Lutom (województwo wielkopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wsi w województwie wielkopolskim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Lutom
Lutom
Państwo  Polska
Województwo wielkopolskie
Powiat międzychodzki
Gmina Sieraków
Wysokość 57,5 - 68,7 m n.p.m.
Liczba ludności (2010) 522
Strefa numeracyjna (+48) 61
Kod pocztowy 64-410
(poczta: Sieraków)
Tablice rejestracyjne PMI
SIMC 0594318
Położenie wsi
Położenie wsi
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Lutom
Lutom
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lutom
Lutom
Ziemia 52°37′N 16°08′E/52,616667 16,133333Na mapach: 52°37′N 16°08′E/52,616667 16,133333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa miejscowości

Lutomwieś sołecka w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie międzychodzkim, w gminie Sieraków. Wieś zlokalizowana jest 5 km od gminnego Sierakowa, na wschodnim brzegu największego i najdłuższego jeziora gminy - Jeziorem Lutomskiego. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego. Największe pod względem ludności sołectwo gminy.

Historia wsi[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wsi pochodzi od Lutoma lub Lutomira - staropolskiego imienia[1]. Wieś Lutom wzmiankowana była po raz pierwszy w dokumencie z 1334 roku. Od XIV wieku należała do rodu Nałęczów. O XV w. władali tu Prawdzice. W 2 poł. XVIII wieku wieś znajdowała się w posiadaniu Brühlów – fundatorów istniejącego do dziś kościoła. W XIX wieku przeszła w ręce niemieckiej rodziny Rodatz i znajdowała się w ich posiadaniu do 1945 roku. Zespół folwarczny w obecnym rozplanowaniu powstał na pocz. XX wieku. W 1926 roku właścicielem majątku o powierzchni 660 ha był Erich Rodatz. Do gospodarstwa należała cegielnia. Przy pracach polowych do napędu pługów stosowano lokomobile. Po 1945 roku folwark należał do różnych uspołecznionych użytkowników. Od ok. 1970 roku teren folwarku rozdzielono pomiędzy Państwowe Gospodarstwo Rybne Zakład w Lutomiu oraz Kombinat PGR Kwilcz Zakład w Mościejewie. Zapewne już w XIV wieku istniał we wsi kościół katolicki, w 2 poł. XVI wieku przejściowo znajdował się w rękach innowierców.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obiekt zabytkowy.svg Późnobarokowy kościół parafialny pw. św. Andrzeja i Najświętszej Marii Panny Wspomożycielki - Drewniany kościół we wsi wzmiankowany był już w 1725 roku. Obecny kościół zbudowano w latach 1753-1762, z fundacji ówczesnej właścicielki wsi Anny Marii z Kolovrathów Brühlowej., odrestaurowany po pożarze w roku 1862, staraniem proboszcza Stanisława Gintrowskiego (zniesiono loże przy prezbiterium, nowy dach i hełm wieży). Odnowiony w 1956 roku, restaurowany w końcu lat 70. i w latach 1982-83. Styl późnobarokowy z wyposażeniem barokowym i późnoklasycystycznym. We wnętrzu ciekawe obrazy: św. Rocha z ok. 1860 r. (J.Kopczyńskiego) i Matki Bożej z Dzieciątkiem z XVIII w. Przy ołtarzu głównym - baldachim wzorowany na barokowym baldachimie z katedry gnieźnieńskiej. W 2009 r. odkryto, że konstrukcja ta, uznawana dotąd za konfesję jest w rzeczywistości jedynym zachowanym w Polsce Castrum Doloris (obozem męki) z przełomu XVII i XVIII wieku.

Obiekt zabytkowy.svg Dwór-willa został zbudowany w 1905 roku dla ówczesnego właściciela wsi – Emila Rodatza. Przetrwał do dziś w pierwotnej formie zewnętrznej, lecz ze znacznie przebudowanymi wnętrzami.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Szlaki piesze[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny czarny Pieszy szlak czarny PTTK: Tuchola skrzyż.LesionkiDiabelski KamieńLutomLutomekRezerwat Buki nad Jeziorem Lutomskim (9,3 km)

Szlaki rowerowe[edytuj | edytuj kod]

szlak rowerowy żółty Sierakowska sieć tras rowerowych, żółta: z Tucholi przez Kaczlin, Lutom, Rezerwat Buki nad Jeziorem Lutomskim, Grobię do Góry (21,7 km)

Szlaki kajakowe[edytuj | edytuj kod]

Szlak kajakowy Oszczenica: Jezioro ChrzypskieOszczenicaJezioro BiałeckieJezioro LutomskieOszczenicaWartaSieraków (31,5 km)

Agroturystyka[edytuj | edytuj kod]

  • Dom agroturystyczny Na Uboczu

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Diabelski kamień[edytuj | edytuj kod]

"Diabelski Kamień" jest położony 1 km na południe od wsi w lesie. Jest największym głazem narzutowym w Sierakowskim Parku Krajobrazowym, o obwodzie 11 m.

Jeziora[edytuj | edytuj kod]

Jezioro Lutomskie

Komunikacja autobusowa[edytuj | edytuj kod]

Przez Lutom prowadzą trasy kliku linii autobusowych PKS. We wsi znajdują się cztery przystanki autobusów PKS: Lutom, Lutom I nż, Lutom cmentarz nż i Lutom leśniczówka nż. Autobusy kursują jedynie w dni powszednie. Realizowane są dwa kursy do Poznania (przez Pniewy, przewoźnik PKS Poznań), jeden do Chrzypska Wielkiego (przewoźnik PKS Gorzów), oraz pięć do Sierakowa i Międzychodu (obsługa PKS Gorzów i PKS Poznań). Z Poznania do Lutomia realizowane są 4 kursy, w tym 3 bezpośrednie. PKS Poznań obsługuje kurs popołudniowy przez Pniewy, zaś PKS Gorzów południowy i wieczorny przez Szamotuły i Wronki. Poranny kurs realizowany jest wspólnie, z przesiadką w Pniewach.

Dodatkowo dwa razy dziennie we wsi zatrzymuje się bus Lokalnej Komunikacji Mikrobusowej, kursujący w relacji Międzychód - Chrzypsko Wielkie.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych Urzędu Gminy w Sierakowie, na dzień 1 października 2010 r. Lutom liczył 522 osoby[2]. Powierzchnia wsi wynosi 12,72 km²[a], co daje średnią gęstość zaludnienia rzędu 40,8 os. na km² w 2010 r. Lutom jest zatem największą pod względem liczby mieszkańców wsią gminy. Zajmuje również trzecie miejsce pod względem powierzchni[b].

Ludność Lutomia [2][3][4]
rok 1970 1978 1998 1999 2008 2010
ludność 445 442 520 516 525 522

Usługi[edytuj | edytuj kod]

Szkoła podstawowa[edytuj | edytuj kod]

Szkoła Podstawowa im. Kornela Makuszyńskiego jest drugą w gminie Sieraków szkołą podstawową. Przy szkole działa także przedszkole. Uczęszczają do tych placówek dzieci z Lutomia, Kaczlina, Lutomka, Izdebna, Jabłonowa i Ryżyna (Gmina Chrzypsko Wielkie). Przedszkole przy szkole działa od 2000 r. i mieści się w zlikwidowanej Szkole Podstawowej w Kaczlinie. Przygotowuje dzieci przede wszystkim do gotowości szkolnej. Przedszkolaki przechodzą do SP w Lutomiu. Po skończeniu szkoły podstawowej uczniowie dojeżdżają do Gimnazjum w Sierakowie, które mieści się w Zespole Szkół.

Szkoła Podstawowa w Lutomiu powstała w 1899 r. Do roku 1919 w szkole realizowano program szkoły pruskiej, zajęcia odbywały się w języku niemieckim. Było to wynikiem przypadającego na ten okres nasilenia działań germanizacyjnych na terenach Wielkopolski. Polityka oświatowa władz pruskich skierowana była na dzieci i młodzież, jako na najbardziej podatne, jeszcze nie ukształtowane osobowości. W 1923 r. placówką kieruje dyrektor, który pełni nie tylko rolę nauczyciela, ale jest także organistą w tutejszym kościele parafialnym, inicjatorem utworzenia zespołu muzycznego składającego się z nauczycieli pracujących w okolicznych szkołach, oraz twórcą grupy teatralnej dającej przedstawienia dla mieszkańców wsi. Podczas wojny szkoła zostaje zamknięta, a budynek wykorzystany do potrzeb wojskowych jako, między innymi, miejsce kwaterunku armii niemieckiej. W 1945 r. po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, ponownie "powitano szkołę polską". W latach 1967/68 następuje rozbudowa budynku szkolnego. Jak to zazwyczaj bywa w wiejskich społecznościach, pełniła ona i pełni nadal nie tylko ważną rolę oświatową, ale też kulturotwórczą. Odbywały się też na jej terenie powiatowe konferencje metodyczne. Zmiany organizacyjne spowodowane reformą oświaty w r.1975 sprowadziły szkołę w Lutomiu do roli punktu filialnego Zbiorczej Szkoły Gminnej w Sierakowie. W roku 1990 Szkoła Podstawowa w Lutomiu na wniosek rodziców i Rady Pedagogicznej, decyzja ówczesnego ministra oświaty, uzyskała status pełnej ośmioklasowej szkoły i tym samym stała się ponownie samodzielną placówką oświatową, aż do dnia dzisiejszego.

Parafia rzymskokatolicka[edytuj | edytuj kod]

Parafia rzymskokatolicka pw. Św. Andrzeja Apostoła i Najświętszej Maryi Panny Wspomożenia Wiernych założona została w XIV wieku (po 1334 roku)[5]. Dziś należy do jednej z ośmiu parafii dekanatu wronieckiego leżącego w diecezji poznańskiej.

Sklepy[edytuj | edytuj kod]

W Lutomiu znajduje się sklep spożywczy prowadzony przez GS Sieraków, oraz sklep prywatny znajdujący się w Klubie Rolnika.

Ochotnicza Straż Pożarna[edytuj | edytuj kod]

W Lutomiu ma swoją siedzibę również Ochotnicza Straż Pożarna, założona w 1922 roku. W 1974 roku wybudowano nową remizę, otwartą uroczyście 21 sierpnia tego roku. W 2010 roku zakupiono dla OSP nowy samochód bojowy, który zastąpił dotychczasowego Żuka.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Lutom jest jedyną wsią w gminie Sieraków mającą więcej niż 500 mieszkańców.
  • Lutom jest pierwszą wsią w gminie, w której ulicy nadano nazwę - ul. Słoneczna[2].
  • Lutom jest jedyną wsią w gminie posiadającą własną parafię i szkołę podstawową.

Uwagi

  1. Dane Urzędu Gminy w Sierakowie. Powierzchnia obejmuje wszystkie obręby wsi sołeckiej
  2. Po Marianowie (65,6 km²) i Bucharzewie (28,17 km²). Nie wliczono miasta Sierakowa (14,10 km²)
  3. w Łężcach nadal istnieje Parafia rzymsko-katolicka pw. Św. Katarzyny, jednakże w roku 1835 spłonął tamtejszy kościół (ufundowany w XIV w.; Do dziś budynku nie odbudowano, a parafianie z sołectwa uczęszczają na msze do kościoła parafialnego w Lutomiu

Przypisy

  1. Włodzimierz Łęcki: Pojezierze Międzychodzko-Sierakowskie. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1963, s. 85.
  2. 2,0 2,1 2,2 Urząd Gminy w Sierakowie: Sołectwo Lutom na stronie gminy Sieraków (pol.). 2010. [dostęp 2010-10-22].
  3. Zarząd Gminy Sieraków: projektant prowadzący - Daria Ziemkowska: Diagnoza stanu Gminy Sieraków - Rozwój ludności gminy Sieraków wg wsi w latach 1970÷1999 (pol.). grudzień 1999. [dostęp 2010-10-22]. s. 43/132.  Cytat: lata 1970, 1978, 1998-1999
  4. Urząd Gminy w Sierakowie: Plan Odnowy Miejscowości Chorzępowo 2010-2018; punkt 2.2. Ludność Chorzępowa (pol.). 2010. [dostęp 2010-10-21]. s. 6/25.  Cytat: rok 2008: Najliczniejszą pod tym względem wioską w gminie Sieraków jest Lutom 525 osób a najmniej mieszkańców ma Chalin 24 osoby.
  5. 5,0 5,1 5,2 Parafie archidiecezji poznańskiej. [dostęp 2010-04-13].  Cytat: pozycja 410