Mały Rynek w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
POL Kraków COA.svg Kraków
Mały Rynek
Stare Miasto
Mały Rynek, Kraków.jpg
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Mały Rynek
Mały Rynek
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Mały Rynek
Mały Rynek
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Mały Rynek
Mały Rynek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Mały Rynek
Mały Rynek
Ziemia 50°03′40,5″N 19°56′25,0″E/50,061250 19,940278

Mały Rynekrynek pomocniczy[1] Starego Miasta w Krakowie, regularny, prostokątny, wytyczony w wyniku lokacji Krakowa na wschód od Rynku Głównego, na tyłach kościoła Mariackiego, między ulicą Mikołajską i ulicą Sienną.

Nazywany niegdyś Forum antiquum (Starym Rynkiem), Wandetą, Tandetą, a w drugiej połowie XVIII w. Rynkiem Rzeźniczym. Na Małym Rynku handlowano mięsem, później także starzyzną (od XVI w.); znajdowały się na nim jatki rzeźnicze, a także kuchnia dla ubogich. Według informacji z roku 1626 jedna z jatek rzeźniczych znajdowała się w południowo-zachodniej części Małego Rynku, a druga – według notatki z 1646 – usytuowana była prawdopodobnie w pobliżu cmentarza kościoła Mariackiego. Ta druga jatka dotrwała do końca XVII w., kiedy to rozebrano ją, aby wznieść na jej miejscu Wikarówkę kościoła Mariackiego (została zburzona w 1931, a w 1932 wzniesiono tam nową wikarówkę). W roku 1785 jatki rzeźnicze zajmowały środek Małego Rynku, tworząc wydłużony prostokąt, którego dłuższy bok biegł ukośnie ku północnemu zachodowi, zbliżając się swoim narożnikiem do starej wikarówki. W roku 1797 zajmowały one już tylko teren w rejonie kościoła św. Barbary. Na przełomie XVIII i XIX w. drewniane jatki rzeźnicze były częściowo zbutwiałe i znajdowały się w ruinie. W takim stanie dotrwały do roku 1820, kiedy to zostały całkowicie rozebrane[2].

W południowej części Małego Rynku, u zbiegu ulic Stolarskiej i Siennej, znajdowała się niegdyś szkoła Panny Marii (Szkoła Archiprezbiterialna N.P. Marii). Budowla ta istniała już w XIII w., a jej fundatorem był prawdopodobnie Iwo Odrowąż. Szkoła Panny Marii wzniesiona została w stylu gotyckim. Był to budynek obszerny i okazały, o dwóch piętrach. Wchodziło się do niego od strony ul. Siennej. Po pewnym czasie zabudowania szkolne obwiedziono murem. Gmach szkoły Panny Marii w znacznym stopniu ograniczał teren i tworzył nieregularności przestrzenne w południowo-zachodniej części rynku, zwężając jednocześnie prześwit ul. Siennej. Stało się to przyczyną późniejszej jego zagłady. Już w ramach porządkowania układu komunikacyjnego Krakowa, na przełomie XVIII i XIX w. postanowiono umożliwić wozom konnym przejazd ul. Sienną w kierunku wschodnim, poprzez Mały Rynek, aż ku Nowej Bramie. Na przeszkodzie temu zamierzeniu stała szkoła Panny Marii. Władze austriackie wciągnęły ją zatem na listę obiektów przeznaczonych do wyburzenia. Ostateczną decyzję w tej kwestii podjął rząd Wolnego Miasta, nakazując ok. roku 1812 przystąpienie do prac wyburzeniowych[3].

Do ok. 1812 roku rynek zamykał budynek szkoły mariackiej, po jego zburzeniu i zlikwidowaniu jatek, plac uporządkowano tworząc targ owocowo-warzywny.

Na rynku znajdują się m.in.:

Do 2007 płyta Małego Rynku służyła przede wszystkim jako parking samochodowy oraz postój taxi, jednak z okazji 750-lecia lokacji Miasta Krakowa postanowiono go całkowicie zmodernizować, nadając mu dzisiejszy charakter – przywrócono zabytkowy bruk, latarnie, ławki, wybudowano iluminowaną fontannę i ograniczono ruch samochodowy do minimum. Mały Rynek stał się miejscem wspomagającym Rynek Główny w organizacji występów artystycznych, ekspozycji i obchodów różnych wydarzeń.

Mały Rynek znajduje się na trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Sandomierza do Tyńca.

Bibliografia[edytuj]

  • Encyklopedia Krakowa, wyd. PWN, Warszawa 2000.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. Józef Mitkowski: Kraków lokacyjny. W: Kraków : studia nad rozwojem miasta. Jan Dąbrowski (red.). Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1957, s. 134.
  2. Marek Żukow-Karczewski, Nie istniejące budowle Krakowa. Jatki rzeźnicze na Małym Rynku, "Echo Krakowa", 14 IV 1992 r., nr 73 (13637).
  3. Marek Żukow-Karczewski, Nie istniejące budowle Krakowa. Szkoła Marii Panny, "Echo Krakowa", 20,21,22 XII 1991 r., nr 246 (13558).
  4. Ewa Zamorska-Przyłuska, Przewodnik literacki po Krakowie i województwie małopolskim, wyd. WAM, Kraków 2010, s. 67.