Liwistona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Liwistona
Ilustracja
Livistona humilis
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd arekowce
Rodzina arekowate
Rodzaj liwistona
Nazwa systematyczna
Livistona R. Brown
Prodr. 267. 27 Mar 1810[2]
Typ nomenklatoryczny
L. humilis R. Brown[2]
Synonimy
  • Saribus Blume
  • Wissmannia Burret[3]
Livistona mariae
Liwistona chińska z matami włókien stanowiącymi pozostałość pochew liściowych

Liwistona[4] (Livistona R. Br.) – rodzaj roślin z rodziny arekowatych czyli palm (Arecaceae). Obejmuje w zależności od ujęcia systematycznego ok. 28[5], 30[6] do 33[3] gatunków. Kilka gatunków dawniej tu zaliczanych, w tym liwistona okrągłolistna, wyłączonych zostało w 2011 roku w osobny rodzaj Saribus[6]. Rośliny te występują w północno-wschodniej Afryce, w południowo-zachodniej i południowo-wschodniej Azji, sięgając na północy po wyspy Riukiu, rosną też w Australii i na wyspach Oceanii. Dużym zróżnicowaniem gatunkowym cechuje się Australia (zwłaszcza jej północno-wschodnia część[4]), gdzie rośnie 15 gatunków, w tym 13 endemitów[6].

Gatunki z tego rodzaju rosną głównie w lasach[4], w tym górskich, co nie jest częste wśród palm[7]. Niektóre gatunki występują na pustyniach i w takich miejscach cechują się bardzo głęboko sięgającym systemem korzeniowym[8].

Liczne gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne, a ich pąki są jadalne (stąd zwane są „kapuścianymi palmami” – cabbage palm, zwłaszcza liwistona australijska)[6]. W klimacie umiarkowanym rosną jako rośliny doniczkowe (zwykle liwistona chińska i australijska[4]). Pnie używane są do budowania konstrukcji. Podejrzewa się, że ich włókniste nasady pochew liściowych, z przemiennie ułożonych włókien, mogły zainspirować ludzi do tkania włókien w tkaniny[6].

Nazwa naukowa nadana została przez Roberta Browna na część Patricka Murraya, barona Livingston, założyciela ogrodu, z którego kolekcja roślin posłużyła do założenia Royal Botanic Garden Edinburgh (Brown zapisał dedykację w formie … in memoriam viri nobilis Patricii Murray Baronis de Livistone)[9].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Palmy osiągające zarówno niewielkie rozmiary, jak i okazałe[10]. Mają pojedynczą kłodzinę, smukłą do tęgiej[7] (przekraczającej czasem 20 cm średnicy[10]). Zwykle kłodzina jest szorstka – trwale okryta trwałymi nasadami liści[11], rzadziej oczyszcza się od nasady i jest wygładzona, jedynie z bliznami liściowymi[3][10].
Liście
Zebrane zwykle na szczycie pędu w gęstą koronę[3][11] w liczbie od 10 do 60[11]. Często z martwymi liśćmi długo zwisającymi poniżej korony[11]. Liście okazałe, wachlarzowate[4] – dłoniastozłożone. Ogonek liściowy nieuzbrojony lub z ząbkami na krawędziach (zwłaszcza u młodszych roślin), z języczkiem liściowym położonym bocznie[7]. Trwałe zwykle pochwy liściowe są mocno włókniste, zachowują się jako maty splecionych przemiennie włókien[3]. Blaszka liściowa złożona pojedynczo, rzadziej kilkukrotnie[7], co najmniej do połowy długości, a często i do nasady[3]. W przypadku liści silniej podzielonych ich cienkie końce często zwisają. U nasady blaszki i na końcu ogonka znajduje się zwykle wyrostek zwany hastulą[3].
Kwiaty
Zebrane w kwiatostany, często silnie rozgałęzione (do odgałęzień 5-go rzędu), rzadziej tylko pojedynczo na trzy odgałęzienia, zwykle pokryte na całej długości pochwiastymi przysadkami, w kątach których wyrastają kwiaty pojedynczo lub grupami[3]. Okwiat z listkami w dwóch okółkach. Trzy zewnętrzne listki tworzą rurkę, trzy wewnętrzne są wywinięte[7]. Kwiaty zwykle są obupłciowe, rzadziej funkcjonalnie jednopłciowe. Pręcików jest 6[3], ich nitki są u nasad zrośnięte w mięsisty pierścień[7] otaczający zalążnię rozwijającą się z trzech owocolistków[3].
Owoce
Pestkowce[10], kuliste do jajowatych lub gruszkowate, różnie zabarwione (purpurowoczarne, niebieskoczarne, niebieskie, brązowe, pomarańczowe i czerwone[11]), krótkoszypułkowe i jednonasienne[3]. Nasiono elipsoidalne[7].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj w obrębie arekowatych Arecaceae klasyfikowany jest do podplemienia Livistoninae Saakov (1954) z plemienia Corypheae Mart (1837) i podrodziny Coryphoideae Griff. (1844)[7]. W innych ujęciach plemię Corypheae bywa wąsko definiowane jako monotypowe i Livistona włączana jest do plemienia Trachycarpeae[1].

Wykaz gatunków[5][4]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2019-11-10].
  2. a b Livistona. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-11-10].
  3. a b c d e f g h i j k Livistona. W: Flora of China [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-11-10].
  4. a b c d e f Maria Witkowska: Palmy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1982, s. 35-36. ISBN 83-09-00595-4.
  5. a b Livistona R. Br.. W: World Flora Online [on-line]. [dostęp 2019-11-10].
  6. a b c d e David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 534. ISBN 978-1-107-11502-6.
  7. a b c d e f g h K.Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. IV. Flowering Plants. Monocotyledons. Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin, Heidelberg: Springer, 1998, s. 311, 321, 329-330. ISBN 978-3-642-08378-5.
  8. Janet Marinelli (red.): Wielka encyklopedia roślin. Warszawa: Świat Książki, 2006, s. 82. ISBN 83-7391-888-4.
  9. William T. Stearn: Stearn's Dictionary of plant names for gardeners. London: Cassell, 2004, s. 193. ISBN 978-0-3043-6469-5.
  10. a b c d Livistona R. Brown. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-11-10].
  11. a b c d e Andrew Henderson: Palms of Southern Asia. The New York Botanical Garden, Princeton University Press, 2009, s. 131-132. ISBN 978-0-691-13449-9.