Lista światowego dziedzictwa UNESCO na Ukrainie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Lista światowego dziedzictwa UNESCO na Ukrainie – lista miejsc w Ukrainie wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO, ustanowionej na mocy Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturowego i naturalnego, przyjętej przez UNESCO na 17. sesji w Paryżu 16 listopada 1972[1] i ratyfikowanej przez Ukrainę 12 października 1988 roku[2].

Obecnie (stan w 2019 roku) na liście znajduje się 7 obiektów: 6 dziedzictwa kulturowego i 1 o charakterze przyrodniczym[2].

Na ukraińskiej liście informacyjnej UNESCO – liście obiektów, które Ukraina zamierza rozpatrzyć do zgłoszenia do wpisu na listę światowego dziedzictwa – znajduje się 16 obiektów (stan w roku 2019)[2].

Obiekty na liście światowego dziedzictwa UNESCO[edytuj | edytuj kod]

Poniższa tabela przedstawia ukraińskie obiekty na liście światowego dziedzictwa UNESCO:

nr ref. – numer referencyjny UNESCO;
obiekt – polskie tłumaczenie nazwy wpisu na liście wraz z jej angielskim oryginałem[2];
położenie – miasto, obwód; współrzędne geograficzne;
typ – klasyfikacja według Komitetu Światowego Dziedzictwa[3]:
  • kulturowe (K),
  • przyrodnicze (P),
  • kulturowo–przyrodnicze (K,P).
rok wpisu – roku wpisu na listę i rozszerzenia wpisu;
opis – krótki opis obiektu wraz z informacjami o jego zagrożeniu.

     Wpisy transgraniczne

     Wpisy na Krymie

Nr ref. Obiekt Zdjęcie Położenie Typ Rok Opis
527 Kijów: sobór św. Zofii i Ławra Peczerska
Kiev: Saint-Sophia Cathedral and Related Monastic Buildings, Kiev-Pechersk Lavra
KUa
(i)(ii)(iii)(iv)
1990 Sobór Mądrości Bożej w Kijowie (sobór św. Zofii) w Kijowie symbolizuje „nowy Konstantynopol” – miał rywalizować ze świątynią kościół Mądrości Bożej w Konstantynopolu[4]. Działalność Ławry Peczerskiej przyczyniła się do rozprzestrzeniania się wiary i myśli prawosławnej na terenie Rosji[4].
Sobór Mądrości Bożej w Kijowie Kijów - Sobór Mądrości Bożej 01.jpg UaKijów
50°27′10,0″N 30°30′52,0″E/50,452778 30,514444
Ławra Peczerska 2005-08-15 Pechersk Lavra seen from river Dnepr Kiev 311 cropped.jpeg UaKijów
50°26′06″N 30°33′27″E/50,435000 30,557500
865 Zespół staromiejski Lwowa
L'viv – the Ensemble of the Historic Centre
Lwów - Widok z wieży ratuszowej 01.jpg UaLwów
49°49′48″N 24°00′51″E/49,830000 24,014167
KUa
(ii)(v)
1998 Lwów był przez stulecia prężnym ośrodkiem administracyjnym, religijnym i handlowym[5]. Średniowieczny układ miasta pozostaje doskonale zachowany, z wieloma budowlami w stylach barokowym i późniejszych[5].
1187 Południk Struvego
Struve Geodetic Arc
Struve Geodetic Arc in Felshtyn.jpg UaKateryniwka
50°41′03″N 25°24′45″E/50,684167 25,412500
Hwardijśke
49°19′48″N 26°40′55″E/49,330000 26,681944
Baraniwka
49°08′55″N 26°59′30″E/49,148611 26,991667
Stara Nekrasiwka
45°19′54″N 28°55′41″E/45,331667 28,928056
KUa
(ii)(iv)(vi)
2005 Sieć triangulacyjnych punktów pomiarowych, ciągnąca się od Fuglenes na przedmieściach Hammerfest na Przylądku Północnym przez 2820 km i dziesięć krajów[6]. Wpis transgraniczny z Białorusią, Estonią, Finlandią, Litwą, Łotwą, Norwegią, Mołdawią, Rosją i Szwecją[6].
1133 Pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy
Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe
Ua
49°05′10,0″N 22°32′10,0″E/49,086100 22,536100
PUa
(ix)
2007
2011
2017
Pierwotne lasy bukowe w Karpatach – znakomity przykład nienaruszonego kompleksu leśnego strefy umiarkowanej i jednocześnie najbardziej kompletnego systemu ekologicznego europejskich lasów bukowych[7]. Wpis transgraniczny z Albanią, Austrią, Belgią, Bułgarią, Chorwacją, Hiszpanią, Niemcami, Włochami, Rumunią, Słowacją i Słowenią[7].
1330 Rezydencja metropolitów Bukowiny i Dalmacji
Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans
Chernivtsi University.jpg UaCzerniowce
48°17′47,9″N 25°55′29,7″E/48,296642 25,924906
KUa
(ii)(iii)(iv)
2011 Dawna siedziba prawosławnych metropolitów Bukowiny i Dalmacji, jak również prawosławnego seminarium duchownego w Czerniowcach, zabytek architektury XIX-wiecznego historyzmu według projektu czeskiego architekta Josefa Hlávki[8].
1411 Chersonez Taurydzki – antyczne miasto z systemem gruntów uprawnych (chora)
Ancient City of Tauric Chersonese and its Chora
Chersonesos columns.jpg UaSewastopol
44°36′42,0″N 33°29′36,0″E/44,611667 33,493333
KUa
(ii)(v)
2013 Antyczne miasto greckie na Krymie – zespół sześciu stanowisk archeologicznych obejmujących ruiny miasta oraz grunty uprawne, podzielone na kilkaset jednakowych prostokątnych parceli (chora), gdzie uprawiano winorośl[9].
1424 Drewniane cerkwie regionu karpackiego w Polsce i na Ukrainie
Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine
KUa
(iii)(iv)
2013 Wpis wraz z Polską: 16 historycznych cerkwi drewnianych (8 na terenie Ukrainy) z XVI–XIX w.[10]
Cerkiew Świętego Ducha w Potyliczu Церква Св.Духа (Потелич).JPG UaPotylicz
Obwód lwowski
50°12′31,4″N 23°33′02,9″E/50,208722 23,550806
Cerkiew Najświętszej Bogurodzicy w Matkowie Львівщина, Турківський р-н, Maтків.jpg UaMatków
Obwód lwowski
48°54′55,7″N 23°06′32,2″E/48,915469 23,108933
Cerkiew Świętej Trójcy w Żółkwi Церква Пр.Трійці,1720 р., вул.Львівська, 90, м. Жовква.JPG UaŻółkiew
Obwód lwowski
50°03′19,1″N 23°58′55,4″E/50,055306 23,982056
Cerkiew św. Jerzego w Drohobyczu St.Jura(002).jpg UaDrohobycz
Obwód lwowski
49°20′52″N 23°29′58″E/49,347778 23,499444
Cerkiew Świętego Ducha w Rohatyniu Rohatyn panoramic.jpg UaRohatyn
Obwód iwanofrankiwski
49°24′36,6″N 24°36′10,5″E/49,410167 24,602917
Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Wierbiążu Niżnym Церква Різдва Пресвятої Богородиці (Нижній Вербіж) -1.jpg UaWierbiąż Niżny
Obwód iwanofrankiwski
48°29′55,1″N 25°00′40,8″E/48,498636 25,011330
Cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego w Jasinie Jasinia ts.jpg UaJasina
Obwód zakarpacki
48°15′18,4″N 24°20′41,1″E/48,255111 24,344750
Cerkiew św. Michała Archanioła w Użoku WoodenChurchUzhok.JPG UaUżok
Obwód zakarpacki
48°59′02,3″N 22°51′16,5″E/48,983972 22,854583

Obiekty na ukraińskiej Liście Informacyjnej UNESCO[edytuj | edytuj kod]

Geographylogo.svg
Obiekty wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO

Poniższa tabela przedstawia obiekty na ukraińskiej liście informacyjnej UNESCO:

nr ref. – numer referencyjny UNESCO;
obiekt – polskie nazwa obiektu wraz z jej angielskim oryginałem na ukraińskiej liście informacyjnej[2];
położenie – miasto, obwód; współrzędne geograficzne;
typ – klasyfikacja według zgłoszenia[3]:
  • kulturowe (K),
  • przyrodnicze (P),
  • kulturowo–przyrodnicze (K,P).
rok wpisu – rok wpisu na listę informacyjną;
opis – krótki opis obiektu wraz z informacjami o jego zagrożeniu.

     Wpisy na Krymie

Nr ref. Obiekt Zdjęcie Położenie Typ Rok Opis
668 Historyczne centrum Czernihowa IX–XIII w.
Historic Centre of Tchernigov, 9th -13th centuries
Чернігів.Собор Бориса й Гліба.JPG UaCzernihów
Obwód czernihowski
51°29′28″N 31°17′55″E/51,491111 31,298611
KUa
(i)(ii)(iv)
1989 Historyczne centrum Czernihowa z IX–XIII w., obejmuje m.in. Sobór Przemienienia Pańskiego i Sobór Świętych Borysa i Gleba w Czernihowie[11].
672 Grób Tarasa Szewczenki i Narodowy Rezerwat Szewczenki
Tarass Shevtchenko Tomb and State Historical and Natural Museum - Reserve[12]
Тарасова світлиця.jpg UaObwód czerkaski
49°43′59″N 31°30′53″E/49,733056 31,514722
K, PUa
1989
673 Rezerwat Biosfery „Askania Nova”
National Steppe Biosphere Reserve "Askaniya Nowa"[13]
Przewalski's Horse Askania Nova.jpg UaObwód chersoński
46°27′07″N 33°52′51″E/46,451944 33,880833
PUa
(x)
1989
670 Twierdza w Kamieńcu Podolskim
Cultural Landscape of Canyon in Kamenets-Podilsk [14]
Kamianets-Podilskyi-2007.jpg UaKamieniec Podolski
Obwód chmielnicki
48°40′24″N 26°33′45″E/48,673333 26,562500
KUa
(i)(ii)(iv)
1989
674 Park dendrologiczny Zofiówka
Dendrological Park "Sofijivka"[15]
Sofievka23.JPG UaHumań
Obwód czerkaski
48°45′51″N 30°14′37″E/48,764167 30,243611
K,PUa
2000
1820 Pałac chanów krymskich w Bachczysaraju
Bagçesaray Palace of the Crimean Khans
Hansaray1.jpg UaBakczysaraj
Republika Autonomiczna Krymu
44°44′55″N 33°52′55″E/44,748611 33,881944
KUa
(i)(iii)(v)(vi)
2003 Kompleks pałacowy chanów krymskich z XVI w.[16]
5075 Kamiana Mohyła
Archaeological Site "Stone Tomb"
Каменная-могила.jpg UaObwód zaporoski
46°57′00″N 35°28′12″E/46,950000 35,470000
KUa
(iii)(vi)
2006 Stanowisko archeologiczne obejmujące wzgórze (12 m) Kamiana Mohyła zbudowane z bloków piaskowca z licznymi jaskiniami, których ściany pokrywają petroglify głównie z epoki brązu[17].
5116 Obserwatorum astronomiczne w Mikołajowie
Mykolayiv Astronomical Observatory
Mykolayiv Astronomical observatory.jpg UaMikołajów
Obwód mikołajowski
46°58′22,0″N 31°58′21,9″E/46,972790 31,972750
KUa
(ii)(iv)
2007 Najstarsze obserwatorum astronomiczne w Europie południowo-wschodniej (1821), obejmuje XIX-wieczny gmach główny wzniesiony w stylu klasycystycznym oraz pawilony z początku XX w., gdzie przechowywane są instrumenty astronomiczne i eksponaty muzealne[18].
5117 Sudak
Complex of the Sudak Fortress Monuments of the 6th - 16th c.
Genoese fortress in Sudak.jpg UaRepublika Autonomiczna Krymu
44°51′05″N 34°58′21″E/44,851389 34,972500
KUa
(ii)(iv)(v)
2007 Kompleks forteczny z VI–XVI w. z dobrze zachowanymi budowlami obronnymi z okresu Cesarstwa Bizantyńskiego, czasów panowania Genueńczyków a następnie Imperium Osmańskiego[19].
5267 Obserwatoria astronomiczne na Ukrainie
Astronomical Observatories of Ukraine
KUa
(ii)(iv)(vi)
2008 [20].
Obserwatorum astronomiczne w Mikołajowie Mykolayiv Astronomical observatory.jpg UaMikołajów
Obwód mikołajowski
46°58′22,0″N 31°58′21,9″E/46,972790 31,972750
Obserwatorum astronomiczne Uniwersytetu Kijowskiego Observator1.jpg UaKijów
Obwód kijowski
50°27′07″N 30°29′52″E/50,451944 30,497778
Obserwatorum astronomiczne w Odessie Astronomic Observatory in Odessa.jpg UaOdessa
Obwód odeski
46°28′38″N 30°45′20″E/46,477222 30,755556
Krymskie Obserwatorium Astrofizyczne The Crimean Astrophysical Observatory telescope (2005-09-290).jpg UaRepublika Autonomiczna Krymu
44°43′36,0″N 34°00′57,1″E/44,726667 34,015861
5412 Historyczne centrum miasta portowego Odessy
Historic Center of the Port City of Odessa
Одеський оперний театр.jpg UaOdessa
Obwód odeski
46°29′08,6″N 30°44′36,4″E/46,485722 30,743444
KUa
(i)(ii)(iii)(iv)(v)
2009 Historyczne centrum z doskonale zachowanym układem urbanistycznym miasta portowego z XVIII–XIX w.[21]
5423 Kijów: Monaster św. Cyryla i Cerkiew św. Andrzeja
Kyiv: Saint Sophia Cathedral with Related Monastic Buildings, St. Cyril's and St. Andrew's Churches, Kyiv-Pechersk Lavra (extension of Kiev: Saint-Sophia Cathedral and Related Monastic Buildings, Kiev-Pechersk Lavra)
KUa
(i)(ii)(iii)(iv)
2009 Rozszerzenie wpisu Kijów: sobór św. Zofii i Ławra Peczerska[22].
Monaster św. Cyryla St. Cyril's Monastery in Kyiv.JPG UaKijów
50°29′01″N 30°28′20″E/50,483611 30,472222
Cerkiew św. Andrzeja Украина, Киев - Андреевская церковь (02).jpg UaKijów
50°27′32,0″N 30°31′05,0″E/50,458889 30,518056
5575 Punkty handlowe i fortyfikacje szlaków handlowych Genui – od Morza Sródziemnego do Morza Czernego
Trading Posts and Fortifications on Genoese Trade Routes. From the Mediterranean to the Black Sea
THEODOSIA 01.jpg UaRepublika Autonomiczna Krymu
44°50′33″N 34°57′24″E/44,842500 34,956667
KUa
(ii)(iv)
2010 Kompleks forteczny Genui w Sudaku[23]
5773 Krajobraz kulturowy skalynch miast Gothii krymskiej
Cultural Landscape of “Cave Towns” of the Crimean Gothia
KUa
(iii)(v)(vi)(vii)
2012 Średniowieczne miasta skalne na Krymie[24].
Mangup Mangup 13.jpg UaMangup
Republika Autonomiczna Krymu
44°35′40″N 33°48′28″E/44,594444 33,807778
Eski-Kermen Eski-Keremen.jpg UaEski-Kermen
Republika Autonomiczna Krymu
44°36′36″N 33°44′29″E/44,610000 33,741389
5774 Historyczne otoczenie stolicy chanów krymskich w Bakczysaraju
The historical surroundings of Crimean Khans’ capital in Bakhchysarai[25]
KUa
(ii)(iii)(v)(vi)
2012
Pałac chanów krymskich Hansaray1.jpg UaBakczysaraj
Republika Autonomiczna Krymu
44°44′55″N 33°52′55″E/44,748611 33,881944
Czufut-Kale Chufut by Qypchaq.jpg UaBakczysaraj
Republika Autonomiczna Krymu
44°44′28″N 33°55′28″E/44,741111 33,924444
6249 Derżprom
Derzhprom (the State Industry Building)"
Gosprom small wiki Nsleta.jpg UaCharków
Obwód charkowski
50°00′24,0″N 36°13′37,5″E/50,006667 36,227083
KUa
(iv)
2017 Pierwszy wieżowiec w ZSRR wybudowany w stylu konstruktywizmu[26].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. UNESCO: Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage (ang.). [dostęp 2019-01-12].
  2. a b c d e UNESCO: Ukraine (ang.). [dostęp 2019-01-12].
  3. a b UNESCO: The Criteria for Selection (ang.). [dostęp 2019-01-12].
  4. a b UNESCO: Kiev: Saint-Sophia Cathedral and Related Monastic Buildings, Kiev-Pechersk Lavra (ang.). [dostęp 2019-01-19].
  5. a b UNESCO: L'viv – the Ensemble of the Historic Centre (ang.). [dostęp 2019-01-19].
  6. a b UNESCO: Struve Geodetic Arc (ang.). [dostęp 2019-01-19].
  7. a b UNESCO: Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe (ang.). [dostęp 2019-01-19].
  8. UNESCO: Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans (ang.). [dostęp 2019-01-19].
  9. UNESCO: Ancient City of Tauric Chersonese and its Chora (ang.). [dostęp 2019-01-19].
  10. UNESCO: Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine (ang.). [dostęp 2019-01-19].
  11. UNESCO: Historic Centre of Tchernigov, 9th -13th centuries (ang.). [dostęp 2019-01-23].
  12. UNESCO: Tarass Shevtchenko Tomb and State Historical and Natural Museum - Reserve (ang.). [dostęp 2019-01-23].
  13. UNESCO: National Steppe Biosphere Reserve "Askaniya Nowa" (ang.). [dostęp 2019-01-23].
  14. UNESCO: Cultural Landscape of Canyon in Kamenets-Podilsk (ang.). [dostęp 2019-01-23].
  15. UNESCO: Dendrological Park "Sofijivka" (ang.). [dostęp 2019-01-23].
  16. UNESCO: Bagçesaray Palace of the Crimean Khans (ang.). [dostęp 2019-01-23].
  17. UNESCO: Archaeological Site "Stone Tomb" (ang.). [dostęp 2019-01-23].
  18. UNESCO: Mykolayiv Astronomical Observatory (ang.). [dostęp 2019-01-23].
  19. UNESCO: Complex of the Sudak Fortress Monuments of the 6th - 16th c. (ang.). [dostęp 2019-01-23].
  20. UNESCO: Astronomical Observatories of Ukraine (ang.). [dostęp 2019-01-23].
  21. UNESCO: Historic Center of the Port City of Odessa (ang.). [dostęp 2019-01-23].
  22. UNESCO: Kyiv: Saint Sophia Cathedral with Related Monastic Buildings, St. Cyril's and St. Andrew's Churches, Kyiv-Pechersk Lavra (extension of Kiev: Saint-Sophia Cathedral and Related Monastic Buildings, Kiev-Pechersk Lavra) (ang.). [dostęp 2019-01-23].
  23. UNESCO: Trading Posts and Fortifications on Genoese Trade Routes. From the Mediterranean to the Black Sea (ang.). [dostęp 2019-01-23].
  24. UNESCO: Cultural Landscape of “Cave Towns” of the Crimean Gothia (ang.). [dostęp 2019-01-23].
  25. UNESCO: The historical surroundings of Crimean Khans’ capital in Bakhchysarai (ang.). [dostęp 2019-01-23].
  26. UNESCO: Derzhprom (the State Industry Building) (ang.). [dostęp 2019-01-23].