Lutom (województwo wielkopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy wsi w województwie wielkopolskim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Lutom
Lutom
Państwo  Polska
Województwo wielkopolskie
Powiat międzychodzki
Gmina Sieraków
Wysokość 57,5 - 68,7 m n.p.m.
Liczba ludności (2010) 522
Strefa numeracyjna (+48) 61
Kod pocztowy 64-410
(poczta: Sieraków)
Tablice rejestracyjne PMI
SIMC 0594318
Położenie wsi
Położenie wsi
Położenie na mapie gminy Sieraków
Mapa lokalizacyjna gminy Sieraków
Lutom
Lutom
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lutom
Lutom
Ziemia 52°37′34″N 16°08′27″E/52,626111 16,140833
Strona internetowa miejscowości

Lutomwieś sołecka w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie międzychodzkim, w gminie Sieraków. Wieś zlokalizowana jest 5 km od gminnego Sierakowa, na wschodnim brzegu największego i najdłuższego jeziora gminy - Jeziorem Lutomskiego. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego. Największe pod względem ludności sołectwo gminy. W 2015 we wsi powstało Centrum Kultury, Sportu i Turystyki.

Historia wsi[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wsi pochodzi od Lutoma lub Lutomira - staropolskiego imienia[1]. Wieś Lutom wzmiankowana była po raz pierwszy w 1262 r., kiedy to książę Bolesław Pobożny wydał dokument poświadczający darowiznę komesa Przybysława z Lutomia na rzecz klasztoru cystersów w Obrze. Od XIV wieku wieś należała do rodu Nałęczów. Od XV w. władali tu Prawdzice, którzy następnie przyjęli rodowe miano Lutomskich. W 2 poł. XVIII wieku wieś znajdowała się w posiadaniu Brühlów – fundatorów istniejącego do dziś kościoła.

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Międzyrzecz w rejencji poznańskiej[2]. Lutom należał do okręgu sierakowskiego tego powiatu i stanowił część majątku Sieraków, którego właścicielem był wówczas rząd pruski w Berlinie[2]. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 263 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 26 dymów (domostw)[2].

W XIX wieku wieś przeszła w ręce niemieckiej rodziny Rodatz i znajdowała się w ich posiadaniu do 1945 roku. Zespół folwarczny w obecnym rozplanowaniu powstał na pocz. XX wieku. W 1926 roku właścicielem majątku o powierzchni 660 ha był Erich Rodatz. Do gospodarstwa należała cegielnia. Przy pracach polowych do napędu pługów stosowano lokomobile. Po 1945 roku folwark należał do różnych uspołecznionych użytkowników. Od ok. 1970 roku teren folwarku rozdzielono pomiędzy Państwowe Gospodarstwo Rybne Zakład w Lutomiu oraz Kombinat PGR Kwilcz Zakład w Mościejewie. Zapewne już w XIV wieku istniał we wsi kościół katolicki, który w 2 poł. XVI wieku przejściowo znajdował się w rękach innowierców.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obiekt zabytkowy.svg Późnobarokowy kościół parafialny pw. św. Andrzeja i Najświętszej Marii Panny Wspomożycielki - Drewniany kościół parafialny we wsi wzmiankowany był już w połowie XIV wieku. W 1753 r. żona Henryka Brühla – Franciszka Marianna z hr. Kolovrat-Krakovskych nakazała rozbiórkę chylącej się ku upadkowi świątyni. Obecny murowany kościół zbudowano w latach 1753-1762 z fundacji ówczesnej właścicielki wsi Anny Marii z Kolovrathów Brühlowej. Po pożarze w roku 1862 kościół odrestaurowano staraniem proboszcza Stanisława Gintrowskiego (zniesiono loże przy prezbiterium, nowy dach i hełm wieży). Odnowiony w 1956 roku, restaurowany w końcu lat 70. i w latach 1982-83. Styl późnobarokowy z wyposażeniem barokowym i późnoklasycystycznym. We wnętrzu obrazy św. Rocha z ok. 1860 r. (J.Kopczyńskiego) i Matki Bożej z Dzieciątkiem z XVIII w. Przy ołtarzu głównym baldachim wzorowany na barokowym baldachimie z katedry gnieźnieńskiej. W 2009 r. odkryto, że konstrukcja ta, uznawana dotąd za konfesję, jest w rzeczywistości jedynym zachowanym w Polsce Castrum Doloris (obozem męki) z przełomu XVII i XVIII wieku.

Obiekt zabytkowy.svg Dwór-willa został zbudowany w 1905 roku dla ówczesnego właściciela wsi Emila Rodatza. Przetrwał do dziś w pierwotnej formie zewnętrznej, lecz ze znacznie przebudowanymi wnętrzami. Jest to piętrowy obiekt wzniesiony na planie prostokąta z wyodrębnionym gankiem znajdującej się po zachodniej stronie posiadłości. Nad głównym wejściem wzniesiony jest duży balkon, którego filarem jest para prostych kolumn. Nad balkonem został usytuowany trójkątny szczyt z małym owalnym oknem. Ciekawym wykończeniem elewacji dworu są maski z bogatą mimiką twarzy. Od wschodniej strony znajduje się taras z wyjściem na ogród. W okolicy dworu znajduje się park krajobrazowy oraz zespół folwarczny, w skład którego wchodziły hala maszyn parowych, cegielnia, kuźnia, stajnia, obora, chlewnia, wozownia oraz czworaki[3].

W ewidencji konserwatorskiej obiektów zabytkowych w Lutomiu ochroną objęto ponadto 4 budynki mieszkalne.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Szlaki piesze[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny czarny Pieszy szlak czarny PTTK: Tuchola skrzyż.LesionkiDiabelski KamieńLutomLutomekRezerwat Buki nad Jeziorem Lutomskim (9,3 km)

Szlaki rowerowe[edytuj | edytuj kod]

szlak rowerowy żółty Sierakowska sieć tras rowerowych, żółta: z Tucholi przez Kaczlin, Lutom, Rezerwat Buki nad Jeziorem Lutomskim, Grobię do Góry (21,7 km)

Szlaki kajakowe[edytuj | edytuj kod]

Szlak kajakowy Oszczenica: Jezioro ChrzypskieOszczenicaJezioro BiałeckieJezioro LutomskieOszczenicaWartaSieraków (31,5 km)

Agroturystyka[edytuj | edytuj kod]

  • Dom agroturystyczny Na Uboczu

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Diabelski kamień[edytuj | edytuj kod]

"Diabelski Kamień" jest położony 1 km na południe od wsi w lesie. Jest największym głazem narzutowym w Sierakowskim Parku Krajobrazowym, o obwodzie 11 m. Przy kamieniu wiata odpoczynkowa i okolicznościowa tablica przygotowana z okazji 750-lecia Lutomia.

Jeziora[edytuj | edytuj kod]

Jezioro Lutomskie

Komunikacja autobusowa[edytuj | edytuj kod]

Przez Lutom prowadzą trasy kliku linii autobusowych PKS. We wsi znajdują się cztery przystanki autobusów PKS: Lutom, Lutom I nż, Lutom cmentarz nż i Lutom leśniczówka nż. Autobusy kursują jedynie w dni powszednie. Realizowane są dwa kursy do Poznania (przez Pniewy, przewoźnik PKS Poznań), jeden do Chrzypska Wielkiego (przewoźnik PKS Gorzów) oraz pięć do Sierakowa i Międzychodu (obsługa PKS Gorzów i PKS Poznań). Z Poznania do Lutomia realizowane są 4 kursy, w tym 3 bezpośrednie. PKS Poznań obsługuje kurs popołudniowy przez Pniewy, zaś PKS Gorzów południowy i wieczorny przez Szamotuły i Wronki. Poranny kurs realizowany jest wspólnie, z przesiadką w Pniewach.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych Urzędu Gminy w Sierakowie, na dzień 1 października 2010 r. Lutom liczył 522 osoby[4]. Powierzchnia wsi wynosi 12,72 km²[a], co daje średnią gęstość zaludnienia rzędu 40,8 os. na km² w 2010 r. Lutom jest zatem największą pod względem liczby mieszkańców wsią gminy. Zajmuje również trzecie miejsce pod względem powierzchni[b].

Ludność Lutomia[4][5][6]
rok 1970 1978 1998 1999 2008 2010
ludność 445 442 520 516 525 522

Usługi[edytuj | edytuj kod]

Szkoła podstawowa[edytuj | edytuj kod]

Szkoła Podstawowa im. Kornela Makuszyńskiego jest drugą w gminie Sieraków szkołą podstawową. Przy szkole działa także przedszkole. Uczęszczają do tych placówek dzieci z Lutomia, Kaczlina, Lutomka, Izdebna, Jabłonowa i Ryżyna (Gmina Chrzypsko Wielkie). Przedszkole przy szkole działa od 2000 r. i mieści się w zlikwidowanej Szkole Podstawowej w Kaczlinie. Przygotowuje dzieci przede wszystkim do gotowości szkolnej. Przedszkolaki przechodzą do SP w Lutomiu. Po skończeniu szkoły podstawowej uczniowie dojeżdżają do Gimnazjum w Sierakowie, które mieści się w Zespole Szkół.

Szkoła Podstawowa w Lutomiu powstała w 1899 r. Do roku 1919 w szkole realizowano program szkoły pruskiej, zajęcia odbywały się w języku niemieckim. Było to wynikiem przypadającego na ten okres nasilenia działań germanizacyjnych na terenach Wielkopolski. Polityka oświatowa władz pruskich skierowana była na dzieci i młodzież, jako na najbardziej podatne, jeszcze nie ukształtowane osobowości. W 1923 r. placówką kieruje dyrektor, który pełni nie tylko rolę nauczyciela, ale jest także organistą w tutejszym kościele parafialnym, inicjatorem utworzenia zespołu muzycznego składającego się z nauczycieli pracujących w okolicznych szkołach, oraz twórcą grupy teatralnej dającej przedstawienia dla mieszkańców wsi. Podczas wojny szkoła zostaje zamknięta, a budynek wykorzystany m. in. do potrzeb wojskowych jako miejsce kwaterunku armii niemieckiej. W 1945 r. ponownie "powitano szkołę polską". W latach 1967/68 następuje rozbudowa budynku szkolnego. Jak to zazwyczaj bywa w wiejskich społecznościach, pełniła ona i pełni nadal nie tylko ważną rolę oświatową, ale też kulturotwórczą. Odbywały się też na jej terenie powiatowe konferencje metodyczne. Zmiany organizacyjne spowodowane reformą oświaty w r.1975 sprowadziły szkołę w Lutomiu do roli punktu filialnego Zbiorczej Szkoły Gminnej w Sierakowie. W roku 1990 Szkoła Podstawowa w Lutomiu na wniosek rodziców i Rady Pedagogicznej, decyzją ówczesnego ministra oświaty, uzyskała status pełnej ośmioklasowej szkoły i tym samym stała się ponownie samodzielną placówką oświatową, aż do dnia dzisiejszego.

Parafia rzymskokatolicka[edytuj | edytuj kod]

Parafia rzymskokatolicka pw. Św. Andrzeja Apostoła i Najświętszej Maryi Panny Wspomożenia Wiernych założona została w XIV wieku (po 1334 roku)[7]. Dziś należy do jednej z ośmiu parafii dekanatu wronieckiego leżącego w diecezji poznańskiej.

Sklepy[edytuj | edytuj kod]

W Lutomiu znajduje się sklep spożywczy prowadzony przez GS Sieraków.

Ochotnicza Straż Pożarna[edytuj | edytuj kod]

W Lutomiu ma swoją siedzibę również Ochotnicza Straż Pożarna, założona w 1922 roku. W 1974 roku wybudowano nową remizę, otwartą uroczyście 21 sierpnia tego roku. W 2010 roku zakupiono dla OSP nowy samochód bojowy, który zastąpił dotychczasowego Żuka.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Lutom jest jedyną wsią w gminie Sieraków mającą więcej niż 500 mieszkańców.
  • Lutom jest pierwszą wsią w gminie, w której ulicy nadano nazwę - ul. Słoneczna[4].
  • Lutom jest jedyną wsią w gminie posiadającą własną parafię i szkołę podstawową.

Uwagi

  1. Dane Urzędu Gminy w Sierakowie. Powierzchnia obejmuje wszystkie obręby wsi sołeckiej
  2. Po Marianowie (65,6 km²) i Bucharzewie (28,17 km²). Nie wliczono miasta Sierakowa (14,10 km²)
  3. w Łężcach nadal istnieje Parafia rzymsko-katolicka pw. Św. Katarzyny, jednakże w roku 1835 spłonął tamtejszy kościół (ufundowany w XIV w.; Do dziś budynku nie odbudowano, a parafianie z sołectwa uczęszczają na msze do kościoła parafialnego w Lutomiu

Przypisy

  1. Włodzimierz Łęcki: Pojezierze Międzychodzko-Sierakowskie. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1963, s. 85.
  2. 2,0 2,1 2,2 Leon Plater: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜ztwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère) Jana Nepomucena Bobrowica, 1846, s. 255.
  3. Herbarz Pojezierza. Rody Ziemiańskie i ich siedziby na Ziemi Międzychodzko - Sierakowskiej, wrzesień 2014, Muzeum Zamek Opalińskich
  4. 4,0 4,1 4,2 Urząd Gminy w Sierakowie: Sołectwo Lutom na stronie gminy Sieraków (pol.). 2010. [dostęp 2010-10-22].
  5. Zarząd Gminy Sieraków: projektant prowadzący - Daria Ziemkowska: Diagnoza stanu Gminy Sieraków - Rozwój ludności gminy Sieraków wg wsi w latach 1970÷1999 (pol.). grudzień 1999. [dostęp 2010-10-22]. s. 43/132.  Cytat: lata 1970, 1978, 1998-1999
  6. Urząd Gminy w Sierakowie: Plan Odnowy Miejscowości Chorzępowo 2010-2018; punkt 2.2. Ludność Chorzępowa (pol.). 2010. [dostęp 2010-10-21]. s. 6/25.  Cytat: rok 2008: Najliczniejszą pod tym względem wioską w gminie Sieraków jest Lutom 525 osób a najmniej mieszkańców ma Chalin 24 osoby.
  7. 7,0 7,1 7,2 Parafie archidiecezji poznańskiej. [dostęp 2010-04-13].  Cytat: pozycja 410