Lubelszczyzna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lubelszczyzna
Herb
Herb
Położenie województwa lubelskiego
Państwa

 Polska

Stolica

Lublin

Ważniejsze miasta

Puławy, Łuków, Siedlice, Kazimierz Dolny

Lubelszczyzna – określenie regionu używane w zależności od kontekstu w odniesieniu do ziemi lubelskiej (średniowiecze), województwa lubelskiego z lat 1474–1795 lub do późniejszych województw lubelskich. Po 1999 r. instytucje samorządowe pod nazwą Lubelszczyzna określają obecne województwo lubelskie i stosują je zamiennie (synonim)[1][2].

W literaturze historycznej nazwą Lubelszczyzna określa się historyczne województwo lubelskie istniejące w latach 1474–1795[3], którego obszar różnił się od obszaru współczesnego województwa lubelskiego. Lubelszczyzna w tym ujęciu stanowi północno-wschodnią część Małopolski. Graniczy z ziemią sandomierską na zachodzie, Mazowszem na północnym zachodzie, Podlasiem (wraz z Podlasiem Południowym) na północnym wschodzie oraz Grodami Czerwieńskimi/Rusią Czerwoną na wschodzie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1474 r. król Kazimierz IV Jagiellończyk wydzielił z ówczesnego województwa sandomierskiego nowe – województwo lubelskie, w skład którego weszły tereny ziemi lubelskiej i ziemi łukowskiej.

Protestantyzm na Lubelszczyźnie pojawił się dopiero w drugiej połowie XVI w., jednak ten region Polski szybko stał się jednym z najważniejszych ośrodków kalwinizmu i arianizmu aż do połowy XVII w., kiedy zwyciężyła kontrreformacja. Działała tu jedna z gmin braci polskich, której przedstawicielem był Jan Niemojewski, a ministrem zboru Marcin Czechowic.

Po III rozbiorze w 1795 Lubelszczyzna znalazła się pod panowaniem Austrii. W 1809 region został włączony do Księstwa Warszawskiego. W 1815 znalazło się w Królestwie Kongresowym w zaborze rosyjskim, w 1837 Lublin został stolicą guberni lubelskiej.

W 1801 Izabela Czartoryska założyła w Świątyni Sybilli w Puławach pierwsze polskie muzeum. W 1831 miało stoczono na Lubelszczyźnie kilka bitew powstania listopadowego.

W 1877 zbudowano pierwsze połączenie kolejowe. Podczas I wojny światowej rosyjski odwrót i zajęcie regionu przez wojska niemieckie i austro-węgierskie w lecie 1915 ostatecznie zakończyło rosyjskie rządy na Lubelszczyźnie.

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Miasta historycznej Lubelszczyzny (w granicach województwa lubelskiego I RP):

Lp. Miasto Populacja Powierzchnia Województwo Status w I RP
1. POL Lublin COA 1.svg Lublin 334 681 147,45 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto królewskie, wojewódzkie, powiatowe
2. POL Siedlce COA.svg Siedlce 77 645 31,86 km² POL województwo mazowieckie flag.svg mazowieckie miasto szlacheckie
3. POL Puławy COA.svg Puławy 46 664 50,49 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie wieś szlachecka
4. POL Świdnik COA.svg Świdnik 39 136 20,35 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie wieś królewska
5. POL Kraśnik COA.svg Kraśnik 36 870 25,52 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto szlacheckie
6. POL Łuków COA.svg Łuków 29 170 35,75 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto królewskie, powiatowe
7. POL Biłgoraj COA.svg Biłgoraj 26 329 21,1 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto szlacheckie
8. POL Lubartów COA.svg Lubartów 21 828 13,91 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto szlacheckie
9. POL Łęczna COA.svg Łęczna 18 820 19 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto szlacheckie
10. POL Radzyń Podlaski COA.svg Radzyń Podlaski 15 182 22,31 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto szlacheckie
11. POL Janów Lubelski COA.svg Janów Lubelski 11 661 14,8 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto szlacheckie
12. POL Parczew COA.svg Parczew 10 648 8,05 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto królewskie
13. POL Poniatowa COA.svg Poniatowa 8980 15,26 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie
14. POL Opole Lubelskie COA 1.svg Opole Lubelskie 8388 15,12 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto szlacheckie
15. POL Bełżyce COA.svg Bełżyce 6477 23,46 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto szlacheckie
16. POL Bychawa COA.svg Bychawa 4855 6,69 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto szlacheckie
17. POL Nałęczów COA.svg Nałęczów 3753 13,82 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie
18. POL Kock COA.svg Kock 3273 16,78 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto szlacheckie
19. POL Zaklików COA.svg Zaklików 2929 11,42 km² POL województwo podkarpackie flag.svg podkarpackie miasto szlacheckie
20. POL Piaski COA.svg Piaski 2573 8,43 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie
21. POL Annopol COA.svg Annopol 2488 7,75 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie wieś szlachecka
22. POL Kazimierz Dolny COA.svg Kazimierz Dolny 2530 30,44 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto królewskie
23. POL Ostrów Lubelski COA.svg Ostrów Lubelski 2110 29,77 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto królewskie
24. POL gmina Urzędów COA 1.svg Urzędów 1694 12,91 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto królewskie, powiatowe
25. POL Frampol COA.svg Frampol 1432 4,67 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie
26. POL Modliborzyce COA.svg Modliborzyce 1459 7,90 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto szlacheckie
27. POL gmina Józefów nad Wisłą COA.svg Józefów nad Wisłą 920 3,65 km² POL województwo lubelskie flag.svg lubelskie miasto szlacheckie

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Położenie regionu. Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie. [dostęp 2011-06-05].
  2. Lubelszczyzna – trzy lata w Unii Europejskiej. Lubelski Urząd Wojewódzki w Lublinie. [dostęp 2011-06-05].
  3. Stanisław Kuraś: Słownik historyczno-geograficzny województwa lubelskiego w średniowieczu. T. 3. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 10-13, seria: Dzieje Lubelszczyzny. ISBN 83-01-03443-2.