List 34

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

14 marca 1964 Antoni Słonimski złożył w kancelarii premiera w Urzędzie Rady Ministrów dwuzdaniowy list protestacyjny przeciw cenzurze, który później określano, z powodu liczby sygnatariuszy, jako List 34:

Do Prezesa Rady Ministrów
Józefa Cyrankiewicza

Ograniczenia przydziału papieru na druk książek i czasopism oraz zaostrzenie cenzury prasowej stwarza sytuację zagrażającą rozwojowi kultury narodowej. Niżej podpisani, uznając istnienie opinii publicznej, prawa do krytyki, swobodnej dyskusji i rzetelnej informacji za konieczny element postępu, powodowani troską obywatelską, domagają się zmiany polskiej polityki kulturalnej w duchu praw zagwarantowanych przez konstytucję państwa polskiego i zgodnych z dobrem narodu.

List podpisali:

  1. Jerzy Andrzejewski
  2. Maria Dąbrowska
  3. Stanisław Dygat
  4. Karol Estreicher
  5. Marian Falski
  6. Aleksander Gieysztor
  7. Konrad Górski
  8. Paweł Hertz
  9. Leopold Infeld
  10. Paweł Jasienica
  11. Mieczysław Jastrun
  12. Stefan Kisielewski
  13. Zofia Kossak-Szczucka
  14. Tadeusz Kotarbiński
  15. Jan Kott
  16. Anna Kowalska
  17. Julian Krzyżanowski
  18. Kazimierz Kumaniecki
  19. Edward Lipiński
  20. Maria Ossowska
  21. Stanisław Cat Mackiewicz
  22. Jan Parandowski
  23. Stanisław Pigoń
  24. Adolf Rudnicki
  25. Artur Sandauer
  26. Wacław Sierpiński
  27. Antoni Słonimski
  28. Jan Szczepański
  29. Władysław Tatarkiewicz
  30. Jerzy Turowicz
  31. Melchior Wańkowicz
  32. Adam Ważyk
  33. Kazimierz Wyka
  34. Jerzy Zagórski

Autorem tekstu był Antoni Słonimski, współorganizatorem zbierania podpisów zaś Jan Józef Lipski.

List wywołał reakcję na Zachodzie. W dzienniku „The Times” ukazał się list krytykujący władze PRL, podpisany przez 21 brytyjskich pisarzy i artystów, m.in. przez Arthura Koestlera i Allana Bullocka. Ponadto w obronie sygnatariuszy wystąpiło 15 intelektualistów włoskich z Alberto Moravią i 13 profesorów Harvardu.

List wywołał nagonkę i represje władz PRL wobec jego sygnatariuszy oraz „Tygodnika Powszechnego”. Najsurowsze represje spotkały Melchiora Wańkowicza, który został aresztowany i którego próbowano oskarżyć o to, że sporządził i przekazał tekst zawierający „fałszywe informacje oczerniające Polskę Ludową”. Pisarz został prawomocnie skazany i zgłosił się na odbywanie bezwzględnej kary pozbawienia wolności. Władze komunistyczne chcąc uniknąć kompromitacji nie dopuściły do wykonania wyroku (najpierw faktycznie, później formalnie zawieszono wykonywanie orzeczonego wyroku).

Z 34 sygnatariuszy Listu prof. Konrad Górski wycofał swój podpis, po czym napisał list do premiera Cyrankiewicza, w którym za wciągnięcie go do tej sprawy obciążył Jerzego Turowicza. List ten został odczytany przez Kliszkę na zebraniu Związku Literatów.

Dziesięciu z sygnatariuszy Listu 34 podpisało następnie inny list do „The Times”, zawierający stwierdzenie, że List 34 miał mieć charakter wewnętrzny, i dyskredytujący Radio Wolna Europa. List podpisali: Aleksander Gieysztor, Konrad Górski, Leopold Infeld, Julian Krzyżanowski, Kazimierz Kumaniecki, Edward Lipiński, Wacław Sierpiński, Jan Szczepański, Władysław Tatarkiewicz i Kazimierz Wyka. Konrad Górski dodatkowo wycofał swój podpis z Listu 34.

Pomimo tego polskich intelektualistów poparli intelektualiści z innych krajów i listy poparcia opublikowano we włoskim „Il Monde”, francuskim „Le Figaro Literraire”, 13 profesorów Harvarda podpisało list do ambasadora PRL, podobnie postąpili profesorowie Berkley.

Kontrlist 600[edytuj | edytuj kod]

W odpowiedzi na List 34 z inicjatywy egzekutywy POP Oddziału Warszawskiego Związku Literatów Polskich powstał w kwietniu 1964 roku Kontrlist polskich literatów przeciw „uprawianej na łamach prasy zachodniej oraz na falach dywersyjnej rozgłośni radiowej Wolna Europa zorganizowanej kampanii oczerniającej Polskę Ludową”. Podpisało go łącznie około 600 literatów, jednak część później protestowała, że podpisywała list o innej treści niż ostateczna.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]