Lędziny
50°07′49″N 19°06′30″E/50,130278 19,108333
| miasto i gmina | |||
 Plac Farski w Lędzinach | |||
| |||
| Państwo | |||
|---|---|---|---|
| Województwo | |||
| Powiat | |||
| Konurbacja | |||
| Data założenia |
XII wiek[a] | ||
| Prawa miejskie |
1966–1975, 1991 | ||
| Burmistrz |
Marcin Majer | ||
| Powierzchnia |
31,7 km² | ||
| Populacja (31.12.2021) • liczba ludności • gęstość |
| ||
| Strefa numeracyjna |
(+48) 32 | ||
| Kod pocztowy |
43-140, 43-143, 43-144 | ||
| Tablice rejestracyjne |
SBL | ||
Położenie na mapie powiatu bieruńsko-lędzińskiego  | |||
Położenie na mapie Polski  | |||
Położenie na mapie województwa śląskiego  | |||
| 50°07′49″N 19°06′30″E/50,130278 19,108333[3]
| |||
| TERC (TERYT) |
2414031 | ||
| SIMC |
0940890 | ||
| Hasło promocyjne: Lędziny – wydobywamy potencjał![4] | |||
Urząd miejski ul. Lędzińska 5543-143 Lędziny | |||
| Strona internetowa | |||
| BIP | |||
Lędziny (niem. Lendzin) – miasto w południowej Polsce, na Górnym Śląsku, w województwie śląskim, w powiecie bieruńsko-lędzińskim.
Według danych z 31 grudnia 2021 miasto miało 16 489 mieszkańców[2].
Położenie
[edytuj | edytuj kod]
Lędziny leżą w południowej Polsce, w środkowo-wschodniej części województwa śląskiego. Centrum miasta wyznaczają współrzędne geograficzne: 19º 07' długości geograficznej wschodniej i 50º 08' szerokości geograficznej północnej[5].
Miasto oddalone jest w linii prostej: 16 km od centrum Katowic, 8 km od centrum Tychów, 13 km od centrum Oświęcimia, 59 km od centrum Krakowa oraz 267 km od centrum Warszawy. Lędziny graniczą od północy z Katowicami i Mysłowicami, od wschodu z Imielinem i Chełmem Śląskim, od południa z Bieruniem, natomiast od zachodu z Tychami[5].
Teren Lędzin wchodzi w skład dwóch jednostek fizycznogeograficznych: Wyżyny Śląskiej i Kotliny Oświęcimskiej[5]. Części północno-zachodnia i północna miasta leżą na pograniczu Wyżyny Śląskiej, natomiast południowo-wschodnia część stanowi fragment Kotliny Oświęcimskiej[5]. Fizjograficznie Lędziny położone są na obszarze Pagórów Jaworznickich[6]. Historycznie Lędziny leżą na Górnym Śląsku.
Według danych z 1 stycznia 2013 powierzchnia miasta wynosiła 31,65 km²[7], co stanowi 20,01% powierzchni powiatu. Stawia to miasto na 166. pozycji w Polsce pod względem powierzchni[7].
Środowisko naturalne
[edytuj | edytuj kod]Budowa geologiczna
[edytuj | edytuj kod]W budowie geologicznej fragmentu Lędzin leżącego w obrębie Wyżyny Śląskiej biorą udział głównie utwory triasowe i karbońskie oraz czwartorzędowe[6]. Fragment miasta jest częściowo wyścielony osadami mioceńskimi oraz plejstoceńskimi[6]. Fragment wchodzący w skład Kotliny Oświęcimskiej jest zbudowany z mioceńskich iłów, piaskowców i łupków, nakrytych piaskami i iłami o genezie czwartorzędowej, a także glinami zwałowymi i piaskami, stanowiącymi rezultat działalności lodowców[6].
Rzeźba terenu
[edytuj | edytuj kod]
Lędziny leżą na obszarze Pagórów Jaworznickich, na terenie urozmaiconym wzgórzami[6]:
- Klimont (302 m n.p.m.[6]/305 m n.p.m.[8])
- Szachta (290 m n.p.m.[8]/296 m n.p.m.[6])
- Strzyżówka (280 m n.p.m.[8]/290 m n.p.m.[6])
- Małkowiec (280 m n.p.m.[8])
- Glinogóra (280 m n.p.m.[8])
- Kępa (273 m n.p.m.[8])
- Wapieńka (272 m n.p.m.[8])
Wody
[edytuj | edytuj kod]Przez obszar Lędzin przebiegają dwa działy wodne drugiego rzędu pomiędzy Mleczną a Przemszą oraz Przemszą a Potokiem Goławieckim[9]. Najważniejszymi ciekami z sieci hydrograficznej są: Przyrwa i Potok Goławiecki, należące do zlewiska Wisły[6][9].
Lędziny są odwadniane również systemem małych potoków i rowów, do których zalicza się: Potok Stawowy (lewobrzeżny dopływ Mlecznej), Rów Hołdunowski (lewobrzeżny dopływ Przyrwy), Rów „E” (prawobrzeżny dopływ Potoku Goławieckiego), Rów Lędziński (lewobrzeżny dopływ Przyrwy) oraz Rów Wschodni (lewobrzeżny dopływ Rowu Hołdunowskiego)[9].
Gleby
[edytuj | edytuj kod]Na terenie Lędzin występują przeważnie gleby bielicowe, powstałe z utworów pochodzenia lodowcowego, gleby brunatne, czarne ziemie, rędziny oraz gleby bagienne[6]. Wszystkie gleby występujące na terenie Lędzin są zaliczone do klasy „A”, czyli najmniej skażonych[6].
Klimat
[edytuj | edytuj kod]| Miesiąc | Sty | Lut | Mar | Kwi | Maj | Cze | Lip | Sie | Wrz | Paź | Lis | Gru | Rocznie |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Średnia temperatura maksymalna [°C] | 0 | +2 | +7 | +13 | +19 | +22 | +23 | +23 | +19 | +14 | +7 | +2 | +12 |
| Średnia temperatura minimalna [°C] | -7 | -5 | -1 | +3 | +8 | +11 | +12 | +12 | +9 | +4 | 0 | -4 | +3 |
| Opady [mm] | 34 | 32 | 34 | 48 | 83 | 97 | 85 | 87 | 54 | 46 | 45 | 41 | 686 |
Części miasta
[edytuj | edytuj kod]
Lędziny składają się z następujących części[5][11]:
Państwowy rejestr nazw geograficznych oprócz powyższych[b], wymienia także Kolonię Piast[12].
Lędziny nie posiadają formalnie wyznaczonych dzielnic (jednostek pomocnicznych)[11].
Demografia
[edytuj | edytuj kod]
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Lędziny liczą ponad 16 tys. mieszkańców[2] i plasują się pod tym względem na 276. miejscu wśród miast Polski[7] oraz na 42. miejscu wśród miast województwa śląskiego.
Wykres liczby ludności miasta Lędziny na przestrzeni lat[14]:
 |
Według danych z 2015 w Lędzinach na 100 mężczyzn przypadało 101 kobiet[14].
Struktura płci i wieku mieszkańców Lędzin według danych z 31 grudnia 2015[14]:
 |
Historia
[edytuj | edytuj kod]
Istnieją świadectwa penetracji przez człowieka terenu obecnych Lędzin już w epoce brązu[1]. Archeolodzy wykopali na terenie miasta fragmenty naczyń z okresu kultury łużyckiej[1]. W okresie przedchrześcijańskim w granicach obecnego miasta miejsce kultu słowiańskiego na wzgórzu Klimont, zwanym niegdyś „Piorunową Górką”[1] (obecnie w tym miejscu stoi katolicki kościół św. Klemensa). Miejscowość wspomniana przez Jana Długosza, w 1160 stanowiła własność rycerza Jaksy z Miechowa, który przekazał ją Benedyktynom[1]. W 1327 Lędziny przeszły pod panowanie Czech. W 1742 Lędziny znalazły się w granicach państwa pruskiego[1].
Teren walk z Niemcami w okresie powstań śląskich, szczególnie zaciętych podczas II powstania śląskiego w 1920[1]. Od 1922 ponownie w granicach Polski[1]. W czasie okupacji hitlerowskiej na terenie Lędzin istniały podobozy obozu koncentracyjnego Auschwitz: w latach 1943–1945 Fürstengrube (w Ławkach, obecnie dzielnicy Mysłowic) oraz w latach 1944–1945 Günthergrube[1].
Po wojnie nastąpił rozwój górnictwa i wzrost liczby mieszkańców. W latach 1945–1951 siedziba gminy Lędziny, a 1951–1954 gminy Hołdunów[1]. W latach 1954–1956 wieś należała i była siedzibą władz gromady Lędziny, przekształconej w 1957 na osiedle. 31 grudnia 1961 do osiedla Lędziny włączono osiedle Hołdunów[1][15]. 1 stycznia 1966 osiedle Lędziny otrzymało prawa miejskie[1][16], a 27 maja 1975 miasto włączono do Tychów[1][17]. 2 kwietnia 1991 Lędziny odzyskały samodzielność jako odrębne miasto[1][18]. W 1999 Lędziny trafiły do powiatu tyskiego w województwie śląskim, a od 2002 należą do powiatu bieruńsko-lędzińskiego tamże[1][19].
W 1972 Lędziny zostały odznaczone Krzyżem Partyzanckim.
Nazwa
[edytuj | edytuj kod]Nazwa Lędziny prawdopodobnie pochodzi od starosłowiańskich słów lędo lub lędzina, które oznaczały ziemię ugorną, nieporośniętą lasem[1]. Niegdyś lędzinami zwano wzgórza bez drzew albo polany pośród lasów[1].
Dnia 28 maja 1260 w łacińskim dokumencie Władysława opolskiego wydanym w Raciborzu miejscowość wymieniona jest jako wieś villa Lenzini[20].
Miejscowość została wzmiankowana w spisie świętopietrza parafii dekanatu Oświęcim diecezji krakowskiej z 1326 pod nazwą Lensin[21][22].
Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Lyendzini oraz Landzyny wymienia w latach 1470–1480 Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis[23].
W dokumencie sprzedaży dóbr pszczyńskich wystawionym przez Kazimierza II cieszyńskiego w języku czeskim we Frysztacie w dniu 21 lutego 1517 miejscowość została wymieniona jako Lendiny[24].
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]
W mieście znajdują się następujące obiekty wpisane do rejestru zabytków:
- kościół św. Klemensa z lat 1769–1772 (nr rej.: 574/59 z 10.12.1958, 677/66 z 28.05.1966[25] oraz A/691/2020 z 10.09.2020[26])
- budynek plebanii z 1788 – obecnie siedziba Miejskiej Biblioteki Publicznej (nr rej.: 678/66 z 28.05.1966[25] oraz A/859/2021 z 28.07.2021[27])
- kostnica na cmentarzu ewangelickim z 1797 (nr rej.: 717/66 z 15.06.1966[25] oraz A/688/2020 z 20.08.2020[28])
- budynek domu gminy protestanckiej z XIX wieku (nr rej.: 718/66 z 15.06.1966[25])
- klasztor sióstr Boromeuszek z 1905 (nr rej.: A/1253/23 z 31.08.2023[29])
- dom przy ulicy Gwarków 6 z XIX wieku – nie istnieje (nr rej.: 719/66 z 15.06.1966[25])
- dom przy ulicy Gwarków 8 z XIX wieku – nie istnieje (nr rej.: 720/66 z 15.06.1966[25])
W Lędzinach znajdują się też inne obiekty – które, mimo że nie widnieją w rejestrze zabytków – pełnią funkcję historyczną. Są to m.in.:
- dzwon z około 1540 znajdujący się na placu Farskim[30]
- budynek „owczarni” datowany na 1629[31][32]
- kaplica z końca XVIII wieku znajdująca się pod wzgórzem Klimont[32]
- kaplica z końca XVIII wieku znajdująca się przy ulicy Sobieskiego[32]
- budynek ewangelickiego domu parafialnego z 1778 lub 1779 – obecnie siedziba Miejskiego Ośrodka Kultury
- figura św. Jana Nepomucena z 1885 znajdująca się przy ulicy Lędzińskiej
Kultura
[edytuj | edytuj kod]
Instytucjami kultury w mieście są: Miejski Ośrodek Kultury oraz Miejska Biblioteka Publiczna[33]. W Lędzinach działa także Powiatowa Biblioteka Publiczna[34].
Edukacja
[edytuj | edytuj kod]
W mieście funkcjonuje żłobek[35], trzy publiczne przedszkola[36], cztery szkoły podstawowe[37] oraz Powiatowy Zespół Szkół (w skład którego wchodzą: branżowa szkoła I stopnia, technikum młodzieżowe i szkoła policealna)[38].
Wspólnoty wyznaniowe
[edytuj | edytuj kod]
Na terenie Lędzin działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:
- Kościół rzymskokatolicki (dekanat Lędziny):
- Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP:
- Świadkowie Jehowy (Sala Królestwa Tychy)[39][40]:
- zbór Lędziny-Hołdunów
- zbór Lędziny-Ziemowit
Gospodarka
[edytuj | edytuj kod]
Bezrobocie
[edytuj | edytuj kod]W 2015 stopa bezrobocia zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym w mieście wynosiła 2,9%[41].
Przemysł
[edytuj | edytuj kod]W Lędzinach znajduje się kilkadziesiąt zakładów przemysłowych[42]. Wśród nich najważniejszą rolę odgrywa KWK Ziemowit[42] (obecnie działająca jako ruch KWK Piast-Ziemowit). W wyniku restrukturyzacji górnictwa liczba zatrudnionych w kopalni stale maleje, mimo to jest to zakład zatrudniający nadal największą liczbę osób z miasta i nie tylko[42].
Handel
[edytuj | edytuj kod]Lędziny posiadają własne targowisko miejskie[43]. Na terenie miasta działa kilka sklepów sieciowych.
Rolnictwo
[edytuj | edytuj kod]W 2005 na terenie Lędzin powierzchnia użytków rolnych wynosiła 1855 ha – w tym 1139 ha gruntów ornych, 17 ha sadów, 557 ha łąk i 142 ha pastwisk[44].
Transport
[edytuj | edytuj kod]
Transport drogowy
[edytuj | edytuj kod]Przez północną część miasta przebiega droga krajowa nr 1, umożliwiająca połączenia w kierunkach: Bielsko-Biała – Cieszyn oraz Kraków – Warszawa – Gdańsk[5]. Istnieją także połączenia drogowe z pozostałymi miastami konurbacji górnośląskiej – głównie Katowicami, Tychami, czy Mysłowicami[5].
Transport autobusowy
[edytuj | edytuj kod]Na terenie Lędzin autobusowym przewozem zajmuje się Zarząd Transportu Metropolitalnego[45].
Transport kolejowy
[edytuj | edytuj kod]
Przez Lędziny przechodzi linia kolejowa nr 179 biegnąca do Tychów i Mysłowic[5].
Transport lotniczy
[edytuj | edytuj kod]| Najbliższe lotniska międzynarodowe | ||
|---|---|---|
| lotnisko | odległość w km | |
| 1 | Pyrzowice | 37 |
| 2 | Balice | 49 |
Polityka
[edytuj | edytuj kod]
Burmistrz
[edytuj | edytuj kod]Obecnym burmistrzem miasta jest Marcin Majer, który otrzymał 67,85% głosów w II turze wyborów samorządowych w 2024[46].
| Burmistrzowie Lędzin od 1991 | ||
|---|---|---|
| Imię i nazwisko | Lata | |
| Władysław Trzciński | 1991–1994; 2002–2006[47] | |
| Mariusz Żołna | 1994–2002[48] | |
| Wiesław Stambrowski | 2006–2014[49] | |
| Krystyna Wróbel | 2014–2024[50] | |
| Marcin Majer | od 2024 | |
Rada Miasta
[edytuj | edytuj kod]Rada Miasta jest organem stanowiącym i kontrolnym w mieście[51]. Aktualnie liczy piętnastu radnych, którzy wybierani są w wyborach bezpośrednich[51]. Rada Miasta działa na sesjach, poprzez swoje komisje oraz poprzez burmistrza wykonującego jej uchwały[51].
Miasta partnerskie
[edytuj | edytuj kod]| Miasta partnerskie Lędzin[52] | ||
|---|---|---|
| Miasto | Państwo | Rok rozpoczęcia |
| Uničov |  Czechy
|
2006 |
| Revúca |  Słowacja
|
2008 |
| Roccagorga |  Włochy
|
2008 |
Prasa lokalna
[edytuj | edytuj kod]W Lędzinach wydawana jest przez Urząd Miasta gazeta lokalna[53].
Sport i rekreacja
[edytuj | edytuj kod]
Obiekty sportowe
[edytuj | edytuj kod]- Stadion Miejski
- Ośrodek rekreacyjno-sportowy „Centrum”[54]:
- basen kryty
- sala kulturystyczna
- sala tenisa stołowego
- hala sportowa
- Ośrodek rekreacyjno-sportowy „Zalew”[55]:
- basen odkryty
- skatepark
- korty do tenisa ziemnego
- kompleks boisk sportowych „Orlik” przy Powiatowym Zespole Szkół[56]
- siłownie zewnętrzne
Kluby i organizacje sportowe
[edytuj | edytuj kod]- MKS Lędziny – piłka nożna
- Akademia Sportu KSB Lędziny – piłka nożna
- Klub Tenisa Stołowego Lędziny – tenis stołowy
- Uczniowski Klub Sportowy „Orka” – pływanie
- Klub Szachowy Górnik Lędziny – szachy
- Klub Skatowy OSP Lędziny – skat
- Polski Związek Wędkarski – Koło Nr 32 – wędkarstwo
- Klub Żeglarski „Ziemowit” – żeglarstwo
Turystyka
[edytuj | edytuj kod]_(trails_in_Holdunow).jpg)
Szlaki turystyczne
[edytuj | edytuj kod]- Szlaki piesze
Szlak Krawędziowy GOP: Gliwice – Przyszowice – Chudów – Paniówki – Borowa Wieś – Ruda Śląska – Mikołów – Tychy – Lędziny – Chełm Śląski – Chełmek (78 km, w tym 11 km na terenie Lędzin)[57]
Szlak im. ks. Jana Kudery: Mysłowice – Imielin – Chełm Śląski – Lędziny – Bieruń (21,5 km, w tym 9 km na terenie Lędzin)[57]
Szlak Hołdunowski: Katowice – Mysłowice – Lędziny – Imielin – Mysłowice – Jaworzno (24,1 km, w tym 6 km na terenie Lędzin)[57]
- Szlaki rowerowe
Trasa czerwona nr 151: Lędziny – Bieruń – Bojszowy – Jedlina (14,9 km, w tym 3 km na terenie Lędzin)[58]
Trasa zielona nr 153: Lędziny (10,6 km – w całości na terenie Lędzin)[59]
Trasa czarna nr 101: Katowice – Lędziny (24,1 km, w tym 5,3 km na terenie Lędzin)[60]
Baza noclegowa
[edytuj | edytuj kod]W Lędzinach znajduje się jeden hotel dwugwiazdkowy (2015)[61].
Honorowi obywatele oraz zasłużeni dla miasta
[edytuj | edytuj kod]Miasto posiada dwunastu honorowych obywateli[62]:
- Andrzej Naczyński (od 22 marca 2001) – były dyrektor KWK Ziemowit
- płk. Jerzy Szewełło (od 22 marca 2001) – żołnierz, który w okresie stanu wojennego stanął po stronie strajkujących górników w KWK Ziemowit
- Franciszek Serafin (od 22 marca 2001) – autor i redaktor wielu książek i opracowań poświęconych m.in. Tychom i okolicom
- Antoni Piszczek (od 22 listopada 2001) – były dyrektor KWK Ziemowit
- Wiktor Zin (od 27 kwietnia 2006) – architekt, który prowadził prace wykopaliskowe na wzgórzu Klimont
- ks. Tadeusz Orszulik (od 27 kwietnia 2006) – były proboszcz parafii św. Klemensa
- ks. Józef Przybyła (od 3 czerwca 2008) – były proboszcz parafii Chrystusa Króla
- Rafał Bula (od 28 kwietnia 2011[63]) – autor wielu publikacji i książek historycznych na temat Lędzin
- Irena Gajer (od 28 kwietnia 2011[63]) – była skarbnik miasta
- Jan Raszka (od 28 kwietnia 2011[63]) – były przewodniczący Rady Miasta
- Władysław Trzciński (od 15 kwietnia 2016[64]) – były burmistrz miasta
- Jan Górski (od 15 kwietnia 2016[64]) – były dyrektor Szkoły Podstawowej nr 3
Miasto nadawało od marca 2001 do października 2006 tytuł „Zasłużony dla miasta Lędziny”, którym zostali uhonorowani[65]:
- Sylwester Łakota
- ks. Józef Przybyła
- Klemens Ścierski
- Mariusz Żołna
- Helena Szabrańska
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q Urząd Miasta Lędziny: Lędziny - Rys historyczny. (pol.).
- ↑ a b c Główny Urząd Statystyczny: Rocznik Demograczny. (pol.).
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 68020.
- ↑ Urząd Miasta Lędziny: Lędziny – wydobywamy potencjał! Zwycięzcy konkursu na hasło promujące gminę odwiedzili Urząd Miasta. (pol.).
- ↑ a b c d e f g h Położenie. Urząd Miasta Lędziny.
- ↑ a b c d e f g h i j k Warunki naturalne. Urząd Miasta Lędziny.
- ↑ a b c Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r., Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 26 lipca 2013, ISSN 1505-5507 [zarchiwizowane z adresu 2013-12-20].
- ↑ a b c d e f g Lędziny – teraz!: 11 (127) listopad 2013, Lędziny: Urząd Miasta Lędziny, s. 8, ISSN 1732-6818.
- ↑ a b c Plan gospodarki odpadami dla gminy Lędziny. Biuletyn Informacji Publicznej Gminy Lędziny. s. 12. (pol.).
- ↑ Lędziny – Klimat i temperatura. Meteovista. [dostęp 2014-10-06]. (pol.).
- ↑ a b Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Lędziny na lata 2017-2020. (pol.).
- ↑ a b Państwowy rejestr nazw geograficznych
- ↑ Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta Lędziny. (pol.).
- ↑ a b c d e Główny Urząd Statystyczny: Bank Danych Lokalnych. (pol.).
- ↑ Dz. U. z 1961 r. Nr 54, poz. 303.
- ↑ Dz. U. z 1965 r. Nr 54, poz. 334.
- ↑ Dz. U. z 1975 r. Nr 15, poz. 87.
- ↑ Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 8.
- ↑ Dz. U. z 2001 r. Nr 62, poz. 631.
- ↑ Franciszek Kulczycki, „Monumenta mediiaevi historica res gestas Poloniae illustrantia”, Tomus IX, Cracoviae, 1886, str. XL.
- ↑ Franciszek Maroń. Rozwój sieci parafialnej w diecezji katowickiej aż do końca XV wieku. „Rozwój sieci parafialnej w diecezji katowickiej aż do końca XV wieku”, s. 101–167, 1969.
- ↑ Monumenta Poloniae Vaticana T.1 Acta Camerae Apostolicae. Vol. 1, 1207-1344. Jan Ptaśnik (redakcja). Cracoviae: Sumpt. Academiae Litterarum Cracoviensis, 1913, s. 147–150.
- ↑ Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, „Liber Beneficiorum”, Aleksander Przezdziecki, Tom II, Kraków 1864, s. 227.
- ↑ Ludwik Musioł. Dokument sprzedaży księstwa pszczyńskiego z dn. 21 lutego 1517 r.. „Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku”. R. 2, s. 235–237, 1930. Katowice: nakł. Towarzystwa ; Drukiem K. Miarki.
- ↑ a b c d e f Rejestr zabytków nieruchomych. Narodowy Instytut Dziedzictwa.
- ↑ Wykaz wpisanych obiektów do rejestru zabytków w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 7 października 2020 r.. wkz.katowice.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-05-05)]. (pol.). wkz.katowice.pl [dostęp 2020-10-08].
- ↑ SPIS OBIEKTÓW NIERUCHOMYCH WPISANYCH DO REJESTRU ZABYTKÓW Z TERENU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2021-10-13].
- ↑ Wykaz wpisanych obiektów do rejestru zabytków w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 4 września 2020 r.. wkz.katowice.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-05-05)]. (pol.). wkz.katowice.pl [dostęp 2020-09-05].
- ↑ Spis obiektów nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków z terenu województwa śląskiego (stan na 27 listopada 2023 r.) (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2023-12-02]
- ↑ Prawie 5 wieków dzwonił na modlitwę i ratunek. Urząd Miasta Lędziny.
- ↑ Ocalmy „Owczarnię” od zapomnienia. Nasz Powiat.
- ↑ a b c Obiekty historyczne. Urząd Miasta Lędziny.
- ↑ Instytucje kultury. Urząd Miasta Lędziny. (pol.).
- ↑ Strona główna. Powiatowa Biblioteka Publiczna w Lędzinach. Powiatowa Biblioteka Publiczna w Lędzinach. (pol.).
- ↑ Miejski Żłobek. Urząd Miasta Lędziny. (pol.).
- ↑ Przedszkola w Lędzinach. Urząd Miasta Lędziny. (pol.).
- ↑ Szkoły podstawowe. Urząd Miasta Lędziny. (pol.).
- ↑ PZS Lędziny - Powiatowy Zespół Szkół w Lędzinach. PZS Lędziny - Powiatowy Zespół Szkół w Lędzinach. (pol.).
- ↑ Sala Królestwa Świadków Jehowy. [zarchiwizowane z tego adresu].
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-20].
- ↑ Główny Urząd Statystyczny: Bank Danych Lokalnych. Rynek pracy. Bezrobocie rejestrowane.
- ↑ a b c Informacje gospodarcze. Urząd Miasta Lędziny.
- ↑ Targowisko Miejskie. Urząd Miasta Lędziny.
- ↑ Główny Urząd Statystyczny: Bank Danych Lokalnych. Rolnictwo, leśnictwo i łowiectwo. Dane archiwalne.
- ↑ Sieć autobusowych przewozów pasażerskich ZTM. Biuletyn Informacji Publicznej Zarząd Transportu Metropolitalnego.
- ↑ Wyniki Wyborów Samorządowych 2024 w Lędzinach. Urząd Miasta Lędziny.
- ↑ Władysław Trzciński. Śląski Związek Gmin i Powiatów.
- ↑ Mariusz Żołna. Śląski Związek Gmin i Powiatów.
- ↑ Wiesław Stambrowski. Śląski Związek Gmin i Powiatów.
- ↑ Informacja Burmistrz Miasta Lędziny. Urząd Miasta Lędziny.
- ↑ a b c Rada Miasta. Biuletyn Informacji Publicznej Gminy Lędziny.
- ↑ Miasta partnerskie. Urząd Miasta Lędziny. [dostęp 2011-06-17].
- ↑ Gazeta lokalna. Urząd Miasta Lędziny. (pol.).
- ↑ Ośrodek Rekreacyjno-Sportowy Centrum. Fundacja Rozwoju Sportu, Kultury Fizycznej i Turystyki w Lędzinach. [dostęp 2017-07-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-11-17)].
- ↑ Ośrodek Rekreacyjno-Sportowy Zalew. Fundacja Rozwoju Sportu, Kultury Fizycznej i Turystyki w Lędzinach. [dostęp 2017-07-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-11-17)].
- ↑ Orlik. Starostwo Powiatowe w Bieruniu. [dostęp 2017-07-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-12-24)].
- ↑ a b c Szlaki turystyczne. Urząd Miasta Lędziny.
- ↑ Trasa czerwona nr 153. Powiat bieruńsko-lędziński.
- ↑ Trasa zielona nr 153. Powiat bieruńsko-lędziński.
- ↑ Trasa czerwona nr 153. Powiat bieruńsko-lędziński.
- ↑ Główny Urząd Statystyczny: Bank Danych Lokalnych. Turystyka. Turystyczne obiekty noclegowe (stan w dniu 31 lipca).
- ↑ Honorowi obywatele. Urząd Miasta Lędziny.
- ↑ a b c Uchwały Rady Miasta z 2011 roku. Biuletyn Informacji Publicznej Gminy Lędziny.
- ↑ a b Rejestr Uchwał Rady Miasta VII kadencji. Biuletyn Informacji Publicznej Gminy Lędziny. [dostęp 2017-07-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-31)].
- ↑ Zasłużeni obywatele. Urząd Miasta Lędziny.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Lędziny, Lędzyn, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 199.
- Lędziny, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 226.
| Miasta na prawach powiatu | |
|---|---|
| Miasta powiatowe | |
| Miasta gminne |
|
