Lucjan Szenwald

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lucjan Szenwald
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 13 marca 1909
Warszawa
Data i miejsce śmierci 22 sierpnia 1944
Kurów
Tablica upamiętniająca Lucjana Szenwalda na budynku przy placu Konstytucji 6 w Warszawie

Lucjan Szenwald (ur. 13 marca 1909 w Warszawie, zm. 22 sierpnia 1944 pod Kurowem) – polski poeta, działacz komunistyczny.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Uczęszczał do I Gimnazjum w Warszawie przy ul. Żurawiej 49[1]. Debiutował w 1925 roku w Skamandrze wierszami „Infekcja” i „Garnek”[2]. Wcześniej młody poeta publikował w szkolnych czasopismach. Zamieszczał tam swoje wiersze, przekłady i artykuły. Już jako uczeń gimnazjum wykazywał lingwistyczne zainteresowania: w wieku szkolnym podjął się tłumaczenia Williama Szekspira, Percy Bysshe Shelleya, Włodzimierza Majakowskiego.

Po zdaniu matury w 1926 roku, Szenwald rozpoczął studia na Filologii Klasycznej pod kierunkiem prof. Tadeusza Zielińskiego, któremu później poświęcił jeden ze swoich wierszy „Ku czci filologa”. W czasie studiów poznał późniejszych członków grupy Kwadryga, którą później współtworzył od 1927 roku: Stanisława Ryszarda Dobrowolskiego, Mieczysława Bibrowskiego, Stefana Flukowskiego, Władysława Sebyłę, Stanisława Ciesielczuka, Włodzimierza Słobodnika, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego i Aleksandra Maliszewskiego. W drugim numerze czasopisma wydawaną przez tę grupę, o tym samym tytule, Szenwald opublikował artykuł programowy całej grupy „O śmierci”[3]. Po upadku pisma w 1931 roku Szenwald nawiązał współpracę z lewicą komunistyczną. W 1932 wstąpił do KPP[4]. Dwa lata później zaczyna publikować agitacyjne wiersze, zostaje redaktorem Na Przełaj. Teksty podpisuje pseudonimami: Adam Greczan, Max i Marian Wohl. W 1935 roku powstaje jego najobszerniejszy utwór Scena przy strumieniu.

Następny okres w życiu poety przypada na lata 1937–1939 i wiąże się z twórczością dramaturgiczną: „Krzysztof Kolumb na morzu Sargassowym”, „Ptaki i gady”; pierwszy utwór był emitowany jako słuchowisko. Ogromna część utworów z tego okresu nie zachowała się.

Po wybuchu II wojny światowej udał się do Kowla, a następnie w grudniu 1939 wyjechał do Lwowa, gdzie znalazł pracę w polskiej redakcji radia dziecięcego. We Lwowie pisał zaginiony później dramat o Jarosławie Dąbrowskim, poemat o Koperniku, tłumaczył też utwory Michaiła Tyczyny, Maksyma Rylskiego i Aleksandra Puszkina, które również się nie zachowały. W tym okresie poeta złożył podanie z prośbą o przyjęcie do Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego[5]. W czerwcu brał udział w manewrach oddziału Armii Czerwonej. Do 1943 przebywał na Syberii, gdzie powstał jego wiersz „Pożegnanie Syberii”. Od 1943 prowadził kroniki 1 Dywizji Piechoty im. T. Kościuszki. Był uczestnikiem bitwy pod Lenino. Poetyckim upamiętnieniem udziału w tej bitwie jest „Ballada o pierwszym batalionie”.

W 1944 roku po awansie do stopnia kapitana Szenwald dostał rozkaz podjęcia pracy w szkole Oficerów Polityczno-Wychowawczych. W tym samym roku zmarł w wyniku obrażeń odniesionych w wypadku pod Kurowem 22 sierpnia 1944 roku[6]. Został pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach[7].

W poematach i wierszach nawiązywał do tradycji klasycznej i romantycznej; dokonywał także przekładów z literatury angielskiej i rosyjskiej. Autor (m.in.) tekstu powszechnie znanej do dziś piosenki „Niech żyje wojna”, śpiewanej po wojnie przez Stanisława Grzesiuka, a obecnie przez Macieja Maleńczuka oraz wiersza z frontu „Ballada o pierwszym batalionie”, napisanego w październiku 1943 roku.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W pierwszej połowie lat 50. XX wieku na budynku przy placu Konstytucji 6 w Warszawie odsłonięto tablicę upamiętniająca Lucjana Szenwalda[8].

W Krakowie do 2017 istniała ulica jego imienia, nowym jej patronem został Stefan Janus[9]. W Szczecinie ulica jego imienia została przemianowana na ul. Jerzego Zimowskiego[10]. W Katowicach ulica jego imienia została przemianowana na ul. Bolesława Prusa[11], w Mielcu zmieniono ją na ul. mjr. Waleriana Tumanowicza[12], zaś w Lędzinach na ul. Lipową[13]. W lutym 2018 w Grudziądzu ulicę jego imienia zamieniono na ulicę Czesława Szachnitowskiego[14]. W Łodzi w 2018 istniejącą ulicę jego imienia zmieniono na ulicę Mieczysława Hertza, natomiast w Kędzierzynie-Koźlu zmieniono ją na ul. Koszarową. Gdynia również miała ulicę jego imienia (w dzielnicy Wzgórze Nowotki, późniejsze Wzgórze Św. Maksymiliana), którą zmieniono w ul. bpa Dominika).

W Poznaniu na Świerczewie istniała również ulica Lucjana Szenwalda, ale zmieniona została na ulicę księdza Kazimierza Waseli[15].

W Łańcucie do 2015 istniała ulica Szenwalda, od 2015 została przemianowana na ulicę Zieloną[16].

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Kuchnia mojej matki 1931
  • Scena przy strumieniu 1936

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Henryk Janczewski „Całe życie z Warszawą“ PIW 1986, ​ISBN 83-06-01409-X​, str. 47
  2. Tarczałowicz J.,Od Warszawy do szosy pod Kurowem,[w:] Lucjan Szenwald, Warszawa 1977, s. 15.
  3. Tarczałowicz J.,Od Warszawy do szosy pod Kurowem,[w:] Lucjan Szenwald, Warszawa 1977, s. 17
  4. Tarczałowicz J.,Od Warszawy do szosy pod Kurowem,[w:] Lucjan Szenwald, Warszawa 1977, s. 27
  5. Tarczałowicz J.,Od Warszawy do szosy pod Kurowem,[w:] Lucjan Szenwald, Warszawa 1977, s. 33
  6. Wspomnienia o Lucjanie Szenwaldzie, pod red. Gabrieli Pauszer-Klonowskiej, Warszawa 1963, s. 386
  7. Juliusz Jerzy Malczewski: Cmentarz komunalny (dawny wojskowy) na Powązkach. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1975, s. 18.
  8. Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 129. ISBN 83-912463-4-5.
  9. Dekomunizacja nazw ulic w Krakowie. krakow.pl. [dostęp 2017-10-19].
  10. Dekomunizacja ulic w Szczecinie. Onet Szczecin [dostęp 2017-11-03]
  11. Justyna Przybytek, Dekomunizacja w Katowicach: zmienią się nazwy ulic. Na jakie?, „Dziennikzachodni.pl” [dostęp 2017-11-23] (pol.).
  12. Uchwała nr XXXIII/338/2017 Rady Miejskiej w Mielcu z dnia 26 kwietnia 2017 r. w sprawie zmiany nazwy istniejącej ulicy na działce nr 1843 (obręb 2 – Osiedle) w Mielcu, edziennik.rzeszow.uw.gov.pl [dostęp 2018-01-05].
  13. Zmiana nazwy ulicy Szenwalda w Lędzinach, „Miasto Lędziny” [dostęp 2018-02-21] (pol.).
  14. DD), Przesądzona jest już zmiana nazw ulic w Grudziądzu, „pomorska.pl” [dostęp 2018-03-11] (pol.).
  15. Dawna Szenwalda Lucjana (ul), 61-406 Poznań (Poznań-Wilda), mapa.targeo.pl [dostęp 2019-02-25] (pol.).
  16. Uchwała nr V/29/2015 Rady Miasta Łańcuta z dnia 5 marca 2015r. w sprawie zmiany nazwy ulicy (drogi gminnej) - Metryka - Baza aktów prawnych - INFOR.pl - portal księgowych, www.infor.pl [dostęp 2019-07-25] (ang.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]