Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli - Partia Pracy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli – Partia Pracy
Movimento Popular de Libertação de Angola (bandeira).svg
Lider José Eduardo dos Santos
Data założenia 1956
Adres siedziby Luanda
Ideologia polityczna socjaldemokracja
Członkostwo
międzynarodowe
Międzynarodówka Socjalistyczna
http://www.mpla-angola.org
Angola
Godło Angoli
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Angoli

Wikiprojekt Polityka

Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli – Partia Pracy (Movimento Popular de Libertação de Angola – Partido do Trabalho) – partia polityczna w Angoli; powstała 1956 roku jako ruch wyzwoleńczy. W 1975 roku ogłosiła niepodległość kraju, od tamtej pory pozostaje formacją rządową[1][2].

Historia[edytuj]

Utworzenie i początki partii[edytuj]

Partia została założona w 1956 roku z połączenia dwóch mniejszych organizacji nacjonalistycznych. W skład MPLA weszła założona w 1953 roku Partia na rzecz Zjednoczonej Walki Afrykańczyków w Angoli[3] i Angolska Partia Komunistyczna założona w 1955. Na czele zjednoczonej organizacji stanęli działacze tacy jak Mário Andrade, Ilidio Machado i Lúcio Lara[4][5][6][7]. Początkowo działała nielegalnie a jej kierownictwo znajdowało się na emigracji w Kongo. Skupiała różne grupy etniczne jednak poparcie opierała na plemieniu Mbundu a centrum działalności było miasto Luanda[1][8]. Głosiła hasła niepodległościowe i lewicowe[8]. W 1960 roku zawarła umowę o współpracy ze Związkiem Ludności Angoli (organizacja została później przemianowana Narodowy Front Wyzwolenia Angoli, w skrócie FNLA)[8].

Wojna o niepodległość[edytuj]

Do pierwszej akcji militarnego MPLA doszło 4 lutego 1961 roku. Wtedy to bojownicy w odwecie za masakry Angolczyków dokonywane przez Portugalię, zaatakowali posterunek policji i więzienie w São Paulo. W nieudanej akcji zginęło około 40 bojowników MPLA[9]. Od tamtego czasu wraz z FNLA i Narodowym Związku na rzecz Całkowitego Wyzwolenia Angoli (UNITA) walczyła z Portugalczykami w wojnie o niepodległość[2]. W 1962 roku liderem partii został Agostinho Neto. Polityk zastąpił na tym stanowisku Viriato da Cruza. MPLA pod wodzą Neto przyjęła program niepodległej Angoli zakładający wprowadzenie systemu demokratycznego, równości rasowej, nacjonalizacji i likwidacji baz zagranicznych[10].

W 1965 roku przywódca MPLA spotkał się z rewolucjonistą Ernesto Guevarą, wynegocjował u niego kubańską pomoc w postaci doradców wojskowych[11]. MPLA w różnych okresach czasu otrzymało ponadto wsparcie zaopatrzeniowe ze strony Niemieckiej Republiki Demokratycznej, Czechosłowacji, Związku Radzieckiego[12][13], Szwecji, Libii, Tanzanii, Sudanu i Somalii[14][15][16][17].

Jeszcze w trakcie wojny o niepodległość zdarzało się jej uczestniczyć w starciach z innymi organizacjami wyzwoleńczymi. Walki rozpoczęły się po tym gdy oddział FNLA rozbił jeden z oddziałów MPLA po czym wziął do niewoli a następnie zabił 21 żołnierzy tej formacji[18]. W 1972 roku Organizacja Jedności Afrykańskiej dążąc do zatrzymania walk wewnętrznych wymusiła na MPLA i FNLA powołanie wspólnej Rady Wyzwolenia Angoli z Holdenem Roberto na czele. Powołanie Rady nie zatrzymało jednak wzajemnych animozji[8]. Także UNITA prowadziła zbrojne akcje przeciw MPLA a nawet wchodziła w sojusze z Portugalczykami w celu zwalczania oddziałów tej organizacji[12][19].

Na początku lat 70. MPLA zostało zaatakowane (wydarzenie to było częścią południowoafrykańskiej wojny granicznej) przez apartheidowski rząd RPA na skutek czego oddziały grupy musiały częściowo wycofać się na teren Konga. Południowoafrykańska interwencja spowodowana była wsparciem MPLA dla SWAPO czyli organizacji niepodległościowej znajdującej się pod okupacją RPA kolonii - Namibii. W 1973 roku doszło do secesji grupy członków MPLA którzy utworzyli odrębne oddziały liczące 1500 partyzantów. Tym samym MPLA straciło na jakiś czas wsparcie ze strony ZSRR (do czasu ponownego zjednoczenia grupy). MPLA zyskało natomiast dzięki prezydentowi Tanzanii wsparcie Chin które udzielały pomocy MPLA do 1973 roku (po czym rozpoczęły wspieranie konkurencyjnej FNLA a następnie UNITA)[20][21].

W 1974 roku walki zakończył się na skutek rewolucji goździków w Portugalii - rząd rewolucyjny zapowiedział niepodległość Angoli. Przywódcy MPLA, UNITA i FNLA spotkali się ze sobą w Kenii 5 stycznia 1975 roku i zgodzili się zatrzymać walki między sobą. Utworzono też koalicyjny rząd przejściowy[22]. Rząd koalicyjny natomiast szybko rozpadł się na skutek konkurencji między poszczególnymi frakcjami[7]. W lipcu ponownie doszło do walk między frakcjami antykolonialnymi, władze w stolicy przejęła najsilniejsza MPLA która utworzyła tam własny rząd i powołała do życia Ludową Republikę Angoli. Do MPLA należała jednopartyjna władza a Agostinho Neto został w republice ludowej prezydentem[2][23].

W niepodległym kraju[edytuj]

Ludowa Republika Angoli nie została uznana przez konkurencyjne FNLA i UNITA. Obie organizacje rozpoczęły z rządem wojnę domową. Kampania rebeliancka wsparta została przez rząd Zair, RPA i Stany Zjednoczone. RPA (na prośbę rebeliantów) i Zair wysłały swoje wojska na teren Angoli, Stany Zjednoczone z kolei udzielały powstańcom wsparcia zaopatrzeniowego (robiły to ze względu na lewicowy charakter rządu MPLA). Z konfliktu jako pierwsza wycofała się FNLA która została zmuszona do tego w drugiej połowie lat 70.[8][2][24][25]. Do stycznia-marca 1976 roku siły republiki ludowej opanowały większość kraju, zmuszając przy tym siły RPA i Zairu do wycofania się z kraju. W tym samym roku rządzona przez MPLA republika ludowa została przyjęta do ONZ i OJA[8].

W polityce zagranicznej MPLA prowadziła politykę współpracy z Kubą i ZSRR oraz tzw. państwami frontowym Afryki Południowej[2][8]. W 1977 roku przyjęła doktrynę marksizmu i dodała do swojej nazwy człon Partia Pracy. W tym samym roku doszło do nieudanej próby zamachu stanu ministra spraw wewnętrznych, Nito Alvesa. Minister odrzucał umiarkowaną linię prezydenta Neto (ewolucyjny socjalizm, niezaangażowanie, równość praw wszystkich ras). Zamach nie udał się a w jego wyniku wyrzucono z partii rządzącej twardogłowych i proradzieckich działaczy[26][27]. Po śmierci Neto w 1979 roku, władzę w państwie i partii objął José Eduardo dos Santos. Nowy lider stopniowo odchodził od marksizmu i nawiązywał bliższe relacje z Zachodem[2][8].

W 1990 zrezygnowała z marksizmu[1] i przyjęła wolny rynek jako doktrynę gospodarczą[8]. W 1991 roku doszło do reform na mocy których w Angoli wprowadzono system wielopartyjny. Rok później odbyły się wielopartyjne wybory. W wyborach prezydenckich zwyciężył dos Santos, który wygrał je mając 1 953 335 głosów (49,57%). W wyborach parlamentarnych w 1992 roku partia uzyskała 2 124 126 głosów (53,74%, 129 mandaty). Wyborów nie uznała UNITA która kontynuowała walkę z rządem aż do 2002 roku gdy siły rebelianckie zostały pokonane przez rząd. W roku 2008 MPLA wygrała zdecydowanie wybory parlamentarne – otrzymując 82% oddanych głosów. Wybory zostały uznane przez międzynarodowych obserwatorów[28][2]. Współcześnie partia reprezentuje program socjaldemokratyczny[29]

Przypisy

  1. a b c Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  2. a b c d e f g Popular Movement for the Liberation of Angola (ang.). britannica.com.
  3. Shadle, Robert; James Stuart Olson (1991). Historical Dictionary of European Imperialism. s. 26–27.
  4. Wright, George (1997). The Destruction of a Nation: United States Policy Towards Angola Since 1945. s. 2, 8–11, i 57.
  5. Oyebade, Adebayo O (2006). Culture And Customs of Angola. s. XI.
  6. Africa Year Book and Who's who. 1977. s. 238.
  7. a b Tvedten, Inge (1997). Angola: Struggle for Peace and Reconstruction. s. 29–36.
  8. a b c d e f g h i Angola. Historia (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  9. Wright, George (1997). The Destruction of a Nation: United States' Policy Towards Angola Since 1945. s. 5–6.
  10. Walker, John Frederick (2004). A Certain Curve of Horn: The Hundred-Year Quest for the Giant Sable Antelope of Angola. s. 146–148.
  11. Kręta droga do niepodległości Angoli. Wojna z kolonizatorem przeplatana bratobójczą walką (pol.). historia.wp.pl.
  12. a b Abbott, Peter; Manuel Ribeiro Rodrigues (1988). Modern African Wars: Angola and Mozambique, 1961–74. s. 10.
  13. Wright, George (1997). The Destruction of a Nation: United States Policy Towards Angola Since 1945.s. 9–10.
  14. Nzongola-Ntalaja, Georges; Immanuel Maurice Wallerstein (1986). The Crisis in Zaire. s. 193–194.
  15. Wright, George (1997). The Destruction of a Nation: United States Policy Towards Angola Since 1945. s. 9–10.
  16. Gebril, Mahmoud (1988), Imagery and Ideology in U.S. Policy Toward Libya 1969–1982, s. 70
  17. Tor Sellström Sweden and National Liberation in Southern Africa: Solidarity and assistance, 1970-1994 s. 131, 2002
  18. George, Edward (2005). The Cuban Intervention In Angola, 1965–1991: from Che Guevara to Cuito Cuanavale. s. 10, 46 and 289.
  19. Wright, George (1997). The Destruction of a Nation: United States Policy Towards Angola Since 1945. s. 2, 8–11 o 57.
  20. Walker, John Frederick (2004). A Certain Curve of Horn: The Hundred-Year Quest for the Giant Sable Antelope of Angola. s. 146.
  21. Nzongola-Ntalaja, Georges; Immanuel Maurice Wallerstein (1986). The Crisis in Zaire. s. 194.
  22. Rothchild, Donald S. (1997). Managing Ethnic Conflict in Africa: Pressures and Incentives for Cooperation. s. 115–116.
  23. Stearns, Peter N.; William Leonard Langer (2001). The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern, Chronologically Arranged. s. 1065.
  24. Stearns, Peter N.; William Leonard Langer (2001). The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern, Chronologically Arranged. s. 1065.
  25. Wright, George (1997). The Destruction of a Nation: United States Policy Towards Angola Since 1945. s. 2, 8–11 i 57.
  26. George, Edward (2005). The Cuban Intervention in Angola, 1965–1991: From Che Guevara to Cuito Cuanavale. s. 127–128.
  27. Yves Santamaria, Afrokomunizmy: Etiopia, Angola, Mozambik (tłum. Wojciech Gilewski) w: Czarna księga komunizmu, wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2001, ISBN 83-7180-326-5, s. 652.
  28. Celia W. Dugger: Governing Party in Angola Wins Election in a Landslide, Official Results Show (ang.). W: New York Times [on-line]. 2008-09-09. [dostęp 2008-09-15].
  29. Santos, Hélia (2008), "MPLA (Angola)", A Historical Companion to Postcolonial Literatures – Continental Europe and its Empires (Edinburgh University Press), s. 480