Ludwik III (król Bawarii)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ludwik III Wittelsbach
König von Bayern, Herzog von Franken, Herzog in Schwaben und Pfalzgraf bei Rhein.
ilustracja
król Bawarii
Okres panowania od 5 listopada 1913
do 7 listopada 1918
Poprzednik Otto Wittelsbach
Następca
Dane biograficzne
Dynastia Wittelsbachowie
Data urodzenia 7 stycznia 1845
Data śmierci 18 października 1921
Ojciec Luitpold Wittelsbach
Matka Augusta Ferdynanda Habsburg-Lotaryńska
Żona Maria Teresa Habsburg-Este
Odznaczenia
Order Świętego Huberta (Bawaria) D-BAV Order Saint George BAR.png Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji Najwyższy Order Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (Order Annuncjaty) Order Złotego Runa (Austria) Krzyż Wielki Orderu Świętego Stefana Order Orła Czarnego (Prusy) Order Korony Rucianej Order Królewski Serafinów (Szwecja) Order Świętego Andrzeja Apostoła Pierwszego Powołania (Imperium Rosyjskie)
Królowa Maria Teresa, 1913

Ludwik III Wittelsbach, Józef Maria Alojzy Alfred Wittelsbach (ur. 7 stycznia 1845 w Monachium; zm. 18 października 1921 w Sárvár, Węgry) – ostatni król Bawarii, panował w latach 19131918.

Biografia[edytuj]

Ludwik urodził się w Monachium jako najstarszy syn księcia Luitpolda, regenta Bawarii oraz jego żony Augusty Ferdynandy, arcyksiężniczki austriackiej (córki Wielkiego Księcia Toskanii, Leopolda II). Miał troje rodzeństwa: Leopolda, Teresę oraz Arnulfa. Ludwik odziedziczył imię po swoim dziadku, królu Bawarii Ludwiku I.

Pierwsze lata życia Ludwik spędził w rezydencji w Monachium, w Pałacu Wittelsbachów. Kiedy skończył dziesięć lat, wraz z rodziną przeniósł się do pałacu Leuchtenberg. W 1861 roku szesnastoletni książę rozpoczął karierę wojskową, kiedy jego wuj Maksymilian II, mianował go porucznikiem i dał mu własny batalion. Rok później Ludwik wstąpił na Uniwersytet Ludwika Maksymiliana w Monachium, gdzie studiował filozofię, historię, prawo i ekonomię. Dnia 23 czerwca 1863 r. został członkiem Reichstagu. Uczestniczył w wojnie z Prusami. Pod rozkazami swego ojca brał udział w kampanii nad Menem w ramach wojny austriacko-pruskiej. W sumie jednak był przeciwny wszelkim akcjom militarnym.

W 1868 r. objął honorową prezydenturę w Centralnym Komitecie Związku Rolniczego. Jako członek Reichstagu głosował w 1870 r. za objęciem akceptacją traktatów federalnych[potrzebny przypis]. W 1871 r. kandydował po raz pierwszy w wyborach do Reichstagu z ramienia Bawarskiej Partii Patriotycznej, ale bez sukcesu. W 1875 r. kupił pałac Leutstetten w Starnbergu i stworzył tam wzorowe gospodarstwo rolne. W 1906 r. optował się za reformą prawa wyborczego.

Jeszcze jako książę, ale także jako król lubił Ludwik nierozważnie spacerować po Monachium i spotykał się ze swoimi miejskimi przyjaciółmi w lokalu na Türkenstrasse. Znana dobrze pasja króla do rolnictwa rozwinęła się po objęciu tronu, tak że ludzie na wsi mówili o "militarnym farmerstwie". Liczne żarty związane z tymi określeniami Ludwik traktował z humorem. Czynnie uczestniczył w rozbudowie kanału na Menie. Podczas I wojny światowej postulował przyłączenie Alzacji oraz części Belgii z Antwerpią do Bawarii, aby południowe Niemcy uzyskały dostęp do morza i większy udział w światowym handlu. Powyższe żądania nie były wyłącznie jego własnym pomysłem, gdyż część partii Centrum miała takie plany. Powodem takich planów były m.in. obawy o nadmierny wzrost potęgi Prus.

Małżeństwo[edytuj]

20 lutego 1868 roku w wiedeńskim kościele świętego Augustyna Ludwik ożenił się z Marią Teresą Habsburg-Este, jedyną córką arcyksięcia Ferdynanda Karola (syna Franciszka IV, księcia Modeny). Leopold i Maria Teresa doczekali się trzynaściorga dzieci:

  1. Rupprechta (1869–1955) – księcia Bawarii
  2. Adelgundy Marii Augusty (1870–1958) – żony Wilhelma, księcia Hohenzollern-Sigmaringen
  3. Marii Ludwiki Teresy (1872–1954) – żony Ferdinando Piusa, księcia Obojga Sycylii, księcia Kalabrii,
  4. Karla Marię Luitpolda (1874–1927),
  5. Franza Marię Luitpolda (1875–1957) – męża Isabelli von Croÿ,
  6. Matyldy Marii Teresy (1877–1906) – żony Ludwiga Gastona Klemensa Marii, księcia Sachsen-Coburg-Gotha,
  7. Wolfganga Marię Leopolda (1879–1895),
  8. Hildegardę Marię Christinę (1881–1948),
  9. Notburgę Karolinę Marię Teresę (1883),
  10. Wiltrudę Marię Alix (1884–1975) – żonę Wilhelma Wirtemberskiego, księcia Urach,
  11. Helmtrudę Marię Amalię (1886–1977),
  12. Dietlindę Marię Teresę (1888–1889),
  13. Gundelindę Marię Josephę (1891–1983) – żonę Johanna Georga, hrabiego Preysing-Lichtenegg-Moos.

Objęcie tronu i abdykacja[edytuj]

Ludwik III i minister finansów

Ojciec Ludwika zmarł 12 grudnia 1912 roku. Na mocy konstytucji Ludwik przejął tron po królu Ottonie, który cierpiał na chorobę psychiczną. Gdy 6 listopada parlament przystał na zmianę króla, Ludwik złożył przysięgę. Osobiście Ludwik przyjął tytuł niechętnie. 7 listopada 1918 roku poprzez proklamowanie przez Kurta Eisnera Monachium wolnym miastem Ludwik III został zmuszony do abdykacji. Był pierwszym niemieckim monarchą, którego spotkał ten los. Mimo kryzysu i narastających wokół problemów nie był do tego przygotowany. O wybuchu rewolucji dowiedział się podczas codziennego popołudniowego spaceru od przechodnia. Po powrocie do pałacu zorientował się, że służba i straż opuściły go, a reszta dworu uciekła do Austrii, gdzie w końcu i królewska para na zamku Anif pod Salzburgiem znalazła swój azyl. 13 listopada 1918 roku zwolnił urzędników, oficerów i żołnierzy z ich obowiązku dochowywania wierności tronowi.

Krótkie panowanie Ludwika III cechował konserwatyzm i katolicyzm. Jego polityka socjalna zdeterminowana była silnie encykliką Rerum Novarum ogłoszoną w 1891 roku przez papieża Leona XIII. Za aprobatą Watykanu ustanowił dzień 14 maja 1916 dniem patronalnym Bawarii – w kolejnych latach nie we wszystkich diecezjach bawarskich jednak obchodzonym. Na konferencji biskupów w 1970 roku zmieniono termin tego święta na 1 maja. W sumie Ludwika III uznano za najbardziej niedocenionego władcę w historii, gdyż na czas jego panowania przypadły przełomowe wydarzenia, przez co jego dokonania pozostały w tle i przeszły niezauważone.

Król Bawarii Ludwik III zmarł 18 października 1921 roku na emigracji w Sárvár na Węgrzech na zamku Nádasdy, właścicielami którego Wittelsbachowie byli od 1875 roku do nacjonalizacji. Wraz z żoną został pochowany w katedrze w Monachium.

Odznaczenia[edytuj]

Genealogia[edytuj]

Prapradziadkowie

Fryderyk Michał Wittelsbach
(1724-1767)
∞1746
Maria Franciszka Wittelsbach
(1724-1794)

Jerzy Wilhelm Hessen-Darmstadt
(1722-1782)
∞1748
Maria Leiningen-Dagsburg-Falkenburg
(1729-1818)

Ernest Fryderyk III Wettyn
(1727-1780)
∞1758
Ernestyna Augusta Wettyn
(1740-1786)

wielki książę
Karol II Mecklenburg-Strelitz
(1741–1816)
∞ 1768
Fryderyka Karolina Hessen-Darmstadt
(1752–1782)

cesarz rzymski
Leopold II Habsburg
(1747-1792)
∞1765
Maria Ludwika Burbon
(1745-1792)

król Obojga Sycylii
Ferdynand I Burbon
(1751-1825)
∞1768
Maria Karolina Habsburg
(1752-1814)

elektor Saksonii
Fryderyk Krystian Wettyn
(1722-1763)
∞1747
Maria Antonina Wittelsbach
(1724-1780)

Ferdynand I Burbon-Parmeński
(1751-1802)
∞1769
Maria Amalia Habsburg
(1746-1804)

Pradziadkowie

król Bawarii
Maksymilian I Józef Wittelsbach
(1756-1825)
∞1785
Augusta Wilhelmina Hessen-Darmstadt
(1765-1796)

Fryderyk Wettyn
(1763-1834)
∞1785
Charlotta Mecklenburg-Strelitz
(1769-1818)

Ferdynand III Habsburg-Lotaryński
(1769-1824)
∞1790
Luiza Maria Burbon-Sycylijska
(1773-1802)

Maksymilian Wettyn
(1759-1838)
∞1792
Karolina Burbon-Parmeńska
(1770-1804)

Dziadkowie

król Bawarii
Ludwik I Wittelsbach
(1786-1868)
∞1810
Teresa Wettyn
(1792-1854)

Leopold II Habsburg-Lotaryński
(1797-1870)
∞1817
Maria Anna Wettyn
(1799-1832)

Rodzice

Luitpold Wittelsbach
(1821-1912)
∞1844
Augusta Ferdynanda Habsburg-Lotaryńska
(1825-1864)

Ludwik III Wittelsbach (1845-1921), król Bawarii

Przypisy

  1. a b c d e f g h i The titled nobility of Europe. Londyn: Harrison & Sons, 1914, s. 22.
  2. Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie. Wiedeń: 1818, s. 55

Literatura[edytuj]

  • Alfons Beckenbauer, Ludwig III. von Bayern 1845–1921. Ein König auf der Suche nach seinem Volk., Pustet, Regensburg 1987, ISBN 3-7917-1130-X (Biographie)
  • Heinrich Biron, Ludwig III.(in er Reihe Königreich Bayern)., TR Verlagsunion, München 2006, ISBN 3-8058-3769-0
  • Hubert Glaser, Ludwig II. und Ludwig III. – Kontraste und Kontinuitäten. [w:] Zeitschrift für bayerische Landesgeschichte 59 (1996), S. 1–14.
  • Eberhard Straub, Die Wittelsbacher. Siedler, Berlin 1994, ISBN 978-3-88680-467-2