Lubelszczyzna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy pojęcia regionu. Zobacz też: ziemia lubelska lub województwo lubelskie.
Lubelszczyzna
Herb
Herb
Położenie
Państwa  Polska
Stolica Lublin
Ważniejsze miasta Siedlce, Łuków, Kazimierz Dolny, Puławy

Lubelszczyzna – określenie regionu używane w zależności od kontekstu w odniesieniu do ziemi lubelskiej (średniowiecze), województwa lubelskiego z lat 1474–1795 lub do późniejszych województw lubelskich. Po 1999 r. instytucje samorządowe pod nazwą Lubelszczyzna określają obecne województwo lubelskie i stosują je zamiennie (synonim)[1][2].

W literaturze historycznej nazwą Lubelszczyzna określa się historyczne województwo lubelskie istniejące w latach 1474–1795[3], którego obszar różnił się od obszaru współczesnego województwa lubelskiego. Lubelszczyzna w tym ujęciu stanowi północno-wschodnią część Małopolski. Graniczy z ziemią sandomierską na zachodzie, Mazowszem na północnym zachodzie, Podlasiem (wraz z Podlasiem Południowym) na północnym wschodzie oraz Grodami Czerwieńskimi/Rusią Czerwoną na wschodzie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1474 r. król Kazimierz IV Jagiellończyk wydzielił z ówczesnego województwa sandomierskiego nowe – województwo lubelskie, w skład którego weszły tereny ziemi lubelskiej i ziemi łukowskiej.

Protestantyzm na Lubelszczyźnie pojawił się dopiero w drugiej połowie XVI w., jednak ten region Polski szybko stał się jednym z najważniejszych ośrodków kalwinizmu i arianizmu aż do połowy XVII w., kiedy zwyciężyła kontrreformacja. Działała tu jedna z gmin braci polskich, której przedstawicielem był Jan Niemojewski, a ministrem zboru Marcin Czechowic.

Po III rozbiorze w 1795 Lubelszczyzna znalazła się pod panowaniem Austrii. W 1809 region został włączony do Księstwa Warszawskiego. W 1815 znalazło się w Królestwie Kongresowym w zaborze rosyjskim, w 1837 Lublin został stolicą guberni lubelskiej.

W 1801 Izabela Czartoryska założyła w Świątyni Sybilli w Puławach pierwsze polskie muzeum. W 1831 miało stoczono na Lubelszczyźnie kilka bitew powstania listopadowego.

W 1877 zbudowano pierwsze połączenie kolejowe. Podczas I wojny światowej rosyjski odwrót i zajęcie regionu przez wojska niemieckie i austro-węgierskie w lecie 1915 ostatecznie zakończyło rosyjskie rządy na Lubelszczyźnie.

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Miasta historycznej Lubelszczyzny (w granicach województwa lubelskiego I RP):

miasto populacja
(2016)
województwo
(2017)
status w I RP
1. Lublin 340 745 lubelskie miasto królewskie, wojewódzkie, powiatowe
2. Siedlce 77 072 mazowieckie miasto szlacheckie
3. Puławy 48 526 lubelskie wieś szlachecka
4. Świdnik 39 913 lubelskie wieś królewska
5. Kraśnik 35 078 lubelskie miasto szlacheckie
6. Łuków 30 381 lubelskie miasto królewskie, powiatowe
7. Biłgoraj 26 724 lubelskie miasto szlacheckie
8. Lubartów 22 321 lubelskie miasto szlacheckie
9. Łęczna 19 304 lubelskie miasto szlacheckie
10. Radzyń Podlaski 15 963 lubelskie miasto szlacheckie
11. Janów Lubelski 12 053 lubelskie miasto szlacheckie
12. Parczew 10 810 lubelskie miasto królewskie
13. Poniatowa 9 461 lubelskie
14. Opole Lubelskie 8 702 lubelskie miasto szlacheckie
15. Bełżyce 6 629 lubelskie miasto szlacheckie
16. Bychawa 5 033 lubelskie miasto szlacheckie
17. Nałęczów 3 787 lubelskie
18. Kock 3 350 lubelskie miasto szlacheckie
19. Zaklików 3 041 podkarpackie miasto szlacheckie
20. Piaski 2 621 lubelskie
21. Annopol 2 606 lubelskie wieś szlachecka
22. Kazimierz Dolny 2 597 lubelskie miasto królewskie
23. Ostrów Lubelski 2 153 lubelskie miasto królewskie
24. Urzędów 1 678 lubelskie miasto królewskie, powiatowe
25. Frampol 1 444 lubelskie
26. Modliborzyce 1 440 lubelskie miasto szlacheckie
27. Józefów nad Wisłą 921 lubelskie miasto szlacheckie

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Położenie regionu. Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie. [dostęp 2011-06-05].
  2. Lubelszczyzna – trzy lata w Unii Europejskiej. Lubelski Urząd Wojewódzki w Lublinie. [dostęp 2011-06-05].
  3. Stanisław Kuraś: Słownik historyczno-geograficzny województwa lubelskiego w średniowieczu. T. 3. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 10-13, seria: Dzieje Lubelszczyzny. ISBN 83-01-03443-2.