestracyjne PKA
SIMC 0202531
Położenie na mapie gminy Lisków
Mapa konturowa gminy Lisków, w centrum znajduje się punkt z opisem „Lisków”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Lisków”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Lisków”
Położenie na mapie powiatu kaliskiego
Mapa konturowa powiatu kaliskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Lisków”
Ziemia51°49′58″N 18°23′50″E/51,832778 18,397222

Liskówwieś (dawniej miasto) w Polsce, w województwie wielkopolskim, w powiecie kaliskim, siedziba gminy Lisków.

Lisków uzyskał lokację miejską przed 1458, zdegradowany przed 1600[2]. Do 1954 siedziba gminy Strzałków, a następnie w latach 1954–72 siedziba gromady Lisków.

W okresie I Rzeczypospolitej miejscowość administracyjnie należała do województwa kaliskiego, następnie w czasie istnienia Księstwa Warszawskiego do departamentu kaliskiego, w Królestwie Polskim ponownie do województwa kaliskiego, w okresie II Rzeczypospolitej do województwa łódzkiego i województwa poznańskiego (od 1938), w latach 1944–1975 ponownie do województwa poznańskiego, a od 1975 do 1998 po raz kolejny do województwa kaliskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Udokumentowane istnienie wsi znane jest od 1293. Lisków był w posiadaniu arcybiskupów gnieźnieńskich do drugiej połowy XVI w., kiedy to został przekazany na uposażenie kolegium jezuitów w Kaliszu. W czasie wojny trzynastoletniej Lisków wystawił w 1458 czterech pieszych na odsiecz oblężonej polskiej załogi Zamku w Malborku[3]. Wieś pozostawała w rękach jezuitów do czasu kasaty zakonu w 1773. Następnie była w posiadaniu kilku rodzin ziemiańskich (m.in. Biernackich) do czasu parcelacji majątku pod koniec XIX wieku.

W pierwszych latach XX w. i w okresie międzywojennym wzorowa wieś spółdzielcza, rozwijająca się dzięki inicjatywie i działalności ks. Wacława Blizińskiego. W 1900 w Liskowie było 100 chałup drewnianych (w tym jedna murowana) z walącymi się strzechami, a w najgorszym stanie był budynek jednoklasowej szkoły, jedynej na całą parafię. Był też niedokończony kościół p.w. Wszystkich Świętych. Mieszkańcy utrzymywali się głównie z zarobków uzyskanych z wyjazdów do prowincji pruskich na prace sezonowe. Przebudowa wsi w sferze społecznej i materialnej następowała stopniowo dzięki ks. Blizińskiemu, który został tu proboszczem w 1900.

W latach 1925 i 1937 zorganizowano w Liskowie wystawy, które spopularyzowały osiągnięcia tej społeczności. Ogólnopolską wystawę – „Wieś polska” w 1925 zwiedziło 47 tys. osób, w tym prezydent Stanisław Wojciechowski, premier Władysław Grabski oraz uczestnicy Międzynarodowego Kongresu Rolniczego.

W 2016 odbyły się tu dożynki wojewódzko-diecezjalne[4].

Organizacje gospodarcze[edytuj | edytuj kod]

Między 1902, a 1910 powstały następujące przedsiębiorstwa i organizacje:

  • 1902 − założono tu spółdzielnię – Spółkę Rolniczo-Handlową „Gospodarz”, która zaczęła działalność od uruchomienia sklepu spożywczego i sprzedaży maszyn. Później zmieniono nazwę na Spółdzielnię Rolniczo-Handlową. Spółdzielnia ta była jakby matką powstających później jednostek gospodarczych.
  • 1904 − utworzono Kasę Drobnego Kredytu, która działała następnie jako Kasa Stefczyka. Zorganizowano również kursy rękodzielnicze i założono warsztaty tkackie.
  • 1906 − powstało kółko rolnicze.
  • 1910 − powstała Spółdzielnia Mleczarska, która wraz z kółkiem rolniczym zajmowała się również szkoleniami miejscowych rolników i spoza Liskowa. W tym samym roku powstały także warsztaty zabawkarskie, które rozrosły się do Lisowskiej Fabryki Zabawek.

Na przestrzeni lat powstały też piekarnie, cegielnia, młyn parowy i spółka budowlana.

Infrastruktura społeczna, zdrowotna i komunalna[edytuj | edytuj kod]

W 1910 we wsi powstała łaźnia i pralnia.

Po wojnie polsko-bolszewickiej ks. Bliziński zorganizował w Liskowie sierociniec św. Wacława dla kilkuset osieroconych dzieci przywiezionych ze Wschodu. Powstał tu szpital i ośrodek zdrowia. W 1929 w Liskowie było dwóch lekarzy, dentysta i położna. W latach 30. lekarzem był dr Karol Kosiński.

Wraz z rozwojem gospodarczym wsi zadbano o rozwój infrastruktury komunalnej: powstały utwardzone ulice, we wsi funkcjonował wodociąg i kanalizacja, elektryfikacja wsi wykonana została w oparciu o własną elektrownię. Uruchomione zostało stałe połączenie komunikacyjne do Kalisza. W 1929 funkcjonowało tu kilka sklepów różnych branż, punktów usługowych dla ludności oraz herbaciarnia.

Działania społeczne w Liskowie wspierane były przez państwo, Centralne Towarzystwo Rolnicze, samorządy terytorialne, okolicznych ziemian, Polonię z USA, Kanady i Australii.

Oświata i kultura[edytuj | edytuj kod]

W latach 1905–1907 otwarto w parafii siedem ochronek – nielegalnych polskich szkółek, gdzie nauczano języka polskiego, historii, rachunków, śpiewu oraz religii. Proboszcz organizował także spotkania z dorosłymi, gdzie czytano „Gazetę Świąteczną” i „Zorzę”.

Poziom analfabetyzmu zmniejszył się z 87% w 1900 do 27% w 1914.

W 1913 założono szkołę rolniczą, w 1915 powstało gimnazjum przekształcone w 1921 w Seminarium Nauczycielskie (przeniesione w 1926 do Słupcy). Po odzyskaniu przez Polskę w 1921 powstała Szkoła Rzemieślniczo–Przemysłowa oraz w 1927 Zawodowa Szkoła Żeńska.

W 1908 wybudowano Dom Ludowy. Było to stałe miejsce spotkań grup zainteresowań, a miejscowy Teatr Ludowy co tydzień prezentował w nim swoje spektakle. W Domu Ludowym znajdowała się również dobrze wyposażona sala gimnastyczna.

W latach 1927–1939 wydawano gazetę „Liskowianin”, który był początkowo miesięcznikiem, a później kwartalnikiem.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba budynków mieszkalnych: w 1827 – 64 sztuk, w 1883 – 71 sztuk. Liczba mieszkańców: w 1827 – 448 osób, w 1883 – 700 osób, w 1929 – 864 osób.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Lisków w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2010-01-02] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 46-47.
  3. Kodex dyplomatyczny Wielkiej Polski; Codex diplomaticus Majoris Poloniae zawierający bulle papieżów, nadania książąt, przywileje miast, klasztorów i wsi, wraz z innemi podobnéj treści dyplomatami, tyczącemi się historyi téj prowincyi od roku 1136 do roku 1597; zebrany z materyałow przez Kaźmierza Raczyńskiego byłego Generała W. Polskiego i Marszałka nadwornego koronnego przysposobionych; wydany przez Edwarda Raczyńskiego, Poznań 1840, s. 181.
  4. Monika Kaczyńska, Dożynki: Lisków i Kawnice zapraszają, w: Głos Wielkopolski, 19.8.2016, s.2 (AgroStrefa)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Tom V (str. 315 - hasło Lisków), Warszawa, 1884.
  • Księga Adresowa Polski. 1930. (str. 867)
  • Małecka T., Lisków, [w:] "Encyklopedia historyczno-gospodarcza Polski do 1945 r.", Warszawa 1981.
  • Tomasz Kaźmierczak, Zmiana w społeczności lokalnej. Szkice o kapitale społecznym w praktyce społecznej i nie tylko. ( Tomasz Kaźmierczak, Paulina Sobiesiak, Rozdział - Lisków:model rozwoju lokalnego), Instytut Spraw Publicznych, Warszawa, 2007. ​ISBN 978-83-89817-37-2​. (str. 74 - 90)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]