Ludobójstwo Asyryjczyków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ludobójstwo Asyryjczyków
Ilustracja
Asyryjscy uchodźcy nad brzegami jeziora Urmia
Państwo  Imperium Osmańskie
Miejsce wschodnia Turcja
Data 1914–1924
Liczba zabitych 200–400 tys.
Typ ataku ludobójstwo
Sprawca armia turecka, młodoturcy, Kurdowie
brak współrzędnych
Lokalizacja miejsc największych mordów na Asyryjczykach

Ludobójstwo Asyryjczyków, znane również jako Sayfo lub Seyfo (po syryjsku „miecz”) – masowa rzeź ludności asyryjskiej w Imperium Osmańskim i sąsiedniej Persji, dokonana przez wojska tureckie podczas I wojny światowej[1][2]. W tym samym czasie władze tureckie prowadziły również podobnie ludobójczą politykę wobec Ormian (ok. 1,5 miliona ofiar) i Greków (450–750 tysięcy zabitych). Dokładna liczba ofiar wśród Asyryjczyków jest trudna do oszacowania, przyjmuje się, że zamordowanych mogło zostać nawet do 300 tysięcy osób.

Sytuacja polityczna przed I wojną światową[edytuj | edytuj kod]

Druga połowa XIX w. przyniosła szereg zmian w przeżywającym kryzys Imperium osmańskim. Nieudany eksperyment z liberalizmem sułtana Abdülhamida II, który po początkowym zainteresowaniu parlamentaryzmem chciał powrócić do rządów absolutnych, co doprowadziło do konfliktu z młodoturkami. Zablokowanie przez sułtana reform zaowocowało niezadowoleniem społecznym, któremu Abdülhamid (nazywany „krwawym sułtanem”) chciał dać ujście poprzez podsycanie niepokojów i wskazywanie na Ormian i innych chrześcijan jako na źródło kryzysu państwa. Polityce wyniszczania mniejszości sprzyjał też nacjonalizm i nietolerancja religijna, które rozpowszechniły się wśród mieszkańców głównie „tureckiej” części imperium.

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Raport o masakrach dokonywanych przez Turków, opublikowany 26 marca 1915 w „The Washington Times

Akcja wojsk tureckich i sprzymierzonych z nimi grup Kurdów polegała na pacyfikowaniu regionów (Hakkari, Şırnak, Mardin, Jeziora Wan, Urmia) zamieszkiwanych przez chrześcijańskich Asyryjczyków, w czasie których dokonywano masowych mordów mieszkańców. Stosowano także tzw. „deportacje” (przez świadków nazywane „marszami śmierci”), w czasie których ludność cywilna umierała z głodu i pragnienia, a celem ich były najczęściej pustynie syryjskie.

Oficjalne uznanie zbrodni za ludobójstwo[edytuj | edytuj kod]

Pomnik ofiar ludobójstwa w Paryżu
Pomnik upamiętniający ofiary ludobójstwa Asyryjczyków w Erywaniu

11 marca 2010 zbrodnię na Asyryjczykach oficjalnie za ludobójstwo uznał szwedzki Riksdag[3][4]. W maju 2013 zrobił to również parlament australijskiej Nowej Południowej Walii[5]. W marcu 2015 podobną decyzję podjęło armeńskie Zgromadzenie Narodowe[6]. W tym samym roku to samo uczyniły jeszcze parlamenty Austrii i Holandii[7][8]. 2 czerwca 2016 decyzję o uznaniu za ludobójstwo zbrodni na ludności asyryjskiej podjął niemiecki Bundestag[9][10]. 1 listopada 2016 to samo uczyniły władze stanu Indiana[11]. W kwietniu 2018 podobną decyzję podjęły także władze Kalifornii[12].

W lutym 2020 parlament Syrii przyjął rezolucję, która oficjalnie uznała ludobójstwo ludności asyryjskiej[13][14]. W marcu tego samego roku podobną deklarację przyjęły władze Arizony, uznając jednocześnie dzień 7 sierpnia za Dzień Pamięci o Ludobójstwie Asyryjczyków[15][16][17].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Pomniki upamiętniające ofiary ludobójstwa Asyryjczyków znajdują się we Francji, Australii, Szwecji, Armenii, Belgii, Grecji i Stanach Zjednoczonych[18][19][20]. Szwedzki rząd zobowiązał się pokryć wszystkie wydatki związane z budową pomnika, po silnym lobbingu ze strony licznej tamtejszej społeczności asyryjskiej.

Turecki konsul generalny w Sydney wyraził niezadowolenie z powodu odsłonięcia pomnika w mieście[21]. 30 sierpnia 2010, zaledwie 23 dni po odsłonięciu, pomnik został zdewastowany przez nieznanych sprawców, którzy namalowali na obiekcie półksiężyc i gwiazdę[22][23]. 15 kwietnia 2016 obiekt został zdemolowany do raz drugi[24].

Opinie na temat ludobójstwa we współczesnej Turcji[edytuj | edytuj kod]

We współczesnej Turcji istnieją różne poglądy na temat ludobójstwa Asyryjczyków. W 2015 r. turecka gazeta „Agos” nazwała te wydarzenia „ludobójstwem”[25]. W 2012 r. dziennikarz Mehmet Alaca w swoim artykule opublikowanym w liberalnym „Radikal” określił wydarzenia jako „Seyfo” i napisał, że w czasie I wojny światowej zamordowano i wydalono dziesiątki tysięcy Asyryjczyków[26].

Historyk Bülent Özdemir z Uniwersytetu w Balıkesir zwrócił uwagę na „asyryjską rebelię” w Midyat w 1915 r. i powiedział, że Imperium Osmańskiego nie można w jakikolwiek sposób oskarżać o dokonanie ludobójstwa na Asyryjczykach. Naukowiec stwierdził także, że sfabrykowanie zbrodni stało się częścią asyryjskiego procesu budowania tożsamości[27].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Alexander Laban Hinton, Thomas La Pointe, Douglas Irvin-Erickson, Hidden Genocides: Power, Knowledge, Memory, Rutgers University Press, 2013, ISBN 978-0-8135-6164-6 [dostęp 2020-08-19] (ang.).
  2. Richard G. Hovannisian, The Armenian Genocide: Cultural and Ethical Legacies, Transaction Publishers, 2011, ISBN 978-1-4128-3592-3 [dostęp 2020-08-19] (ang.).
  3. Sweden Recognizes Assyrian, Greek and Armenian Genocide, www.aina.org [dostęp 2020-08-19].
  4. Motion 2008/09:U332 Genocide of Armenians, Assyrians/Syriacs/Chaldeans and Pontic Greeks in 1915 – Riksdagen, web.archive.org, 9 lipca 2011 [dostęp 2020-08-19] [zarchiwizowane z adresu 2011-07-09].
  5. NSW Parliament recognises Assyrian genocide, www.dailytelegraph.com.au, 14 maja 2013 [dostęp 2020-08-19] (ang.).
  6. Adoption of declaration to certify that Armenia recognizes Greek and Assyrian genocide: Eduard Sharmazanov, armenpress.am [dostęp 2020-08-19] (ang.).
  7. Dutch Parliament Recognizes Assyrian, Greek and Armenian Genocide, www.aina.org [dostęp 2020-08-19].
  8. Austrian Parliament Recognizes Armenian, Assyrian, Greek Genocide, www.aina.org [dostęp 2020-08-19].
  9. German Recognition of Armenian, Assyrian Genocide: History and Politics, www.aina.org [dostęp 2020-08-19].
  10. Alison Smale, Melissa Eddy, German Parliament Recognizes Armenian Genocide, Angering Turkey, „The New York Times”, 2 czerwca 2016, ISSN 0362-4331 [dostęp 2020-08-19] (ang.).
  11. Guest Contributor, Indiana Becomes 48th State to Recognize the Armenian Genocide, The Armenian Weekly, 6 listopada 2017 [dostęp 2020-08-19] (ang.).
  12. California Recognizes Assyrian Genocide, www.aina.org [dostęp 2020-08-19].
  13. Syria Passes Resolution Condemning Turkish Genocide of Assyrians, Armenians, www.aina.org [dostęp 2020-08-19].
  14. Syrian Parliament Adopts Resolution Recognizing the Armenian Genocide, MassisPost, 13 lutego 2020 [dostęp 2020-08-19] (ang.).
  15. Assyrian Genocide Resolution Read in Arizona Assembly, www.aina.org [dostęp 2020-08-19].
  16. Arizona HCR2006, trackbill.com [dostęp 2020-08-19] (ang.).
  17. The State of Arizona Recognizes the Assyrian Genocide, Seyfocenter, 3 marca 2020 [dostęp 2020-08-19] (ang.).
  18. Assyrian Genocide Monument Unveiled in Australia, www.aina.org [dostęp 2020-08-19].
  19. The Assyrian Genocide Monument in Belgium, www.aina.org [dostęp 2020-08-19].
  20. Seyfocenter, Seyfocenter [dostęp 2020-08-19] (ang.).
  21. Wayback Machine, web.archive.org, 2 września 2010 [dostęp 2020-08-19] [zarchiwizowane z adresu 2010-09-02].
  22. Assyrian memorial vandalised, web.archive.org, 31 sierpnia 2010 [dostęp 2020-08-19] [zarchiwizowane z adresu 2010-08-31].
  23. Assyrian Genocide Monument in Australia Vandalized, www.aina.org [dostęp 2020-08-19].
  24. Kate Aubusson, Assyrian memorial in Bonnyrigg vandalised, The Sydney Morning Herald, 16 kwietnia 2015 [dostęp 2020-08-19] (ang.).
  25. Seyfo’nun 100. Yılında Süryaniler harekete geçiyor, Agos [dostęp 2020-10-02] (tur.).
  26. Mezopotamya’nın kadim talihsizleri, Radikal [dostęp 2020-10-02] (tur.).
  27. „BÜLENT ÖZDEM R, Süryanilerin Dünü Bugünü I. Dünya Sava ında Süryaniler”.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Reychman, Historia Turcji, s. 288–289, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 1973.
  • Abed Mszicho Neman z Karabasz, SEYFO – ludobójstwo, o którym nie można mówić, ​ISBN 978-83-6774-03-4​, Wydawnictwo Agape, Poznań 2015.
  • Matteo Spicuglia, Ziemia utracona, ​ISBN 978-83-7516-992-8​, Święty Wojciech Dom Medialny sp. z o.o., Poznań 2016.