Lyra (Wysoki Jesionik)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lyra
Ilustracja
Widok na szczytowe skalisko góry Lyra (w dali nad nim szczyt Žárový vrch)
Państwo  Czechy
Położenie Ludvíkov
Pasmo Wysoki Jesionik
(czes. Hrubý Jeseník)
(Sudety)
Wysokość 1103 m n.p.m.
Wybitność 100[1] m
Położenie na mapie Sudetów
Mapa lokalizacyjna Sudetów
Lyra
Lyra
Ziemia50°05′50,2″N 17°17′29,5″E/50,097278 17,291528

Lyra (historyczna nazwa niem. Leier Berg[2]) – szczyt (góra) o wysokości 1103 m n.p.m. (podawana jest też wysokość 1092 m n.p.m.), będący grupą skalną[3] w paśmie górskim Wysokiego Jesionika (czes. Hrubý Jeseník), w północno-wschodnich Czechach, w Sudetach Wschodnich, na Śląsku, w obrębie gminy Ludvíkov, oddalony o około 4,6 km na północny wschód od szczytu góry Pradziad (czes. Praděd)[4][5][6].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Lyra jest górą trudno rozpoznawalną i niezbyt charakterystyczną, położoną w tercecie gór: Lyra – Žárový vrchPlošina, mających wysokości powyżej 1000 m n.p.m. oraz leżącą w części (mikroregionie) Wysokiego Jesionika o nazwie Masyw Orlíka (czes. Medvědská hornatina) na ramieniu bocznym, ciągnącym się od przełęczy Sedlo nad Karlovou Studánkou (Kóta) do góry Zámecká hora[4]. Jest jednocześnie najwyższym szczytem tego grzbietu, położonym około 3 km na północny zachód od miejscowości Karlova Studánka oraz blisko przebiegającej drogi nr 450 Bělá pod PradědemBruntál i przełęczy Sedlo nad Karlovou Studánkou[4].

Górę ogranicza od południowego zachodu przełęcz Sedlo nad Karlovou Studánkou, od zachodu dolina potoku Videlský p., od północnego zachodu przełęcz o wysokości 954 m n.p.m. w kierunku góry Bučina, od północy potok Střední Opava i dwa krótkie potoki, będące jego dopływami, od północnego wschodu przełęcz o wysokości 951 m n.p.m. w kierunku góry Žárový vrch, od wschodu dwa potoki, będące dopływami potoku Bílá Opava i od południowego wschodu szczyty Skalnatý vrch i Rolandův kámen[4].

W otoczeniu góry znajdują się szczyty: od północnego wschodu Žárový vrch-JZ, od wschodu Na Vyhlídce (2)[a], od południowego wschodu Rolandův kámen i Skalnatý vrch, od południowego zachodu Prostřední vrch i Ostrý vrch oraz od północnego zachodu Bučina[4].

Stoki[edytuj | edytuj kod]

Stoki zalesione są w większości lasem świerkowym[7], z domieszką nielicznego drzewostanu liściastego (głównie buczynowego), szczególnie w niższych partiach, z ogołoceniem występującym na północ od szczytu głównego. Na niemalże wszystkich stokach znajdują się pojedyncze skaliska oraz nieliczne grupy skalne[4]. Wokół obu szczytów Lyry na wysokości około 1000 m n.p.m. przebiega asfaltowa aleja tzw. Pytlácká cesta[8]. Przez stoki przebiegają ponadto nieliczne ścieżki m.in. Videlská cesta (stok północny), oraz ścieżka główna, biegnąca w linii prostej grzbietem góry w leśnej przecince, od której następuje dojście do obu szczytów Lyry[3].

Ścieżka główna na grzbiecie góry Lyra.

Szczyt główny[edytuj | edytuj kod]

Szczyt jest grupą skalną o długości około 70 m[9], która jest punktem widokowym w miejscu o nazwie Ke skalám na Lyře[3]. Widoczne są szczyty m.in.: Pradziad[10], Vysoká hole, Petrovy kameny i Žárový vrch.

Widok ze szczytowego skaliska góry Lyra na szczyty gór Vysoká hole, Petrovy kameny i Pradziad.

Na tych wysokościach około 1000 m n.p.m. bardzo popularną rośliną występującą niemalże na całym obszarze Wysokiego Jesionika jest czarna jagoda, licznie występująca również i na szczytowym skalisku Lyry. Dojście do skaliska następuje ze ścieżki głównej, oznaczonej na pniach drzew dwoma poziomymi białymi paskami, która biegnie z asfaltowej alei wokół kopuły szczytowej z oboma szczytami Lyry[9].

Punkt geodezyjny o wysokości 1092,30 m n.p.m.[11] oddalony jest od szczytu głównego o około 85 m na południe, z widocznym koło niego zamontowanym, stalowym słupkiem ostrzegającym przed jego zniszczeniem z tabliczką, z napisem Státní triangulace Poškození se trestá[b][12], ustawiony po prawej stronie ścieżki głównej (idąc z przełęczy Sedlo nad Karlovou Studánkou) i często jest podawany na mapach jako główny szczyt góry.

Punkt geodezyjny blisko ścieżki głównej na górze Lyra.

Szczyt drugorzędny[edytuj | edytuj kod]

Jest szczytem podwójnym. W odległości około 630 m na południowy zachód od szczytu głównego znajduje się drugorzędny szczyt określony jako Lyra - J o wysokości 1097 m n.p.m. i współrzędnych geograficznych (50°05′30,0″N 17°17′24,4″E/50,091667 17,290111)[13]. Oba szczyty położone są pomiędzy przełęczą o wysokości 1084 m n.p.m[4].

Ponadto na stoku zachodnim na wysokości około 1070 m n.p.m., blisko drugorzędnego szczytu Lyra - J postawiono niewielką altankę widokową[12]. Widoczne są malownicze perspektywy w kierunku szczytów: Pradziad, Malý Děd, Prostřední vrch i Sokol. Dojście do niej następuje ze ścieżki głównej przy wykorzystaniu szczegółowych map.

Geologia[edytuj | edytuj kod]

Pod względem geologicznym masyw góry Lyra należy do jednostki określanej jako kopuła Desny[14] i zbudowany jest ze skał metamorficznych, głównie mylonitów, fyllitów i kwarcytów[15]. Stwierdzono również występowanie skał magmowych, głównie pegmatytów[3].

Wody[edytuj | edytuj kod]

Wody z góry płyną do dorzecza Odry, które należy do zlewni Morza Bałtyckiego. Ze stoków góry bierze swój początek kilka krótkich potoków, głównie ze stoku północnego oraz wschodniego o nazwie Na svahu[4].

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Cała góra znajduje się w obrębie wydzielonego obszaru objętego ochroną o nazwie Obszar Chronionego Krajobrazu Jesioniki (czes. Chráněná krajinná oblast (CHKO) Jeseníky), a utworzonego w celu ochrony utworów skalnych, ziemnych i roślinnych oraz rzadkich gatunków zwierząt[4].

Na krótkim odcinku około 1,7 km stoku wschodniego góry o nazwie Na svahu przebiega 29,2 km długości ścieżka dydaktyczna o nazwie (czes. Naučná stezka Muzeum Wide Web) na trasie[16]:

Ścieżka edukacyjna zielona.svg Malá MorávkaKarlovice (z 14 stanowiskami obserwacyjnymi na trasie).

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Do najbliższej osady Vidly z hotelem górskim Vidly[17] jest od szczytu około 1,8 km w kierunku północno-zachodnim. Do najbliższej miejscowości Karlova Studánka z bazą hoteli i pensjonatów jest od szczytu około 2,8 km w kierunku południowo-wschodnim. Nieco dalej, w odległości około 3,2 km na wschód od szczytu położona jest miejscowość Ludvíkov z bazą pensjonatów oraz w odległości około 6 km na północny wschód od szczytu miejscowość Vrbno pod Pradědem. Natomiast do hoteli i schronisk rozsianych wokół góry Pradziad jest od szczytu około 5 km w kierunku południowo-zachodnim[4].

Chaty łowieckie[edytuj | edytuj kod]

Na przełęczy pomiędzy szczytami gór Lyra i Žárový vrch przy skrzyżowaniu o nazwie Sedlová bouda, w odległości około 900 m na północny wschód od szczytu głównego, na wysokości około 949 m n.p.m. położona jest Sedlová chata lub Sedlovka[18], ale nie ma ona charakteru schroniska turystycznego. Dojście do niej następuje z asfaltowej alei wokół kopuły szczytowej, biegnącej z przełęczy Sedlo nad Karlovou Studánkou.

Widok na przełęcz pomiędzy górami Lyra i Žárový vrch oraz chatę Sedlovka.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Na szczyt oraz przez stoki nie wytyczono żadnego szlaku turystycznego. Pomimo tego okolice góry są miejscem do ciekawego spędzenie wolnego czasu dla miłośników górskich wędrówek[8] i letnich zbieraczy popularnych jagód[9]. Polecanym miejscem jest również oddalony o około 2 km na południowy wschód od szczytu Rolandův kámen z drewnianym krzyżem na wierzchołku[19].

 Osobny artykuł: Rolandův kámen.

Szlaki rowerowe[edytuj | edytuj kod]

Przez stoki poprowadzono natomiast dwa szlaki rowerowe na trasach:

Stripe-marked biketrail green.svg Vrbno pod Pradědem – góra Zámecká hora – góra Plošina – góra Žárový vrch-SV – góra Žárový vrch – góra Lyra – góra Lyra-J – Sedlo nad Karlovou Studánkou;
CZ-IS21b Směrová tabulka pro cyklisty.jpg (nr 6029) Bruntál – Rudná pod PradědemSuchá RudnáHvězda – Karlova Studánka – Sedlo nad Karlovou Studánkou (Kóta) – Vidly – Vrbno pod Pradědem[20].

Podjazdy drogowe[edytuj | edytuj kod]

Stokiem zachodnim góry biegnie część podjazdu drogą nr 450 na przełęcz Sedlo nad Karlovou Studánkou, a stokiem południowym część drugiego podjazdu na przełęcz[4], które są chętnie pokonywane przez rowerzystów:

12% stoupání (cz).svg podjazd z Videl (długość: 3,4 km, różnica wysokości: 234 m, średnie nachylenie: 6,9 %)[21];
12% stoupání (cz).svg podjazd z Hvězdy (długość: 4,0 km, różnica wysokości: 143 m, średnie nachylenie: 3,6 %).

Trasy narciarskie[edytuj | edytuj kod]

W okresach ośnieżenia przez górę przebiega trasa narciarstwa biegowego[22][23]:

SkiTrailBlueČR.png Karlova Studánka – Skalnatý vrch – góra Lyra – góra Žárový vrch – góra Plošina – góra Zámecká hora – Ludvíkov.

W obrębie góry nie poprowadzono żadnej trasy narciarstwa zjazdowego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Oznaczenie indeksowane w odróżnieniu od znajdującego się w tym samym paśmie innego szczytu o tej samej nazwie: Na Vyhlídce (1) położonego około 2,5 km na północny zachód od miejscowości Vrbno pod Pradědem.
  2. W języku polskim: Państwowa sieć triangulacyjna. Uszkodzenie podlega karze.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jeseníky (cz.). ultratisicovky.cz. [dostęp 2018-12-22].
  2. Skály na hoře Lyra (Leier B.) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2017-02-24].
  3. a b c d Ke skalám na Lyře (cz.). turistika.cz. [dostęp 2015-11-05].
  4. a b c d e f g h i j k Skály na hoře Lyra (Turistická mapa) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2015-11-05].
  5. Lyra (cz.). geocaching.com. [dostęp 2015-11-05].
  6. Lyra – 1092 m n.m. (cz.). turistika.cz. [dostęp 2015-11-05].
  7. Martin Janoška: Túra po cestách bez značek ukazuje skutečnou divokou přírodu v Česku (poetická Lyra) (cz.). cestovani.idnes.cz, 2014-10-03. [dostęp 2015-11-05].
  8. a b Lyra a Žárovy vrch - přechod (cz.). turistika.cz. [dostęp 2015-11-05].
  9. a b c První Lyra (cz.). turistika.cz. [dostęp 2015-11-05].
  10. Lyra (vrchol) (cz.). Krasnecesko.cz. [dostęp 2015-11-05].
  11. Základní mapa (ČÚZK). geoportal.cuzk.cz ↓.
  12. a b Lyra. tisicovky.cz ↓.
  13. Lyra – J vrchol. tisicovky.cz ↓.
  14. Cymerman 1998 ↓, s. 531 (mapa).
  15. Geologická mapa. (lokalita 970,1025 i 1026) ↓.
  16. Naučná stezka Muzeum Wide Web (cz.). czecot.cz. [dostęp 2015-11-05].
  17. Horský hotel Vidly (pol.). vidly.cz. [dostęp 2015-11-05].
  18. Zdeňka Jordanová: Lovecké chaty v Jeseníkách. Sedlová chata (cz.). lovecke-chaty-v-jesenikach.webnode.cz. [dostęp 2015-11-05].
  19. Rolandův kámen (cz.). turistika.cz. [dostęp 2015-11-05].
  20. Trasy rowerowe – Z Vrbna pod Pradědem do Bruntalu (pol.). czeskiegory.pl. [dostęp 2015-11-07].
  21. Kóta z Vrbno pod Pradědem (Czechy) (1009 m n.p.m.) (pol.). altimetr.pl. [dostęp 2015-11-05].
  22. Běžecké tratě Jeseníky (Okruh Vrbno pod Pradědem – Karlova Studánka) (cz.). hotelkamzik.cz. [dostęp 2015-11-05].
  23. Jesioniki na biegówkach. Objaśnienia i profile tras. (JPEG) ↓.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]