Lubiąż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: Lubiąż (jezioro).
Lubiąż
Herb
Herb Lubiąża
Klasztor cystersów w Lubiążu
Klasztor cystersów w Lubiążu
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat wołowski
Gmina Wołów
Liczba ludności (III 2011) 2365[1]
Strefa numeracyjna (+48) 71
Kod pocztowy 56-110
Tablice rejestracyjne DWL
SIMC 0883264
Położenie na mapie gminy Wołów
Mapa lokalizacyjna gminy Wołów
Lubiąż
Lubiąż
Położenie na mapie powiatu wołowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wołowskiego
Lubiąż
Lubiąż
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Lubiąż
Lubiąż
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lubiąż
Lubiąż
Ziemia51°16′02″N 16°28′32″E/51,267222 16,475556

Lubiąż (niem. Leubus[2]) – wieś (w latach 12491844 miasto) w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie wołowskim, w gminie Wołów, przy przeprawie przez Odrę, w odległości 54 km od Wrocławia.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W latach 19731977 miejscowość była siedzibą gminy Lubiąż. W latach 1945–1998 miejscowość położona była w województwie wrocławskim.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Lubiąż w 1844 roku utracił prawa miejskie, posiadając jedynie 572 mieszkańców. Ponad półtora wieku później miejscowość była zamieszkana przez 2180 osób (stan na 31.12.2006). Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 2365 mieszkańców[1]. Jest największą miejscowością gminy Wołów.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o miejscowości w formie Lubens pochodzi z 1175 roku. Nazwa była później notowana także w formach Lubens (1177), Lubens (1200-01), Lubens (1205), Lvbens (1217), Lubes, Lubensis (1225), Lubicensis (1253), Lubes (1254), Lubens (1269-73), Leubus (1281), Leubus (1284), Leubus (1292), Lubens (1293), Leubeys, Lubicensis (ok. 1300), Leubus (1329), zu Lubens (1338), Lubus (1395), Leubes (1537), Leubus (1601), Leubus (1292), Leubus, Lubensis, Lubense (1679), Leubus (1787), Leubus (1845), Leubus, Lubiąż (1941), LeubusLubiąż, -a, lubiąski (1946)[3].

Nazwa pochodzi od nazwy osobowej *Lubięga i została utworzona przez dodanie przyrostka -. Nazwa została zniemczona początkowo jako Lubens, później Leubus[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Opactwo w Lubiążu od strony Odry, 1900 r.

W 1163 roku nastąpiło tu pierwsze na Śląsku osadzenie zakonu cystersów. Dokonał tego książę śląski Bolesław Wysoki. W roku 1212, położona 2 km na północ od klasztoru osada Lubiąż, uzyskała prawo zbytu produktów klasztornych i ostatecznie w 1249 r. została podniesiona do rangi miasta. Jednocześnie wokół klasztoru rozwinęło się oddzielne osiedle o charakterze wiejskim. Obie miejscowości posiadały odrębność administracyjną i były aż do połączenia w XX wieku znane jako Leubus Städtel (Miasteczko Lubiąż) i Leubus Dorf (Wieś Lubiąż).

Miasteczko nigdy nie rozwinęło się w większy ośrodek i w 1844 r. utraciło prawa miejskie, posiadając jedynie 572 mieszkańców. Niekorzystnym dla Lubiąża wydarzeniem było także przejęcie w 1741 r. Śląska przez niechętne katolickim zakonom państwo pruskie. W roku 1810 zakon został sekularyzowany, a w jego murach umieszczono w 1830 r. zakład dla umysłowo chorych. W latach 19021910 został on przeniesiony do nowoczesnego kompleksu szpitalnego wybudowanego w północnej części osady, składającego się z kilkunastu gmachów rozmieszczonych w obszernym parku.

W 1945 r. miejscowość została zajęta przez wojska radzieckie, a następnie przekazana Polsce. Dotychczasowa ludność Lubiąża została wysiedlona do Niemiec. Po wojnie na prowizorycznym cmentarzu poległych żołnierzy radzieckich wzniesiono pomnik ku czci żołnierzy Armii Czerwonej[4].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[5]:

  • kościół parafialny pw. św. Walentego, barokowy z lat 1734–1735 – XVIII w.
  • zespół opactwa oo. cysterów – monumentalne założenie barokowe z lat 16491739, jedne z największych i najcenniejszych tego typu w Europie; sekularyzowane w 1810 r., zdewastowane po 1945 r., wraz z otoczeniem w zakolu Odry i Brzeźnicy:
    • kościół klasztorny – bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, zbudowana na pozostałościach kościoła romańskiego z XII wieku, w latach: 1270-1340, 13071340, 1649-1715
    • pałac opatów, z lat: 1681-1699, 1734-1738 – przełomu XVII/XVIII wieku
    • klasztor, z lat 1692–1710
    • kościół pomocniczy pw. św. Jakuba, pobenedyktyński z 1150 r., przebudowany około 1700 r.,
    • budynek bramny, z 1601 r., 1710 r.
    • szpital klasztorny, z początku XVIII w.
    • kancelaria klasztorna, z początku XVIII w.
    • budynek oficjalistów, z początku XVIII w.
    • budynek rzemieślników, z początku XVIII w.
    • wozownia, z początku XVIII w.
    • browar i piekarnia, z początku XVIII w., XIX w.
    • stodoła, z końca XIX w.
    • budynek gospodarczy, z 1915 r.
    • most, z początku XVI w.
    • tereny ogrodów i cmentarzy
  • kaplica pw. św. Jana Nepomucena, z 1727 r. – XVIII w.
  • zespół szpitala dla nerwowo i psychicznie chorych, ul. Mickiewicza 1, z lat 1902–1915:
    • 16 pawilonów szpitalnych
    • budynek administracyjny
    • kuchnia
    • portiernia
    • warsztaty
    • budynek gospodarczy
    • 3 domy mieszkalne
    • piwnica-lodownia
    • park szpitalny z wodnym zbiornikiem wyrównawczym
    • cmentarz
    • ogrodzenie
  • wiatrak paltrak, z końca XVIII w.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  3. a b Nazwy miejscowe Polski : historia, pochodzenie, zmiany. pod red. Kazimierza Rymuta. T. 6, L-Ma. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk, 2005, s. 192. ISBN 83-88866-26-5.
  4. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945", Sport i Turystyka 1988, ISBN 83-217-2709-3, str. 803
  5. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 195, 196. [dostęp 26.10.2012].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866.
  • Opactwo Cystersów w Lubiążu i artyści, red. nauk. Andrzej Kozieł, Wrocław, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2008. ​ISBN 978-83-229-2900-1​.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]