Lizdejko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lizdejko
Lizdejka
Ilustracja
Michał Elwiro Andriolli, Lizdejko (1882)
Data urodzenia XIII w.?
Data śmierci XIV w.?
Ojciec Narymunt
Matka N.N.
Dzieci
  • Wirszyłło
  • Pojata
  • Lizdejko, znany również jako Lizdejka (ur. XIII w.?, zm. w XIV w.?[a]) – półlegendarny arcykapłan (kriwe) pogańskiej Litwy, postać związana z podaniem o założeniu Wilna[1].

    Jest uważany za protoplastę rodu Radziwiłłów[2], Ościków, Narbuttów[3] i Sudymuntowiczów[4].

    Życiorys[edytuj | edytuj kod]

    Po raz pierwszy wzmiankowany w pochodzącym z XVI wieku zapisie kronikarskim[1], choć żył prawdopodobnie na przełomie XIII i XIV wieku[3].

    Lizdejko rezydował w Kiernowie[3]. W dokumencie Olgierda Giedyminowicza z 1359 roku, ogłoszonym przez Dr Antoniego Prochaskę w Kwartalniku Historycznym z 1904 roku, wymieniony jest pośród innych świadków owego dokumentu niejaki „kniaź Wirszuł Lizdejki”, jest to szczególnie istotny dla historii dokument, z uwagi na ówcześnie panujące na Litwie nazwiska patronimiczne, czyli nazwiska utworzone na podstawie imienia ojca. Dzięki niemu dowiadujemy się o tym, że Lizdejko miał syna, Wirszuła[4].

    Jest prawdopodobnym protoplastą rodów Radziwiłłów, Ościkowiczów, Narbuttów Sudymuntowiczów i innych[5][6][4].

    Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

    Jego prawdopodobnym ojcem był Narymunt[3].

    Lizdejko miał córkę imieniem Pojata (lub Pajauta), od której pochodzi nazwa rzeki i doliny Pajauty[3], miał również wspomnianego wcześniej syna o imieniu Wiruszł[4].

    Zmarł jakoby w wieku 70 lat w 1350 roku[3], choć według innych źródeł żył podobno jeszcze w 1387 r. podczas zburzenia świątyni Perkuna w Wilnie i przyjęcia chrześcijaństwa jako religii państwowej Wielkiego Księstwa Litewskiego[7].

    Legenda[edytuj | edytuj kod]

    W legendach zapisanych w kronikach białorusko-litewskich, kronice Maciej Stryjkowski i późniejszych przekazach[8], opowiada się, jak podczas polowania ojciec Giedymina, książę Witenes, usłyszał w lesie płacz dziecka, które znalezione w koszu pokrytym zielenią, wziął na wychowanie. Według innej wersji płaczące dziecko zostało znalezione przez Giedymina w orlim gnieździe. Obszar ten został nazwany Werki (obecna dzielnica Wilna, od verkti – „płacz”), a dziecku zostało nadane imię Lizdejko (od lizdas„gniazdo”)[9][6].

    Niektóre podania stwierdzają, że niemowle, zostało ukryte przez piastunkę przed dybiącym na jego życie wujem Dowmuntem[3].

    Chłopiec, wychowany na dworze książęcym, został arcykapłanem Kriva-Krivaitis[9] poślubił siostrę księcia Witenesa lub Gedymina, od którego miał córkę Pojatę (lub Pajautę)[5][6].

    Giedymin po czasie miał wyruszyć na polowanie z Kiernowa – miejscowości będącej ówczesną stolicą litewską. Za Wilią odkrył piękną puszczę, a w niej otoczoną równinami górę. W tamtym miejscu założył gród, który nazwał Troki, a po pewnym czasie przeniósł do niego stolicę swojego księstwa. Wkrótce wielki książę wybrał się na łowy. Nad rzeką Wilią znalazł kolejną górę, gdzie zabił wielkiego tura, dlatego wzniesienie nazwano „Turzą Górą” (być może chodzi o dzisiejszą Górę Trzykrzyską), gdzie z powodu nadciągającego zmroku Giedymin został na noc. Śnił wówczas o wielkim żelaznym wilku na wspomnianej wcześniej górze, który wył jak sto wilków. Gdy po przebudzeniu opowiedział o dziwnej marze Lizdejce, ten zinterpretował to jako omen, gdzie żelany wilk był odpowiedzialny za powstanie w danym miejscu grodu, a dźwięki wydawane przez zwierze wytłumaczył jako sławę owego miejsca na całym świecie. Tak powstało Wilno[10][6], do którego Giedymin przeniósł stolicę z Trok[6].

    Genealogia[edytuj | edytuj kod]

    Genealogia rodzinna została utworzona na podstawie fragmentu Władysława Semkowicza w Rocznikach Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie[11].

    Narymunt
     
    Lizdejko
     
    Wirszyłło
     
    Syrpuć
     
     
     

    Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

    Uwagi[edytuj | edytuj kod]

    1. Data urodzenia i śmierci Lizdejki są jedynie przypuszczeniami, niepotwierdzonymi w żadnych źródłach historycznych.

    Przypisy[edytuj | edytuj kod]

    1. a b Mieczysław Jackiewicz: Leksykon kultury litewskiej. Warszawa: Ex libris, 2005, s. 146. ISBN 83-89913-09-7.
    2. Andrzej M. Kempiński: Encyklopedia mitologii ludów indoeuropejskich. Warszawa: Iskry, 2001, s. 261. ISBN 83-207-1629-2.
    3. a b c d e f g Tomasz Krzywicki: Litwa. Przewodnik. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2005, s. 258. ISBN 83-89188-40-6.
    4. a b c d Semkowicz 1921 ↓, s. 44.
    5. a b Krzywicki 2005 ↓, s. 258.
    6. a b c d e Orzeł 2021 ↓.
    7. Narbutt 1835 ↓, s. 249–250.
    8. Zahorski 1925 ↓, s. 11–16.
    9. a b Kempiński 2001 ↓, s. 261.
    10. Beresnevičius 1995 ↓, s. 135–137.
    11. Semkowicz 1921 ↓, s. 40.

    Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

    Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]