Lista światowego dziedzictwa UNESCO w Wielkiej Brytanii i jej terytoriach zależnych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Lista światowego dziedzictwa UNESCO w Wielkiej Brytanii i jej terytoriach zależnych – lista miejsc w Wielkiej Brytanii oraz w brytyjskich terytoriach zamorskich wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO, ustanowionej na mocy Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturowego i naturalnego, przyjętej przez UNESCO na 17. sesji w Paryżu 16 listopada 1972[1] i ratyfikowanej przez Wielką Brytanię 29 maja 1984 roku[2].

Obiekty na liście światowego dziedzictwa[edytuj | edytuj kod]

Na liście światowego dziedzictwa znajduje się 28 obiektów w Wielkiej Brytanii – 25 kulturowych, dwa przyrodnicze oraz jeden mieszany. Wśród nich jeden, Granice Cesarstwa Rzymskiego, znajduje się zarówno w Anglii jak i Szkocji (wpis jest przy tym wspólny z Niemcami). Kolejny, Akwedukt i kanał Pontcysyllte, zlokalizowany jest na pograniczu Walii i Anglii (zasadnicza część obiektu znajduje się w Walii). Spośród pozostałych obiektów, 17 znajduje się w całości w Anglii, pięć w Szkocji, dwa w Walii oraz jeden w Irlandii Północnej[2].

Dodatkowo na listę wpisane są cztery obiekty znajdujące się w brytyjskich terytoriach zamorskich (dwa kulturowe i dwa przyrodnicze): po jednym w Gibraltarze, na Bermudach, Pitcairn i Tristan da Cunha (część terytorium Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha)[2].

Jeden obiekt, Liverpool – miasto floty handlowej, od 2012 roku znajduje się na liście obiektów zagrożonych w związku z planami rewitalizacji nabrzeża, które mogą negatywnie odbić się na jego autentyczności[3].

Lista obiektów na liście światowego dziedzictwa UNESCO w Wielkiej Brytanii[2][4]
Lp. Obiekt Zdjęcie Położenie Typ Rok wpisu Opis Nr ref.
1 Droga Olbrzymów i wybrzeże
Giant's Causeway and Causeway Coast
Giant's Causeway (14).JPG
 Irlandia Północna (hrabstwo Antrim) przyrodnicze 1986 Fragment wybrzeża zbudowanego z blisko 40 000 bazaltowych słupów, powstałych w wyniku działalności wulkanicznej w okresie trzeciorzędu, około 50–60 mln lat temu. 369
2 Katedra i zamek w Durham
Durham Castle and Cathedral
Durham MMB 02 Cathedral.jpg
 Anglia (Durham) kulturowe 1986 Katedra z przełomu XI i XII wieku, największa budowla wzniesiona w stylu normańskim, oraz zamek z XI wieku, na którym rezydowali książęta-biskupi Durham. 370
3 Wąwóz Ironbridge
Ironbridge Gorge
Ironbridge 2014.jpg
 Anglia (hrabstwo Shropshire) kulturowe 1986 Wąwóz, którym płynie rzeka Severn. Znajduje się tu pierwszy na świecie, XVIII-wieczny most wykonany z żeliwa, a także kopalnie, huty i infrastruktura transportowa, powstałe we wczesnym okresie rewolucji przemysłowej. 371
4 Park Studley Royal i ruiny opactwa w Fountains
Studley Royal Park including the Ruins of Fountains Abbey
Fountains Abbey 2016 093.jpg
 Anglia (hrabstwo North Yorkshire) kulturowe 1986 Założony w XVIII wieku ogród wodny w stylu angielskim, rozplanowany wokół ruin XII-wiecznego klasztoru cysterskiego. 372
5 Stonehenge, Avebury i pobliskie miejsca kultowe
Stonehenge, Avebury and Associated Sites
Stonehenge, Condado de Wiltshire, Inglaterra, 2014-08-12, DD 12.JPG
 Anglia (hrabstwo Wiltshire) kulturowe 1986 Zespół budowli z okresu neolitu i epoki brązu. Głównymi obiektami objętymi wpisem są kamienne kręgi Stonehenge i Avebury, zbudowane w latach 3700–1600 r. p.n.e., oraz kopiec Silbury Hill zbudowany około 2400 lat p.n.e. 373
6 Warowne zamki i mury obronne króla Edwarda I w dawnym księstwie Gwynedd
Castles and Town Walls of King Edward in Gwynedd
Caernarfon Castle 2017.jpg
 Walia (hrabstwa Anglesey, Conwy i Gwynedd) kulturowe 1986 Cztery zamki (w Beaumaris, Conwy, Caernarfon i Harlech) oraz fortyfikacje miejskie w Conwy i Caernarfon zbudowane na przełomie XIII i XIV wieku z polecenia króla Anglii, Edwarda I, podczas jego kampanii podboju Walii. 374
7 Wyspa Świętej Kildy
St Kilda
The western cliffs of Ruaival - next land, America^ - geograph.org.uk - 722985.jpg
 Szkocja (Hebrydy Zewnętrzne) mieszane 1986 (rozszerzony w 2004 i 2005) Odizolowany archipelag niewielkich wysp wulkanicznych, w przeszłości, przez ponad 2000 lat, zamieszkany przez człowieka, opuszczony w 1930 roku, jedno z największych siedlisk ptaków w Europie. 387
8 Pałac w Blenheim
Blenheim Palace
Blenheim Palace 2011.jpg
 Anglia (hrabstwo Oxfordshire) kulturowe 1987 Pałac wzniesiony na początku XVIII wieku, wyznaczający trendy rodzącego się wówczas angielskiego ruchu romantycznego (eklektyzm, powrót do natury). Zbudowany dla Johna Churchilla, księcia Marlborough, który otrzymał go w podzięce za zwycięstwa nad Francuzami podczas wojny o sukcesję hiszpańską. 425
9 Pałac i Opactwo Westminsterskie oraz kościół św. Małgorzaty
Palace of Westminster and Westminster Abbey including Saint Margaret’s Church
Londres Parliament - panoramio.jpg
 Anglia (Londyn) kulturowe 1987 Zespół budowli od XI wieku stanowiących centrum administracji państwowej Anglii, a następnie Wielkiej Brytanii. Opactwo jest miejscem koronacji i pochówku brytyjskich monarchów. Pałac, siedziba parlamentu, wzniesiony został w połowie XIX wieku (na miejscu wcześniejszego) i jest znaczącym przykładem budowli w stylu neogotyckim. 426
10 Miasto Bath
City of Bath
Roman Baths in Bath Spa, England - July 2006.jpg
 Anglia (Bath) kulturowe 1987 Miasto uzdrowiskowe założone w I w. n.e. przez Rzymian nad źródłami termalnymi. W XVIII wieku poddane rozbudowie – z okresu tego pochodzi zabudowa w stylu palladiańskim, tworząca spójną całość z pozostałościami starożytnych łaźni. 428
11 Granice Cesarstwa Rzymskiego
Frontiers of the Roman Empire[a]
Hadrian's wall at Greenhead Lough.jpg
 Anglia (hrabstwa Kumbria, Northumberland i Tyne and Wear),
 Szkocja (hrabstwa West Dunbartonshire, Glasgow, East Dunbartonshire, North Lanarkshire i Falkirk)
kulturowe 1987 (rozszerzony w 2005 i 2008) Pozostałości fortyfikacji na północnym krańcu rzymskiej prowincji Brytania wzniesionych w II wieku n.e., u szczytu ekspansji terytorialnej imperium – Wał Hadriana i Wał Antonina 430
12 Wyspa Hendersona
Henderson Island
Henderson Island-110259.jpg
 Pitcairn przyrodnicze 1988 Niezamieszkana wyspa koralowa w południowej części Oceanu Spokojnego, stanowiąca jeden z najmniej zaburzonych ekosystemów tego typu na świecie. 487
13 Twierdza Tower w Londynie
Tower of London
Tower of London viewed from the River Thames.jpg
 Anglia (Londyn) kulturowe 1988 Forteca wzniesiona w XI wieku, jedna z najlepiej zachowanych z tego okresu w Europie. Przez wieki odgrywała istotną rolę jako rezydencja królewska, siedziba mennicy i archiwów państwowych oraz więzienie. 488
14 Katedra, opactwo św. Augustyna i kościół św. Marcina w Canterbury
Canterbury Cathedral, St Augustine's Abbey, and St Martin's Church
Westgate 015.jpg
 Anglia (Canterbury) kulturowe 1988 Katedra z XI wieku, będąca siedzibą arcybiskupa Canterbury (przywódcy Kościoła Anglii), kościół parafialny z VI wieku, najstarszy w Anglii, oraz ruiny benedyktyńskiego opactwa, będące świadectwem chrystianizacji kraju we wczesnym średniowieczu. 496
15 Stare i Nowe Miasto w Edynburgu
Old and New Towns of Edinburgh
Scotland-2016-Aerial-Edinburgh Castle.jpg
 Szkocja (Edynburg) kulturowe 1995 Zabytkowe centrum Edynburga, stolicy Szkocji, obejmujące średniowieczne stare miasto, nad którym dominuje położony na wzniesieniu zamek, oraz nowe miasto powstałe w XVIII i XIX wieku. 728
16 Rezerwat dzikiego ptactwa na wyspie Gough
Gough and Inaccessible Islands
Gough and Inaccessible Islands-113070.jpg
 Tristan da Cunha przyrodnicze 1995 (rozszerzony w 2004) Dwie bezludne wyspy wulkaniczne – Gough i Inaccessible – położone w południowej części Oceanu Atlantyckiego, ostoja ptactwa. 740
17 Morskie Greenwich
Maritime Greenwich
Royal Naval College Greenwich view from the Thames.jpg
 Anglia (Londyn) kulturowe 1997 Dzielnica Londynu, w granicach której znajduje się park królewski oraz liczne zabytki świadczące o postępach naukowych (w szczególności w dziedzinie astronomii i nawigacji) oraz architektonicznych XVII i XVIII wieku, m.in. Królewskie Obserwatorium Astronomiczne, szkoła oficerska marynarki Royal Naval College oraz rezydencja Queen's House. 795
18 Serce neolitycznych Orkadów
Heart of Neolithic Orkney
Orkney inseln mainland ring of brodgar.jpg
 Szkocja (Orkady) kulturowe 1999 Grupa neolitycznych budowli na wyspie Mainland, w archipelagu Orkadów, wzniesionych około 3000–2000 lat p.n.e., obejmująca grobowiec Maes Howe, dwa kamienne kręgi – krąg Brodgar i kamienie ze Stenness, oraz osadę Skara Brae. 514
19 Miasto zabytkowe St. George’s i związane z nim fortyfikacje na Bermudach
Historic Town of St George and Related Fortifications, Bermuda
St. George's-2.jpg
 Bermudy kulturowe 2000 Miasto założone w 1612 roku, jedno z pierwszych angielskich miast w Ameryce, oraz otaczające je fortyfikacje, wielokrotnie przebudowywane aż do XX wieku. 983
20 Krajobraz przemysłowy Blaenavon
Blaenavon Industrial Landscape
Wales blaenavon bigpit.jpg
 Walia (hrabstwo Torfaen) kulturowe 2000 Zabudowa przemysłowa (kopalnie, huty, domy robotnicze, linia kolejowa) z przełomu XVIII i XIX wieku, typowa dla miast południowej Walii, będącej w tym okresie jednym z głównych ośrodków wydobycia węgla i żelaza na świecie. 984
21 New Lanark
New Lanark buildings 2009.jpg
 Szkocja (hrabstwo South Lanarkshire) kulturowe 2001 Wieś przemysłowa powstała wokół zakładów włókienniczych, założona w drugiej połowie XVIII wieku przez Roberta Owena. 429
22 Saltaire
Mawson St, Saltaire - geograph.org.uk - 864083.jpg
 Anglia (hrabstwo West Yorkshire) kulturowe 2001 Wieś przemysłowa zbudowana od podstaw w drugiej połowie XIX wieku, ze szczególnie dobrze zachowanym układem ulic, domami robotniczymi, zakładami włókienniczymi i budynkami użyteczności publicznej. 1028
23 Dorset i wschodnie wybrzeże Devon
Dorset and East Devon Coast
Golden Cap from Charmouth beach.jpg
 Anglia (hrabstwa Devon i Dorset) przyrodnicze 2001 Wybrzeże klifowe zawierające liczne skamieniałości z ery mezozoicznej (252–66 mln lat p.n.e.). 1029
24 Fabryki doliny Derwent
Derwent Valley Mills
East Mill, Belper - geograph.org.uk - 637762.jpg
 Anglia (hrabstwo Derbyshire) kulturowe 2001 Zakłady włókiennicze oraz domy robotnicze z XVIII i XIX wieku w dolinie rzeki Derwent, kolebka rewolucji przemysłowej. 1030
25 Królewskie Ogrody Botaniczne Kew
Royal Botanic Gardens, Kew
Kew Gardens Palm House, London - July 2009.jpg
 Anglia (Londyn) kulturowe 2003 Ogrody botaniczne założone w XVIII wieku, odegrały istotną rolę w rozwoju nauki, w szczególności botaniki i ekologii, oraz sztuki ogrodowej (ogród angielski). 1084
26 Liverpool – miasto floty handlowej
Liverpool – Maritime Mercantile City
Liverpool Pier Head from ALbert Dock.jpg
 Anglia (Liverpool) kulturowe 2004 (zagrożony od 2012) Zabytkowy port i centrum miasta Liverpool, w XVIII i XIX wieku jednego z najważniejszych ośrodków handlu na świecie, mającego istotny wpływ na rozwój imperium brytyjskiego. Centrum handlu niewolnikami (do jego zniesienia w 1807 roku) oraz masowej emigracji z Europy do Ameryki. 1150
27 Krajobraz górniczy Kornwalii i Zachodniego Devonu
Cornwall and West Devon Mining Landscape
Towanroath engine house from north.jpg
 Anglia (hrabstwa Devon i Kornwalia) kulturowe 2006 Pozostałości po kopalniach cyny i miedzi oraz powiązana infrastruktura (huty, przystanie, domy robotnicze) z XVIII i XIX wieku. Był to wówczas głównym ośrodek wydobycia tych metali na świecie i odegrał istotną rolę w industrializacji kraju, jak i w rozwoju techniki górniczej. 1215
28 Akwedukt i kanał Pontcysyllte
Pontcysyllte Aqueduct and Canal
Pontcysyllte Aqueduct - geograph.org.uk - 711614.jpg
 Walia (hrabstwa Denbighshire i Wrexham),
 Anglia (hrabstwo Shropshire)
kulturowe 2009 Akwedukt nad doliną rzeki Dee oraz przebiegający nim kanał Llangollen, zbudowane na początku XVIII wieku, w okresie rewolucji przemysłowej. 1303
29 Most nad ujściem rzeki Forth
The Forth Bridge
035A1148wiki.jpg
 Szkocja (Edynburg i hrabstwo Fife) kulturowe 2015 Most kolejowy nad zatoką Firth of Forth, najdłuższy most wspornikowy na świecie, otwarty w 1890 roku. 1485
30 Zespół Jaskiń Gorhama
Gorham's Cave Complex
Gorham's Cave.jpg
 Gibraltar kulturowe 2016 Kompleks czterech jaskiń w Skale Gibraltarskiej, w których zachowały się ślady działalności ludzi neandertalskich, którzy zamieszkiwali tam na przestrzeni ponad 100 000 lat. 1500
31 The English Lake District
Keswick Panorama - Oct 2009.jpg
 Anglia (hrabstwo Kumbria) kulturowe 2017 Górzyste pojezierze, na znacznym obszarze wykorzystywane jako pastwiska, w XVIII wieku przedmiot fascynacji artystów romantycznych. 422
32 Obserwatorium Jodrell Bank
Jodrell Bank Observatory
Lovell Telescope 17.jpg
 Anglia (hrabstwo Cheshire) kulturowe 2019 Obserwatorium astronomiczne, głównym obiektem na terenie którego jest Lovell Telescope, jeden z pierwszych, a jednocześnie największych, sterowanych radioteleskopów na świecie. 1594

Obiekty na liście informacyjnej[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak większość państw członkowskich UNESCO, Wielka Brytania utrzymuje tzw. listę informacyjną (Tentative List), na której umieszczane są obiekty uznawane przez dany kraj za spełniające kryteria wpisu na listę światowego dziedzictwa. Wpis na listę informacyjną jest wyrazem zainteresowania zgłoszeniem w najbliższych latach kandydatury danego obiektu do wpisu na właściwą listę, a jednocześnie wymogiem formalnym rozpoczęcia procedury wpisu[5][6].

W 2019 roku na liście tej znajdowało się dziesięć obiektów – siedem kulturowych i trzy przyrodnicze, w tym dwa w terytoriach zamorskich oraz jeden wspólny z sześcioma innymi krajami europejskimi[6].

Mapa lokalizacyjna Wielkiej Brytanii
Mousa, Old Scatness i Jarlshof – „zenit epoki żelaza na Szetlandach”
Mousa, Old Scatness i Jarlshof – „zenit epoki żelaza na Szetlandach”
Przemysł wydobywczy łupków w północnej Walii
Przemysł wydobywczy łupków w północnej Walii
Wielkie miasta uzdrowiskowe Europy
Wielkie miasta uzdrowiskowe Europy
Geographylogo.svg
Obiekty na Liście Informacyjnej w Wielkiej Brytanii
Geographylogo.svg
Obiekty na liście informacyjnej w brytyjskich terytoriach zamorskich
Lista obiektów na liście informacyjnej w Wielkiej Brytanii[6]
Lp. Obiekt Zdjęcie Położenie Typ Rok wpisu Opis Nr ref.
1 Stocznia w Chatham
Chatham Dockyard and its Defences
Chatham Dockyard Gatehouse.jpg
 Anglia (hrabstwo Kent) kulturowe 2012 Stocznia marynarki wojennej rozbudowana w XVIII-XIX wieku. 5670
2 Creswell Crags
Caves Creswell Crags - geograph.org.uk - 90873.jpg
 Anglia (hrabstwa Derbyshire i Nottinghamshire) kulturowe 2012 Wąwóz wapienny, na terenie którego znajduje się kompleks jaskiń ze śladami ludzkiej działalności z okresu późnego plejstocenu (60–15 tys. lat temu). 5671
3 Laboratorium Charlesa Darwina
Darwin’s Landscape Laboratory
Down House, Downe, Kent, England-24April2011.jpg
 Anglia (Londyn) kulturowe 2012 Dom wraz z ogrodem, miejsce zamieszkania i pracy Charlesa Darwina, gdzie opracował on teorię ewolucji. 5672
4 Wyspa Świętej Heleny
Island of St Helena
ISS019E014918 Saint Helena Island.jpg
 Wyspa Świętej Heleny przyrodnicze 2012 Wyspa w południowej części Oceanu Atlantyckiego, siedlisko ponad 400 endemicznych gatunków roślin i zwierząt. 5675
5 Mousa, Old Scatness i Jarlshof – „zenit epoki żelaza na Szetlandach”
Mousa, Old Scatness and Jarlshof: the Zenith of Iron Age Shetland
Jarlshof 20080821 - bronze age smithy.jpg
 Szkocja (Szerlandy) kulturowe 2012 Zespół obiektów archeologicznych na Szetlandach, obejmujący kamienną wieżę (broch) na wyspie Mousa oraz pozostałości osad Old Scatness i Jarlshof, wzniesionych podczas epoki żelaza, około 2000 lat temu. 5677
6 Przemysł wydobywczy łupków w północnej Walii
Slate Industry of North Wales
Dinorwig quarry.jpg
 Walia (hrabstwo Gwynedd) kulturowe 2012 Kamieniołomy łupka oraz powiązana infrastruktura transportowa w północnej Walii, w XIX wieku będącej głównym producentem tego materiału na świecie. 5678
7 Flow Country
Flow Country - geograph.org.uk - 780645.jpg
 Szkocja (hrabstwo Highland) przyrodnicze 2012 Torfowisko kołdrowe, jedno z największych na świecie (4000 km²), ważne siedlisko ptaków. 5679
8 Podwójny klasztor Wearmouth Jarrow
The Twin Monastery of Wearmouth Jarrow
St Peter's Church-Monkwearmouth.jpg
 Anglia (hrabstwo Tyne and Wear) kulturowe 2012 Pozostałości benedyktyńskiego kompleksu klasztornego z VII wieku. 5681
9 Turks i Caicos
Turks and Caicos Islands
Chalk Sound - Providenciales.jpg
 Turks i Caicos przyrodnicze 2012 Archipelag na Karaibach, miejsce występowania solnisk, siedlisko kilku endemicznych gatunków zwierząt i roślin. 5682
10 Wielkie miasta uzdrowiskowe Europy
Great Spas of Europe
Roman Baths in Bath Spa, England - July 2006.jpg
 Anglia (Bath) kulturowe 2014 Grupa szesnastu miast uzdrowiskowych w siedmiu krajach europejskich (Austrii, Belgii, Czechach, Francji, Niemczech, Wielkiej Brytanii i Włoszech), w tym jedno w Anglii – Bath (wpisane już na listę światowego dziedzictwa w ramach osobnego wpisu). 5935

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wpis wspólny z Niemcami.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. UNESCO: Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage (ang.). [dostęp 2018-01-27].
  2. a b c d UNESCO World Heritage Centre – United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland (ang.). UNESCO. [dostęp 2019-07-07].
  3. World Heritage Committee places Liverpool on List of World Heritage in Danger (ang.). UNESCO. [dostęp 2018-01-27].
  4. Wielka Brytania. Polski komitet ds. UNESCO. [dostęp 2018-01-27].
  5. Procedura wpisu. Polski komitet ds. UNESCO. [dostęp 2018-01-27].
  6. a b c Tentative Lists – United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland (ang.). UNESCO. [dostęp 2019-07-07].