Maślak pstry

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Maślak pstry
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina maślakowate
Rodzaj maślak
Gatunek maślak pstry
Nazwa systematyczna
Suillus variegatus (Sw.) Richon & Roze
Atlas Champ. (Aubrevilliers): 178 (1888)
Maślak pstry: drugie zdjęcie
2011-11-12 Suillus variegatus crop.jpg

Maślak pstry (Suillus variegatus (Sw.) Richon & Roze) – gatunek grzybów należący do rodziny maślakowatych (Suillaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Suillus, Suillaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1810 r. Olof Swartz nadając mu nazwę Boletus variegatus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu w 1888 r. Richon & Roze, przenosząc go do rodzaju Suillus[1].

Niektóre synonimy[2]:

  • Boletus variegatus Sw. 1810
  • Ixocomus variegatus (Sw.) Quél. 1888
  • Versipellis variegata (Sw.) Quél. 1886

Nazwę polską podała Alina Skirgiełło w 1960 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: bagniak, grzyb pstry, jakub, jakubek, łosiak, murzynek, piasecznik, twardak, twardzioszek[3]. Nazwy regionalne: grzyb twardzioszek, borowik pstry, bagniak, murzynek, twardak, ugacz, piasecznik, piaskowiec, hubanek[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

O średnicy 5–14 cm, u młodych okazów półkolisty z podwiniętymi brzegami, potem poduchowaty z ostrym brzegiem. Skórka za młodu na kolor od żółtego lub żółtosiwego przez oliwkowy do brudnopomarańczowego i jest pilśniowata, potem staje się ochrowobrązowa do bladopomarańczowej[5]. Jej powierzchnia pokryta jest drobnymi kosmkami, które u starszych okazów czasami zanikają. Od miąższu oddziela się dość trudno[6].

Rurki

Dość krótkie, za młodu żółte lub bladopomarańczowe, potem ciemnooliwkowe. Po uciśnięciu najpierw sinieją, potem brązowieją[5]. Pory okrągławe i podobnej barwy jak rurki[6].

Trzon

Wysokość 4–10 cm, grubość 2–4 cm. Jest walcowaty, gładki i dołem zgrubiały. Ma żółty lub żółtobrązowawy kolor z lekkim czerwonawym odcieniem[5].

Miąższ

Twardy, bladożółty lub bladopomarańczowy, po przekrajaniu lekko błękitniejący nad rurkami i pod powierzchnią trzonu cytrynowożółty, po przekrojeniu miejscami lekko sinieje (lekko błękitnieje). Smak nieznaczny, zapach oryginalny, nieco przypominający igliwie[5].

Wysyp zarodników

Oliwkowobrązowy. Zarodniki o średnicy 7,5–12 × 3–5 µm, gładkie, wrzecionowatego kształtu[6].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Jest szeroko rozpowszechniony w Europie Środkowej[7], ale występuje także w Ameryce Północnej, Południowej i Japonii[8]. W Polsce jest pospolity[9][6].

Owocniki wyrastają od lata do jesieni, w lasach iglastych, szczególnie pod sosnami, na wrzosowiskach i w miejscach wilgotnych[6].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny średniej wartości. Ma swoisty zapach, w smaku nie najlepszy. Dobry do marynowania[4]. Pełnię smaku tego grzyba najlepiej wykorzystać sporządzając sos śmietankowo-grzybowy gotowany na lekkim ogniu co najmniej 30 min[7].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • maślak sitarz (Suillus bovinus), ale ma większe pory i nie posiada charakterystycznego zapachu[7]
  • maślaczek pieprzowy (Chalciporus piperatus), ale jest znacznie mniejszy i ma pikantny smak[9]
  • tzw. borowiec dęty (Suillus cavipes). Występuje częściej w górach i łatwiej go odróżnić po pustym trzonie i zanikającym pierścieniu, ponadto jest gęsto okryty drobnymi kosmkami[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  3. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  5. a b c d Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. a b c d e Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. a b c Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  8. Discover Life (ang.). [dostęp 2015-12-05].
  9. a b c Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.