Lubomierz (powiat limanowski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lubomierz
Panorama Lubomierza. Widok z Jaworzynki
Panorama Lubomierza. Widok z Jaworzynki
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat limanowski
Gmina Mszana Dolna
Wysokość 550-760[1] m n.p.m.
Liczba ludności 2000[2]
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 34-736[3]
Tablice rejestracyjne KLI
SIMC 0452386
Położenie na mapie gminy wiejskiej Mszana Dolna
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Mszana Dolna
Lubomierz
Lubomierz
Położenie na mapie powiatu limanowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu limanowskiego
Lubomierz
Lubomierz
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Lubomierz
Lubomierz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lubomierz
Lubomierz
Ziemia49°36′45″N 20°11′42″E/49,612500 20,195000
Kościół w Lubomierzu o konstrukcji zrębowej
Szkoła podstawowa w Lubomierzu
Kaplica na przełęczy Przysłop

Lubomierzwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Mszana Dolna. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa nowosądeckiego.

Położenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość położona jest w dolinie rzeki Mszanka, w dwóch regionach geograficznych: w Beskidzie Wyspowym (prawe zbocza doliny Mszanki) i w Gorcach (lewe zbocza Mszanki)[4]. Od granicy z Mszaną Górną i Łętowym ciągnie się we wschodnim kierunku po przełęcz Przysłop (750 m), a także po drugiej stronie tej przełęczy aż po osiedle Rzeki znajdujące się już w dolinie Kamienicy[5].

Przez całą długość miejscowości prowadzi droga wojewódzka nr 968[5].

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Lubomierz: Baniki, Borki, Bożki, Butory, Cyrki, Chachatki, Cholewy, Czaple, Dawczaki, Dudy, Dziedziny, Frankówka, Gołdyny, Guzary, Kołbony, Kozery, Marczaki, Mizery, Młyny, Mrózczaki, Nowaki, Ogiele Dolne, Ogiele Górne, Pajdziki, Paszki, Perze, Przysłop, Przysłopek, Rzeki, Siarki, Skrzatki, Sobczaki, Surmy, Szczypty, Terawa, Wajdy, Złotniki, Złydachy[6][7]

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Istnieją w tradycji trzy sposoby wyjaśnienia pochodzenia nazwy Lubomierz:

  • od nazwiska założyciela wsi Sebastiana Lubomirskiego;
  • od imienia jego ukochanej (Luba);
  • od słów Lubomirskiego: "Lubo mierz chłopom ziemię", które wypowiedzieć miał przy podziale gruntów po uwłaszczeniu chłopów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wykopaliska archeologiczne dowodzą, że tereny m.in. Lubomierza zasiedlone były przez bliżej nieznane plemię myśliwych już w okresie 3500–1700 p.n.e[1].

Przełom XIV i XV wieku to okres migracji na te obszary pasterzy wołoskich, którzy osiedlali się tu i stopniowo zasymilowali z miejscową ludnością. Szukając miejsc do wypasu swoich owiec i kóz zmienili oni na trwałe krajobraz – wypalając lub wycinając na grzbietach gór liczne drzewa pod polany. O asymilacji Wołochów z ludnością miejscową świadczą niektóre nazwiska mieszkańców oraz nazwy szczytów, jak Beskid czy Kiczora[1].

Oficjalnie wieś zaistniała w 1600 roku, jako własność Sebastiana Lubomirskiego[8]. , który osadził ją na prawie magdeburskim, a następnie zlikwidował pańszczyznę, uwłaszczając miejscowych chłopów. Wieś rozwijała się na tyle dynamicznie, że w okresie wojen szwedzkich zdecydowali się tu przeprowadzić na dwa lata zakonnicy z pobliskiego Szczyrzyca, którzy liczyli na schronienie w niedostępnej okolicy. Kolejni właściciele Lubomierza – Małachowscy i Wodziccy nie byli już tak postępowi i przywrócili układ feudalny a z nim obowiązek pańszczyźniany. Spowodowało to niezadowolenie chłopów i rozwój procederu określanego jako "zbójnictwo góralskie"[1].

Na miejscu obecnej leśniczówki "Turbacz" stała w XVIII w. huta szkła, wymieniana jeszcze w 1884 r. jako czynna. Odlewała m.in. szklane dzwony, szyby okienne, wszelkie naczynia, a produkty wywożono stąd przy pomocy kolejki wąskotorowej do Szczawy i dalej za granicę i na polskie dwory. W II poł. XIX wieku w dolinie Kamienicy czynnych było kilka tartaków[8].

W trakcie I wojny światowej na terenie Lubomierza toczyły się walki wojsk austro-węgierskich z rosyjskimi. Tutejsze okolice bardzo silnie związane były z działalnością Legionów Józefa Piłsudskiego. W czasie II wojny światowej w rejonie Gorca i Jaworzyny Kamienickiej swoją siedzibę miał 1 Pułk Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej oraz znajdowało się lądowisko cichociemnych[1].

Etnografia[edytuj | edytuj kod]

Lubomierz zamieszkują górale zwani Zagórzanami, zachowała się dobrze gwara[1][8]. Z dawnego budownictwa zobaczyć drewnianą kapliczkę z XVIII w. zbudowaną na zrąb, z prostokątnym dachem namiotowym[8]. Poza tym we wsi zachowało się kilka dawnych drewnianych zagród.

Na pobliskim Przysłopie Władysław Orkan umieścił akcję powieści W Roztokach, w której opisuje ciężkie realia życia biednych galicyjskich wsi w okresach rozbiorowym[9]. Powyżej tej przełęczy, na polanie Jaworzynka znajduje się zachowany w dobrym stanie szałas.

W Lubomierzu mieszkał najsłynniejszy gorczański baca – rodem ze SzczawyTomasz Chlipała zwany Bulandą[1].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Aż do erygowania samodzielnej parafii, Lubomierz należał do parafii w Niedźwiedziu. Od 1919 wieś należy do parafii pw. św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny, która administruje drewnianym kościołem parafialnym.

Turystyka i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Lubomierz jest bazą wypadową do uprawiania turystyki pieszej, rowerowej, konnej i narciarskiej. Wychodzą stąd liczne szlaki turystyczne, zarówno w Gorce (w tym w Gorczański Park Narodowy), jak i w Beskid Wyspowy.

Na północnym stoku Jaworzynki (1026 m) działa stacja narciarska „Ski Lubomierz”. Zainstalowane są trzy wyciągi narciarskie: podwójny orczyk o długości prawie 700 m i różnicy wzniesień do 200 m, pojedynczy orczyk o długości 400 m oraz mały wyciąg talerzykowy o długości 160 m[10].

W latach 50. przyjeżdżał tu Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II, by móc wędrować po ulubionych Gorcach. W 1976 roku zawitał do Rzek po raz ostatni. Chatę leśników, w której mieszkał, i polanę nazwano na pamiątkę Papieżówką.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny żółty – żółty: PrzysłopMyszyca, JasieńKrzystonówMogielica. 4 h, ↓ 3:30 h
szlak turystyczny żółty – żółty: PrzysłopJaworzynkaGorc TroszackiKudłońprzełęcz BorekCzoło TurbaczaTurbacz. 4 h, ↓ 3:30 h.
szlak turystyczny czarny – czarny: Lubomierz (kościół) – polana Folwarczna. 55 min., ↓ 35 min
szlak turystyczny czarny – czarny: Lubomierz (kościół) – Polana JastrzębieKudłońKopaKonina. 3.50 h, ↓ 3.50 h
szlak turystyczny niebieski – niebieski: RzekiTrusiówkaPapieżówka – polana StawieniecGorc Troszacki.
szlak turystyczny niebieski – niebieski: RzekiNowa PolanaGorc. 2 h, ↓ 1.10 h, deniwelacja 510 m.
Panorama Lubomierza. Widok z Gorców

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g Gmina Mszana Dolna:Lubomierz (pol.). gmina Mszana Dolna, 2007-2011. [dostęp 2011-07-11].
  2. Onet – Jesteś na bieżąco, mareknaw.republika.pl [dostęp 2018-04-05].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  4. # P. Skoczek, "Parafie...", s. 232
  5. a b Beskid Wyspowy 1:50 000. Mapa turystyczna. Kraków: Wyd. Compass, 2006. ISBN 83-89165-86-4.
  6. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  7. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  8. a b c d A. Matuszczyk, "Beskid...", s. 103
  9. Lubomierz (pol.). SKI Lubomierz. [dostęp 2011-07-11].
  10. Ski Lubomierz, lubomierz.com [dostęp 2018-02-28].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Andrzej Matuszczyk: Beskid Wyspowy. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2008, s. 103. ISBN 978-83-89188-78-6.
  2. Piotr Skoczek: Parafie Ziemi Limanowskiej. Proszówki: Prowincjonalna Oficyna Wydawnicza, 2009, s. 232. ISBN 978-83-88383-43-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  1. Sołectwo Lubomierz