Lubienia (województwo świętokrzyskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miejscowości w woj. świętokrzyskim. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Lubienia
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat starachowicki
Gmina Brody
Liczba ludności (2001) 1094
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 27-230[1]
Tablice rejestracyjne TST
SIMC 0231076
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Lubienia
Lubienia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lubienia
Lubienia
Ziemia51°03′18″N 21°11′17″E/51,055000 21,188056

Lubieniawieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie starachowickim, w gminie Brody[2].

Była wsią biskupstwa krakowskiego w województwie sandomierskim w ostatniej ćwierci XVI wieku[3].

Położenie geograficzne[edytuj]

Miejscowość położona w północno-wschodniej części powiatu starachowickiego, od północy graniczy z województwem mazowieckim. Przez wieś przebiega droga krajowa Nr. 9. Do Starachowic ok. 10 km drogą powiatową Nr. 0617 T. Do siedziby gminy w Brodach ok. 4 km – dojazd drogą krajową.

Atrakcje przyrodnicze[edytuj]

Przemysł[edytuj]

  • Zakłady Górniczo-Metalowe w Zębcu
Zakłady Górniczo-Metalowe w okresie początkowym rozwoju korzystały z zasobów Kopalni „Lubienia”. Kopalnia odkrywkowa, położona około 3 km na wschód od kopalni „Jasienice”, niedaleko szosy Lubienia-Iłża. Kopalnia została zatrzymana około 1907 roku, w czasie okupacji i po 1945 roku powrócono do jej eksploatacji pod zmienioną nazwą „Strzelnica”. Ta nowa nazwa pochodzi stąd, że w okresie jej bezczynności w latach 1925–1939 odbywały się w zagłębieniu odkrywki artyleryjskie próby dział produkowanych w Zakładach Starachowickich.

Części miejscowości[edytuj]

Tabela Nr 1: Administracyjne części wsi Lubienia
Miejscowość podstawowa Identyfikator SIMC Nazwa Rodzaj
Lubienia
0231107 Czworaki osada leśna
1019190 Gajówka Klamocha osada leśna
1019237 Gajówka Zębiec osada leśna
0231120 Klepacze osada
0231082 Komorniki część wsi
0231136 Kutery osada
1065668 Listki przysiółek
0231142 Myszki osada
0231159 Nadleśnictwo Lubienia osada
0231165 Podlesie przysiółek
0231099 Połać część wsi
1019243 Suszarnia osada leśna
0231171 Zawały osada
0231188 Zębiec osada
Źródło: Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych: Urzędowy wykaz nazw miejscowości (2012,2015) (pol.). Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części (xls) opublikowany, [w:] Dz.U. z 2013 r. poz. 200 ze zmianami w Dz.U. z 2015 r. poz. 1636. [dostęp 2017-05-22].

Kalendarium historyczne wiek XIV-XIX[edytuj]

  • 1363 – W roku 1363 Bodzanta biskup krakowski nadaje Andrzejów „de Sadki” las w powiecie iłżeckim, nad rzeką Lubienią, dla założenia wsi na prawie sredzkiem. Sołtys otrzymuje dwa łany, młyn, karczmę i 30 drzew z barciami. Osadnicy po 20 latach wolności dawać mają po fertonie czynszu (Kod. kat. krakow., t. I, 298)[5].
  • 1440 – Biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki wydaje przywilej lokacji miasta Lubyenya w pobliżu „starego zamku o nazwie Grodisko. Prawo do lokacji uzyskał szlachcic Piotr z Łaganowa, lecz nie doszła ona do skutku z nieznanego powodu.
  • Wójtostwo Lubienia należało do biskupów krakowskich i płaciło dziesięcinę Kościołowi w Krynkach.
  • 1788 – Mocą ustawy sejmowej dobra biskupie w Lubieni zostały przyłączone do Korony (przeszły na własność rządową).
  • 1816 – Na terenie Lubieni rozpoczyna działalność rządowa kopalnia rudy żelaza „Józef”
  • 1827 – Wieś rządowa Lubienia liczy 339 mieszkańców i 42 domy.
  • 1858 – W rodzinie nadleśniczego Antoniego Nowowiejskiego dnia 11 lutego 1858 rodzi się syn Antoni Julian Nowowiejski, późniejszy arcybiskup płocki.Zmarł w obozie zagłady w Działdowie w 1941 r. Beatyfikowany przez Jana Pawła II w 1999 r.
  • 1861 – Mieszkańcy Lubieni, Krynek i Godowa pomimo zakazu gubernatora organizują antyrosyjską manifestację pod figurą przy urzędzie leśnym w Lubieni.
Nadleśniczy ucieka i nasyła na chłopów Kozaków.
  • 1864 – Zwycięska bitwa oddziałów Karola Kality – Rębajły pod Lubienią.
  • 1884 – Wieś Lubienia zamieszkuje 545 mieszkańców w 68 domach[6]. Natomiast osada leśna Lubienia 5 domów, 20 mieszkańców i 2298 mórg ziemi należącej do Towarzystwa Zakładów Górniczych w Starachowicach.

Gmina Lubienia obejmująca Budy-Brodzkie, Henryk (kolonia i kopalnia), Jasieniec Iłżecki, Lipie, Lubienia, Małyszyn i Nowe Lipie liczy ok. 1900 mieszkańców. Siedzibą gminy był Jasieniec Iłżecki.

Kalendarium okresu międzywojennego[edytuj]

  • 1921 – spis powszechny wykazał w Lubieni 125 budynków i 805 mieszkańców z których 10 podało narodowość żydowską[7].
  • 1924 – Komitet Budowy Szkoły rozpoczyna budowę parterowego budynku z kamienia mieszczącego 3 izby lekcyjne i 2 mieszkania.
  • 1926 – Uroczyste poświęcenie budynku szkoły z udziałem wojewody kieleckiego Ignacego Manteuffela.
  • 1928 – Z inicjatywy mieszkańców powstaje Ochotnicza Straż Pożarna z siedzibą w dawnym budynku kuźni zwanym „Kowalichą”.
  • 1929 – Utworzenie Kółka Rolniczego „Kłos”, jednego z pierwszych w powiecie iłżeckim.
  • 1939 – Ukończenie gazociągu 300 mm Komorów – Sandomierz – Ostrowiec Św. – Lubienia.


Kalendarium okresu okupacji[edytuj]

  • 1940 – Wojska niemieckie zajmują budynek szkoły na kwatery. Szkoła zostaje przeniesiona do budynku nadleśnictwa.
  • 1944 - w leśniczówce Marcule umiera z ran odniesionych w hitlerowskiej obławie Helena Wolf ("dr Anka") - działaczka komunistyczna, lekarz, szef służby sanitarnej 3 Obwodu Armii Ludowej (na miejscu jej śmierci wzniesiono pomnik powstały ze składek Kół Młodzieży PCK z całej Polski)[8].

Kalendarium czasów powojennych[edytuj]

  • 1945 – Niemcy opuszczają budynek szkoły zniszczony w 30%.
  • 1945-53 – Prześladowania stalinowskie i masowe aresztowania mieszkańców.
  • 1954 – Powstanie Gromadzkiej Rady Narodowej.
Wznowienie działalności Ochotniczej Straży Pożarnej.
Rozpoczęcie budowy przedsiębiorstwa „Kopalnie i Zakłady Wzbogacania Piasków Żelazistych w Budowie”
  • 1965 – Zakończenie inwestycji i zmiana nazwy na Zakłady Górniczo – Hutnicze „Zębiec”.
  • 1974 – Największy pożar w historii wsi. Spłonęła prawie cała Lubienia-Komorniki, obecnie ul. Zachodnia.
  • 1976 – Ukończenie budowy nowej remizy. Budynek mieścił dużą salę z kuchnią i zapleczem, a na piętrze nowoczesny Ośrodek Zdrowia i mieszkanie dla lekarza.
  • 1983 – Z inicjatywy Ks. Krzysztofa Orła rozpoczynają się prace przy budowie kościoła.
  • 1984 – Powstaje Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego.
  • 1988 – Szkoła zostaje przeniesiona do nowego budynku.
  • 1993 – OSP Lubienia otrzymuje sztandar ufundowany przez Parafię Rzymsko-Katolicką w Lubieni i poświęcony przez ks. biskupa dr Stefana Siczka.
  • 2002 – Uroczystego poświęcenia nowej sali gimnastycznej dokonuje kustosz Sanktuarium w Kałkowie ksiądz Czesław Wala.
  • 2005 – Z inicjatywy społeczeństwa Lubieni Szkoła Podstawowa otrzymuje imię Jana Pawła II.
  • 2011 – Narodowy Spis Powszechny wykazał w Lubieni 1071 mieszkańców[9]

Bitwy i potyczki powstania styczniowego[edytuj]

W dniu 1864-01-1717 stycznia 1864 pod Lubienią miała miejsce bitwa wojsk powstańczych dowodzonych przez ppłk Rębajłę z moskalami dowodzonymi przez pułkownika Suchonina. Po otrzymaniu informacji że Suchonin wyruszył z Kielc do Opatowa gen. Józef Hauke-Bosak wysłał Rębajłę w celu jego zaniepokojenia. Rębajło z całym swoim oddziałem w sile 400 strzelców i 40 kosynierów wyruszył z lasów szczecierskich i na noc stanął w Orłowinie, stąd przez Słupię Nową idąc, zatrzymał się na noc 15 stycznia w Chybicach, a następnego dnia stanął w Brodach.

Przebieg bitwy

W dniu 17 stycznia po otrzymaniu wiadomości że Suchonin z 2 rotami już był w Iłży i wraca do Opatowa idąc w kierunku na Brody, i jest już o 4 km. od jego oddziału, wysłał Kalita (ppłk Karol Kalita pseudonim Rębajło) natychmiast I. i II. kompanię w tyralierach pod kapitanem Jagielskim na głównym trakcie z Iłży do Brodów, natomiast III. kompanię z kapitanem Bezdziedą na prawe swoje skrzydło na drugą boczną drogę pod Iłży. Z kolei V. i VI. kompanię pod kapitanem Postawką i IV. pod osobistym dowództwem, zatrzymał w rezerwie. Moskale zaskoczeni nagłością wykonanego przez powstańców ruchu i odważnym parciem, do tego wzięci w krzyżowy ogień, gdyż Bezdzieda począł im już tyły atakować, poczęli uchodzić w las, a następnie cofnęli się do Iłży. W potyczce zginął jeden z powstańców, po stronie rosyjskiej było 11 zabitych i rannych a 1. wzięto do niewoli. W tym samym dniu powstańcy starli się z moskalami w bitwie pod Iłżą(Opisu dostarczył Stanisław Zieliński bibliotekarz biblioteki w Rapperswilu w wydanym przez siebie opracowaniu „Bitwy i potyczki 1863-1864”)[10]

Urodzeni w Lubieni[edytuj]

Antoni Julian Nowowiejski – biskup rzymskokatolicki, arcybiskup ad personam, błogosławiony Kościoła katolickiego.

Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Przeglądanie TERYT (Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2013-09-12].
  3. Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku, Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1993, s. 112.
  4. Największe atrakcje turystyczne województwa świętokrzyskiego.
  5. Lubienia w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska. Warszawa, 1902.
  6. Lubienia w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. V: Kutowa Wola – Malczyce. Warszawa, 1884.
  7. Spis 1921. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Województwo kieleckie, Warszawa 1924.. . 
  8. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945” , Sport i Turystyka 1988, ISBN 83-217-2709-3, str. 323
  9. Bank danych lokalnych GUS. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-03-22].
  10. Stanisław Zieliński. Bitwy i potyczki 1863-1864; na podstawie materyałów drukowanych i rękopiśmiennych Muzeum Narodowego w Rapperswilu. , 1913.