Ludność służebna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Ludność służebna – we wczesnym średniowieczu w Czechach, Polsce i na Węgrzech grupy ludności wieśniaczej, zobowiązanej dziedzicznie do wyspecjalizowanych świadczeń i posług na rzecz monarchii w zamian za zwolnienie z niektórych danin i ciężarów. Była to ludność wolna lub niewolna, pracująca wyłącznie na potrzeby dworu książęcego. Mieszkańcy wykonywali różne powinności, które były powodem utworzenia ich nazw.

Historia[edytuj]

Ludność służebna powstała na terenach Polski prawdopodobnie X-XI wieku w okresie powstawania i konsolidacji państwa (podobnie w Czechach i na Węgrzech). Pełniła funkcję bezpośredniego zaplecza gospodarczego książąt i monarchii.Nieliczne jej kategorie przetrwały do XIII w.

Organizacja ludności służebnej jest niepewna, poszczególne grupy prawdopodobnie podporządkowane były różnym agendom monarchii. Poza ludnością służebną podlegli monarsze byli także służebni kościelni, którzy wywodzili się prawdopodobnie z nadania ich Kościołowi przez monarchę. W Polsce znani jako świątnicy, w Czechach jako dzwonnicy lub stróże kościołów.

Profesje[edytuj]

Ludność służebna wykonująca posługi dla dworu i aparatu państwowego:

  • kucharze gotowanie, warzenie potraw
  • łagiewnicy – wytwarzający gliniane lub drewniane naczynia
  • łaźnicy – wykonywanie usług w łaźniach książęcych
  • piekarze - pieczenie chleba, pieczywa
  • pracze – pranie odzieży książęcej i dworzan
  • rybitwi (rybitwy) – rybołówstwo, dostarczanie ryb na dwór księcia
  • stróże
  • woźnice
  • żerdnicy – rozstawianie namiotów i organizowanie pobytu w czasie podróży księcia.

Ludność służebna wytwarzająca różnorodne przedmioty i dobra:

Ludność służebna zajmująca się hodowlą zwierząt:

  • konary czyli koniarze – doglądanie stadnin i stajni książęcych
  • owczarze
  • skotnicy – wypas bydła książęcego
  • świniarze

Ludność służebna zajmująca się obsługą łowów monarchy:

Ludność służebna wykonująca czynności urzędowe niższego rzędu:

Inne:

  • bartodzieje (bartnicy) – zajmowali się pszczelnictwem (bartnictwem)
  • jastrzębnicy – hodowla i tresura jastrzębi
  • kobylnicy – hodowla koni
  • łazękowie:
    • wypalanie i karczowanie lasów lub
    • zadania wywiadowcze

Osady[edytuj]

Osady zamieszkane dawniej przez ludność służebną zachowały nazwy, związane z wykonywanymi czynnościami tej ludności: np. Bobrowniki, Jastrzębniki, Konary, Kobylniki, Kuchary, Owczary, Psary, Rybitwy, Sanniki, Skotniki, Słomniki, Sokolniki, Szczytniki, Świniary, Winiary, Złotniki itd.

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Vlaho S. Vlahović: Two Hundred 50 Million and One Slavs, New York 1945.
  • Historia Polski. 1. Polska do 1586. Biblioteka Gazety Wyborczej. wyd. PWN, Warszawa 2007.