Lubomierz (powiat limanowski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lubomierz
Panorama Lubomierza. Widok z Jaworzynki
Panorama Lubomierza. Widok z Jaworzynki
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat limanowski
Gmina Mszana Dolna
Wysokość 550-760[1] m n.p.m.
Liczba ludności 2000[2]
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 34-736[3]
Tablice rejestracyjne KLI
SIMC 0452386
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Lubomierz
Lubomierz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lubomierz
Lubomierz
Ziemia49°36′45″N 20°11′42″E/49,612500 20,195000
Kościół w Lubomierzu o konstrukcji zrębowej
Szkoła podstawowa w Lubomierzu
Kaplica na przełęczy Przysłop

Lubomierzwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Mszana Dolna. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa nowosądeckiego.

Położenie geograficzne[edytuj]

Miejscowość położona jest w dolinie rzeki Mszanka, w dwóch regionach geograficznych: w Beskidzie Wyspowym (prawe zbocza doliny Mszanki) i w Gorcach (lewe zbocza Mszanki)[4]. Od granicy z Mszaną Górną i Łętowym ciągnie się we wschodnim kierunku po przełęcz Przysłop (750 m), a także po drugiej stronie tej przełęczy aż po osiedle Rzeki znajdujące się już w dolinie Kamienicy[5].

Przez całą długość miejscowości prowadzi droga wojewódzka nr 968[5].

Części wsi[edytuj]

Integralne części wsi Lubomierz: Baniki, Borki, Bożki, Butory, Cyrki, Chachatki, Cholewy, Czaple, Dawczaki, Dudy, Dziedziny, Frankówka, Gołdyny, Guzary, Kołbony, Kozery, Marczaki, Mizery, Młyny, Mrózczaki, Nowaki, Ogiele Dolne, Ogiele Górne, Pajdziki, Paszki, Perze, Przysłop, Przysłopek, Rzeki, Siarki, Skrzatki, Sobczaki, Surmy, Szczypty, Terawa, Wajdy, Złotniki, Złydachy[6][7]

Nazwa[edytuj]

Istnieją w tradycji trzy sposoby wyjaśnienia pochodzenia nazwy Lubomierz:

  • od nazwiska założyciela wsi Sebastiana Lubomirskiego;
  • od imienia jego ukochanej (Luba);
  • od słów Lubomirskiego: "Lubo mierz chłopom ziemię", które wypowiedzieć miał przy podziale gruntów po uwłaszczeniu chłopów.

Historia[edytuj]

Wykopaliska archeologiczne dowodzą, że tereny m.in. Lubomierza zasiedlone były przez bliżej nieznane plemię myśliwych już w okresie 3500–1700 p.n.e[1].

Przełom XIV i XV wieku to okres migracji na te obszary pasterzy wołoskich, którzy osiedlali się tu i stopniowo zasymilowali z miejscową ludnością. Szukając miejsc do wypasu swoich owiec i kóz zmienili oni na trwałe krajobraz – wypalając lub wycinając na grzbietach gór liczne drzewa pod polany. O asymilacji Wołochów z ludnością miejscową świadczą niektóre nazwiska mieszkańców oraz nazwy szczytów, jak Beskid czy Kiczora[1].

Oficjalnie wieś zaistniała w 1600 roku, jako własność Sebastiana Lubomirskiego[8]. , który osadził ją na prawie magdeburskim, a następnie zlikwidował pańszczyznę, uwłaszczając miejscowych chłopów. Wieś rozwijała się na tyle dynamicznie, że w okresie wojen szwedzkich zdecydowali się tu przeprowadzić na dwa lata zakonnicy z pobliskiego Szczyrzyca, którzy liczyli na schronienie w niedostępnej okolicy. Kolejni właściciele Lubomierza – Małachowscy i Wodziccy nie byli już tak postępowi i przywrócili układ feudalny a z nim obowiązek pańszczyźniany. Spowodowało to niezadowolenie chłopów i rozwój procederu określanego jako "zbójnictwo góralskie"[1].

Na miejscu obecnej leśniczówki "Turbacz" stała w XVIII w. huta szkła, wymieniana jeszcze w 1884 r. jako czynna. Odlewała m.in. szklane dzwony, szyby okienne, wszelkie naczynia, a produkty wywożono stąd przy pomocy kolejki wąskotorowej do Szczawy i dalej za granicę i na polskie dwory. W II poł. XIX wieku w dolinie Kamienicy czynnych było kilka tartaków[8].

W trakcie I wojny światowej na terenie Lubomierza toczyły się walki wojsk austro-węgierskich z rosyjskimi. Tutejsze okolice bardzo silnie związane były z działalnością Legionów Józefa Piłsudskiego. W czasie II wojny światowej w rejonie Gorca i Jaworzyny Kamienickiej swoją siedzibę miał 1 Pułk Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej oraz znajdowało się lądowisko cichociemnych[1].

Etnografia[edytuj]

Lubomierz zamieszkują górale zwani Zagórzanami, zachowała się dobrze gwara[1][8]. Z dawnego budownictwa zobaczyć drewnianą kapliczkę z XVIII w. zbudowaną na zrąb, z prostokątnym dachem namiotowym[8]. Poza tym we wsi zachowało się kilka dawnych drewnianych zagród.

Na pobliskim Przysłopie Władysław Orkan umieścił akcję powieści W Roztokach, w której opisuje ciężkie realia życia biednych galicyjskich wsi w okresach rozbiorowym[9]. Powyżej tej przełęczy, na polanie Jaworzynka znajduje się zachowany w dobrym stanie szałas.

W Lubomierzu mieszkał najsłynniejszy gorczański baca – rodem ze SzczawyTomasz Chlipała zwany Bulandą[1].

Religia[edytuj]

Aż do erygowania samodzielnej parafii, Lubomierz należał do parafii św. Sebastiana Męczennika w Niedźwiedziu. Obecnie wieś należy do parafii pod wezwaniem św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny, która administruje drewnianym kościołem parafialnym.

Turystyka i rekreacja[edytuj]

Lubomierz jest bazą wypadową do uprawiania turystyki pieszej, rowerowej, konnej i narciarskiej. Wychodzą stąd liczne szlaki turystyczne, zarówno w Gorce (w tym w Gorczański Park Narodowy), jak i w Beskid Wyspowy.

Na północnym stoku Jaworzynki (1026 m) działa stacja narciarska "Ski Lubomierz". Zainstalowane są trzy wyciągi narciarskie: podwójny orczyk o długości prawie 700 m i różnicy wzniesień ponad 200 m, średni wyciąg o długości 500 m oraz mały wyciąg dla dzieci o długości 100 m[10].

W latach 50. przyjeżdżał tu Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II, by móc wędrować po ulubionych Gorcach. W 1976 roku zawitał do Rzek po raz ostatni. Chatę leśników, w której mieszkał, i polanę nazwano na pamiątkę Papieżówką.

Szlaki turystyczne[edytuj]

szlak turystyczny żółty – żółty: PrzysłopMyszyca, JasieńKrzystonówMogielica. 4 h, ↓ 3:30 h
szlak turystyczny żółty – żółty: PrzysłopJaworzynkaGorc TroszackiKudłońprzełęcz BorekCzoło TurbaczaTurbacz. 4 h, ↓ 3:30 h.
szlak turystyczny czarny – czarny: Lubomierz (kościół) – polana Folwarczna. 55 min., ↓ 35 min
szlak turystyczny czarny – czarny: Lubomierz (kościół) – Polana JastrzębieKudłońKopaKonina. 3.50 h, ↓ 3.50 h
szlak turystyczny niebieski – niebieski: RzekiTrusiówkaPapieżówka – polana StawieniecGorc Troszacki.
szlak turystyczny niebieski – niebieski: RzekiNowa PolanaGorc. 2 h, ↓ 1.10 h, deniwelacja 510 m.
Panorama Lubomierza. Widok z Gorców

Przypisy

  1. a b c d e f g Gmina Mszana Dolna:Lubomierz (pol.). gmina Mszana Dolna, 2007-2011. [dostęp 2011-07-11].
  2. http://mareknaw.republika.pl/gmd.PDF
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  4. # P. Skoczek, "Parafie...", s. 232
  5. a b Beskid Wyspowy 1:50 000. Mapa turystyczna. Kraków: Wyd. Compass, 2006. ISBN 83-89165-86-4.
  6. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  7. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  8. a b c d A. Matuszczyk, "Beskid...", s. 103
  9. Lubomierz (pol.). SKI Lubomierz. [dostęp 2011-07-11].
  10. Lubomierz SKI Gorce (pol.). Wrota Małopolski. [dostęp 2011-07-11].

Bibliografia[edytuj]

  1. Andrzej Matuszczyk: Beskid Wyspowy. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2008, s. 103. ISBN 978-83-89188-78-6.
  2. Piotr Skoczek: Parafie Ziemi Limanowskiej. Proszówki: Prowincjonalna Oficyna Wydawnicza, 2009, s. 232. ISBN 978-83-88383-43-4.

Linki zewnętrzne[edytuj]

  1. Sołectwo Lubomierz
  2. Ski Lubomierz