MT-LB

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
MT-LB
Ilustracja
MT-LB
Dane podstawowe
Państwo  ZSRR
 Polska
Producent Charkowska Fabryka Traktorów, Huta Stalowa Wola
Typ pojazdu transporter opancerzony
Trakcja gąsienicowa
Załoga 2 + 10
Dane techniczne
Silnik 8-cylindrowy silnik wysokoprężny
o mocy 240 KM
Poj. zb. paliwa 450 l
Pancerz 3 - 10 mm
Długość 6,454 m
Szerokość 2,86 m
Wysokość 1,87 m (do stropu wieży z km kal. 7,62 mm)
Prześwit 0,4 m
Masa 9700 kg
bojowa: 11 900 kg
Moc jedn. 20,16 KM/t
Nacisk jedn. 0,46 kg/cm²
Osiągi
Prędkość 61,5 km/h
w wodzie: 4,5 km/h
Zasięg 500
Pokonywanie przeszkód
Rowy (szer.) 2,41
Ściany (wys.) 0,61
Kąt podjazdu 35°[1]
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 x km PKT kalibru 7,62 mm
Użytkownicy
MT-LB v.2.png Niebieskie - obecni, czerwone - byli
Rzuty
Rzuty

MT-LB – radziecki, pływający transporter opancerzony skonstruowany w latach 60. XX wieku. Produkowany na licencji również w Polsce w Hucie Stalowa Wola i w Bułgarii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

MT-LB został skonstruowany jako ciągnik artyleryjski przeznaczony do holowania armaty przeciwpancernej T-12 kalibru 100 mm i przewożenia jej obsługi i amunicji. Oznaczenie jest skrótem od Mnogocelewoj transportior logkij bronirowannyj (wielozadaniowy transporter lekki opancerzony)[2]. Z czasem zaczęto wykorzystywać go także w roli transportera opancerzonego. Pojazd został skonstruowany w Charkowskiej Fabryce Traktorów (ChTZ) w Charkowie pod kierunkiem Anatolija Biełusowa[2]. Znajduje się w służbie od 1964 roku[2]. MT-LB był produkowany w ZSRR (po rozpadzie ZSRR na Ukrainie), a na licencji w Bułgarii i Polsce[2].

Na podwoziu MTLB zbudowano także szereg innych pojazdów, zarówno pomocniczych jak i bojowych.

Zaletą MT-LB był niewielki nacisk jednostkowy, zapewniający mu dużą mobilność w trudnym terenie[1]. Mógł holować działo lub przyczepę o masie do 6,5 t[1].

Produkcja i służba w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Transporter MT-LB był produkowany w Polsce przez HSW od 1976 roku z przeznaczeniem wyłącznie na eksport, w liczbie do ok. 600 sztuk rocznie[3]. Na jego bazie opracowano następnie w Polsce liczne konstrukcje, z których jednak tylko kilka pojazdów wsparcia produkowanych w niewielkich seriach przyjęto na uzbrojenie Wojska Polskiego. Wśród nich był wóz pogotowia technicznego WPT Mors (1983 rok, 45 sztuk)[4] i nośnik radiostacji R-137T[5]. W fazie prototypów pozostały: samobieżna wyrzutnia rakiet przeciwlotniczych Turkus (1976-79), zestaw przeciwlotniczy Promet z podwójnym działkiem 23 mm (cztery prototypy, 1979), samobieżna wyrzutnia pocisków ppanc 9M14M Malutka BTP-20 Skorpion (1983), transporter opancerzony MTLB-2AP z wieżą od SKOT-2AP z wkm 14,5 mm, podwozie Piast z polskim silnikiem, wóz rozpoznania skażeń Parys 01 i wóz ewakuacji medycznej Lotos[3]. Nie zbudowano projektowanych samobieżnych zestawów przeciwlotniczych z działkami 30 mm Promet-2 (1980) i rakietowo-artyleryjskiego Polon (1986)[3]. Po 1990 roku podwozie MT-LB wykorzystano dla wozu dowodzenia ZWD-1[6] oraz jako nośnik systemu zakłóceń Przebiśnieg. W 1993 roku powstał prototyp transportera opancerzonego MTLB-23M z wieżą z działkiem 23 mm i karabinem maszynowym[7].

Pod koniec lat 70. Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Maszyn Ziemnych i Transportowych przy HSW opracował na bazie MT-LB ulepszony pojazd SPG-2 (szybkobieżne podwozie gąsienicowe) o polepszonej pływalności, posiadający przebudowany kadłub o większej wyporności i dwie śruby o napędzie hydraulicznym do poruszania się w wodzie[4]. Podwozie SPG-2 i wydłużone o jedną parę kół SPG-2A (znane także jako Opal) posłużyło do powstania dalszych konstrukcji, z których do produkcji w większej serii trafiły transporter rozpoznania inżynieryjnego TRI Hors (1983) i wóz pogotowia technicznego Mors II (1986)[4]. W małej serii powstał wóz dowodzenia obrony przeciwlotniczej Łowcza-3[8]. Prototypami pozostały m.in. wozy dowodzenia artylerii Opal I i Opal II (1990) i transporter amunicyjny Bor (1987)[4]. W 1993 roku powstały prototypy bojowego wozu piechoty BWO-40 z armatą Bofors 40 mm oraz zestawu przeciwlotniczego rakietowo-artyleryjskiego z działkami 23 mm Sopel[7][9].

Wersje[edytuj | edytuj kod]

  • ZSRR/Rosja
    • MT-LB – wersja podstawowa transportera opancerzonego uzbrojona w karabin maszynowy PKT w obrotowej wieży.
    • MT-LBW – wersja z szerszymi gąsienicami o nacisku jednostkowym zmniejszonym do 0,28 kg/cm²
    • MT-LBu – wóz dowodzenia z powiększonym kadłubem i wydłużonym podwoziem, wyposażony w sprzęt nawigacyjny, dodatkowe radiostacje i agregat prądotwórczy
    • MT-PLB – wóz zabezpieczenia technicznego wyposażony w dźwig o udźwigu 1500 kg i wyciągarkę
    • MT-LBM 6MA – zmodernizowany transporter opancerzony z wieżą z wkm 14,5 mm KPWT i km 7,62 mm PKT w tylnej części (2000 rok)[10]
    • MT-LBM 6MB – zmodernizowany transporter opancerzony z wieżą z działkiem 30 mm 2A72 i km 7,62 mm PKT w tylnej części (2000 rok)[10]
  • Wozy bojowe skonstruowane w oparciu o podwozie MT-LB
  • Polska
    • MT-LB – transporter opancerzony – wersja bazowa
      • WPT Mors – wóz pomocy technicznej
      • Lotos (WEM) – wóz ewakuacji medycznej – 4 nosze
      • Irys (ZWD-1) – zautomatyzowany wóz dowodzenia[6]
      • Przebiśnieg – zautomatyzowany system rozpoznania i zakłóceń UKF
        • SZ lub MT-LB Z – stacja zakłóceń
        • SR lub MT-LB R – stacja rozpoznania
        • Kret WD – wóz dowodzenia kompanii radioelektronicznej
      • Maciejka – radiostacja jednowstęgowa średniej mocy R-137T
    • SPG-2 (szybkobieżne podwozie gąsienicowe) – zmodernizowana wersja z przebudowanym kadłubem i pędnikami wodnymi[4]
  • Bułgaria
    • BMP-23 – bojowy wóz piechoty na zaadaptowanym podwoziu 2S1
  • Szwecja
    • Pansarbandvagn 401 - zmodernizowana wersja wykonana na bazie MTLB odkupionych od byłej armii NRD, służące w niektórych jednostkach ONZ

Użycie[edytuj | edytuj kod]

Transporter MT-LB wszedł na uzbrojenie ZSRR od 1964 roku[2]. Był następnie eksportowany do niektórych państw Układu Warszawskiego oraz innych państw. Nie został przyjęty na uzbrojenie Wojska Polskiego w zasadniczej wersji transportera ani ciągnika, natomiast na uzbrojeniu Wojska Polskiego znalazło się kilkaset pojazdów o różnym przeznaczeniu wykorzystujących podwozie MTLB oraz jego zmodernizowanej w Polsce wersji.

Od końca lat 90. w Rosji i na Ukrainie opracowano kilka wariantów modernizacji transportera, polegających głównie na wzmocnieniu uzbrojenia, z których nieliczne wdrożono do służby[10]. Od 2000 roku rosyjska spółka Muromtiepłowoz podczas remontów modernizuje rosyjskie MT-LB do wariantu MT-LBM 6MA z wkm 14,5 mm lub 6MB z działkiem 30 mm 2A72[10].

Pojazdy produkowane w Polsce były przeznaczone przede wszystkim na eksport do ZSRR, ponadto opracowano tam szereg własnych odmian pochodnych, w tym opartych na zmodyfikowanym podwoziu o polepszonej pływalności. W 2000 roku 10 MT-LB Polska przekazała Litwie[11]. W 2002 roku Huta Stalowa Wola zawarła kontrakt na sprzedaż 67 MT-LB do Nigerii[10].

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Przedział transportowy w wersji pojazdu ewakuacji medycznej Lotos

Kadłub jest spawany z walcowanych płyt pancernych, wodoszczelny[2]. Pancerz zapewnia ochronę tylko przed pociskami broni strzeleckiej i odłamkami pocisków artyleryjskich małego kalibru[1]. W skrajnej przedniej części pojazdu znajduje się przedział transmisji napędu, a za nim jest przedział kierowania. W przedziale kierowania po lewej stronie ma miejsce kierowca, a po prawej dowódca, na którym znajduje się mała stożkowa wieżyczka TKB-01 z karabinem maszynowym 7,62 mm PKT[1]. Zapas amunicji wynosi 2500 nabojów[1]. Obaj członkowie załogi mają przed sobą okna ze szkła pancernego, zakrywane pancernymi pokrywami, a kierowca ma ponadto trzy peryskopy TNPO-170A[1]. Nad miejscem kierowcy znajduje się luk. Silnik umieszczony jest za przedziałem kierowania, w centralnej części pojazdu, przesunięty ku lewej burcie, a po prawej stronie znajduje się korytarzyk łączący przedział kierowania z przedziałem transportowym, zajmującym tylną część[2]. W przedziale transportowym można przewozić do 11 żołnierzy na siedzeniach wzdłuż burt, umieszczonych nad zbiornikami paliwa[1]. Przedział transportowy ma dwuskrzydłowy właz z tyłu i dwa luki w dachu[1]. W burtach znajdują się cztery zamykane strzelnice dla broni strzeleckiej[1].

Zawieszenie stanowi sześć pojedynczych kół jezdnych na wahaczach resorowanych wałkami skrętnymi po każdej stronie. Pierwsze i ostatnie koła mają amortyzatory hydrauliczne[1]. Niektóre specjalne wersje pochodne mają podwozie przedłużone do siedmiu kół (m.in. MT-LBu). Gąsienice mają szerokość 350 mm[1].

Transporter może pływać po przygotowaniu polegającym m.in. na założeniu osłon hydrodynamicznych na gąsienice w przedniej części i podniesieniu falochronu na dziobie[1]. Napęd na wodzie zapewniają poruszające się gąsienice[1]. Ładowność na wodzie wynosi 2 tony[1].

Egzemplarze muzealne[edytuj | edytuj kod]

MT-LB ze zbiorów Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie

Pojazdy MTLB można oglądać w następujących muzeach:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o Suworow 2005 ↓, s. 22.
  2. a b c d e f g Suworow 2005 ↓, s. 21.
  3. a b c Kajetanowicz 2010 ↓, s. 12-18.
  4. a b c d e Kajetanowicz 2010 ↓, s. 15-18.
  5. Praca zbiorowa pod kier. Jerzego Paszkowskiego: Technika Wojska Polskiego. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 1998, s. 99. ISBN 83-11-08889-6.
  6. a b Tomasz Szulc. Taktyczne samobieżne stanowiska dowodzenia dla Wojska Polskiego. „Nowa Technika Wojskowa”. 11/2000, s. 18-19, listopad 2000. Warszawa: Magnum-X. ISSN 1230-1655. 
  7. a b Tomasz Szulc. Nowości z Kielc. „Nowa Technika Wojskowa”. 10/93, s. 32, 1993. Warszawa: Lampart s.c.. ISSN 1230-1655. 
  8. Andrzej Kiński. Czym bronimy polskiego nieba. „Nowa Technika Wojskowa”. 11/2000, s. 13, 2000. Warszawa: Magnum-X. ISSN 1230-1655. 
  9. Tomasz Szulc. Przeciwlotniczy Sopel. „Nowa Technika Wojskowa”. 2-3/94, s. 12-14, 1994. Warszawa: Lampart s.c.. ISSN 1230-1655. 
  10. a b c d e Suworow 2005 ↓, s. 23-24.
  11. Grzegorz Hołdanowicz. Milion dolarów dla Litwy. „Raport – Wojsko Technika Obronność”. Nr 06/2000, s. 58. Agencja Lotnicza Altair. ISSN 1429-270x. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Igor Witkowski, Lekkie i średnie opancerzone wozy bojowe, Warszawa: WiS, 1993, ISBN 83-86028-02-5, OCLC 749866876.
  • Siergiej Suworow. MT-LB. Służba prodołżajetsia. „Tiechnika i Woorużenije”. Nr 5/2005, maj 2005 (ros.). 
  • Jerzy Kajetanowicz. Prace nad rozwojem sprzętu pancernego w Polsce - przegląd lat 1955-1990. „Poligon”. 5(22)/2010, wrzesień-październik 2010. Warszawa: Magnum-X. ISSN 1895-3344.