Małgorzata z Zębocina
Małgorzata z Żębocina – półlegendarna, żyjąca w XI wieku, żona dziedzica Żębocina, uznawana za symbol wierności.
Przekazy
[edytuj | edytuj kod]O postaci tej wspomina choćby Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich czy Jan Długosz w swoim Jana Długosza Dziejów polskich księgach dwunastu. Legendarny przekaz sytuuje czas akcji legendy na okres wyprawy Bolesława Szczodrego na Kijów, który miał spowodować fale niewierności małżeńskich (motyw ten wykorzystał Mickiewicz w swoich Lilijach[1]). Małgorzata, żona Mikołaja herbu Strzemię, dziedzica Żębocina położonego niedaleko Proszowic, chcąc dochować wierności swojemu mężowi, kazała zamknąć się wraz z dwoma siostrami w zamurowanej wieży kościelnej (żywiła się wciąganym na wieżę jedzenie), aby spokojnie doczekać powrotu męża i nie dać się zhańbić[2][3][4].
W literaturze
[edytuj | edytuj kod]Postacią tą inspirowało się wielu wczesnoromantycznych twórców drugiej i trzeciej dekady XIX wieku, w tym m.in. wileńscy filomaci (operetka Czeczota i żartobliwy utwór Ignacego Szydłowskiego Nagrobek Małgorzacie Zembocińskiej), członkowie Towarzystwa Ćwiczącej się Młodzieży w Literaturze Ojczystej (Wyrok Bolesława Walentego Chłędowskiego) czy młodzież krzemieniecka (duma Mikołaj i Małgorzata Karola Sienkiewicza)[5]. Powieści poświęcone tej postaci tworzyli również Dominik Magnuszewski i Paulina Krakowowa[1]. Małgorzata z Żębocina jest tytułową bohaterką powieści Małgorzata z Zębocina. Powieść z dziejów ojczystych XI wieku Zygmunta Krasińskiego[6]; wzmiankowana jest również w poświęconym Bolesławowi Szczodremu rozdziale Wizerunków książąt i królów polskich Józefa Ignacego Kraszewskiego[7]. Małgorzata z Żębocina jest również tytułową bohaterką operetki autorstwa Jana Czeczota - utwór ten odczytał on 29 grudnia 1819 roku na spotkaniu filomatów, a na późniejszym spotkaniu został on zrecenzowany przez Adama Mickiewicza. Zdaniem Wojciecha Kruszewskiego operowa forma utworu Czeczota mogła wpłynąć na kształt i formę drugiej części Dziadów Mickiewicza[8]. Zbeletryzowaną historię Małgorzaty z Żębocina przedstawił Walery Przyborowski w powieści Czarny Rycerz - opowiadanie historyczne z XI wieku, przy czym zamknęła się ona w wieży razem z siostrami przed zbuntowanymi "niewolnikami i kmieciami"[9].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Aleksandra Budrewicz, Czy współczesna Penelopa tęskni? O wizerunkach Penelopy w literaturze wieku XX [online].
- ↑ Strona:Jana Długosza Dziejów Polskich ksiąg dwanaście - Tom I.djvu/348 - Wikiźródła, wolna biblioteka [online], pl.wikisource.org [dostęp 2025-06-18].
- ↑ Redakcja, Kronika dawnych dziejów Żębocina według Władysława Tomczyka [online], Dziennik Polski, 9 października 2009 [dostęp 2025-06-18].
- ↑ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIV - wynik wyszukiwania - DIR [online], dir.icm.edu.pl [dostęp 2025-06-18].
- ↑ Monika Stankiewicz-Kopeć, Pomiędzy klasycznością a romantycznością. Młodzi autorzy Wilna, Krzemieńca i Lwowa wobec przemian w literaturze polskiej lat 1817-1828, wyd. 2, s. 191.
- ↑ Małgorzata z Zembocina - Wikisource [online], wikisource.org [dostęp 2025-06-18] (ang.).
- ↑ Wizerunki książąt i królów polskich/Bolesław Szczodry - Wikiźródła, wolna biblioteka [online], pl.wikisource.org [dostęp 2025-06-18].
- ↑ Gusła i inkantacje. Muzyczność „Dziadów” części II - Wojciech Kruszewski | Nowy Napis [online], nowynapis.eu, 13 lipca 2023 [dostęp 2025-06-18].
- ↑ Walery Przyborowski, Czarny Rycerz. Opowiadanie historyczne z XI wieku, Poznań 1890.