Maślak sitarz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Maślak sitarz
Maślak sitarz: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina maślakowate
Rodzaj maślak
Gatunek maślak sitarz
Nazwa systematyczna
Suillus bovinus (L.) Roussel
Roussel, H.F.A., 1806, Flore du Calvados et terrains adjacents, composée suivant la méthode de Jussieu: 34
Maślak sitarz: drugie zdjęcie
Młode okazy

Maślak sitarz (Suillus bovinus) – gatunek grzybów z rodziny maślakowatych (Suillaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Suillus, Suillaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten opisał w roku 1753 Karol Linneusz, uznając go za borowika szlachetnego Boletus bovinus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 1806 Henri François Anne de Roussel, przenosząc go do rodzaju Suillus[1]. [1]. Synonimy łacińskie[2]:

  • Agaricus bovinus (L.) Lam. 1783
  • Boletus bovinus L. 1753
  • Boletus bovinus Pers. 1825
  • Boletus bovinus var. viridocaerulescens A. Pearson 1951
  • Ixocomus bovinus (L.) Quél. 1888
  • Mariaella bovina (L.) Sutara 1987

Nazwę polską podała Alina Skirgiełło w 1960 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym ma też inne nazwy: grzyb wolak, sitacz, sitek, sitka, sitnik, sitosz, grzyb sitarz, rzeszotnik[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 4-10 cm, kolor żółtobrązowy lub czerwonoochrowy, gładki, nagi po deszczach bardzo śluzowaty. U młodych okazów jest półkulisty, potem płaski, u starszych staje się powyginany, a nawet płytkowklęsły. Skórka daje się łatwo zdjąć w całości[4].

Rurki

Przyrośnięte do trzonu, a nawet zbiegające po nim. Na młodych owocnikach szarożółtawe, później żółte, w końcu brązowe. Od miąższu kapelusza oddzielają się trudno[4]. Pory rurek bardzo duże i przypominają swoim wyglądem oczka sita. Stąd też pochodzi nazwa gatunkowa[5]

Trzon

Wysokość 2-8 cm. Jest cylindryczny, pełny, włóknisty, bez pierścienia. U góry żółtawy lub żółtobrązowy, u podstawy czerwonobrązowy[4].

Miąższ

Lepki i elastyczny, nie łamliwy. W kapeluszu elastyczny, bladożółty, w trzonie włóknisty, czerwonobrązowy.

Wysyp zarodników

Żółtooliwkowy. Zarodniki o średnicy 7-13 x 3-5 µm[6].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Na półkuli północnej jest szeroko rozprzestrzeniony, na półkuli południowej występuje tylko w Nowej Zelandii[7]. W Polsce jest gatunkiem pospolitym, najczęściej występującym wśród wszystkich maślaków[8]

Występuje na suchych, piaszczystych glebach towarzyszącym sośnie zwyczajnej, z którą współżyje w mikoryzie. Owocniki pojawiają się od lipca do października[5]. Często rośnie wśród wrzosów[8].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny o średniej wartości smakowej i odżywczej. Smak nieznaczny, niekiedy kwaskowaty, zapach niewyraźny, smakowo gorszy niż inne gatunki maślaków. Nadaje się do suszenia i marynowania z innymi, smaczniejszymi grzybami. Często bywa też silnie zarobaczywiony[5]. Po ugotowaniu zmienia kolor na czerwonofioletowy, co niektórych odstrasza od jego spozywania[8].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • maślak ziarnisty (Suillus variegatus). Ma jednak drobniejsze pory, a górna część jego trzonu jest punktowano nakrapiana[4].
  • maślak błotny (Suillus flavidus). Jest bardzo rzadki. Posiada na trzonie pierścień, a na kapeluszu grube i wrośnięte włókienka[8].
  • lejkoporek olszowy (Gyrodon lividus). Jego cienkie rurki daleko zbiegają na trzon i są silnie zrośnięte z miąższem kapelusza[8].

Przypisy

  1. a b c d Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  3. Władysław Wojewoda: Checklist of Polisch Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Scienceas, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b c Henryk Orłoś: Atlas grzybów leśnych. Warszawa: PWRiL, 1974.
  6. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. Discover Life (ang.). [dostęp 2015-12-05].
  8. a b c d e Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.