Madagaskar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy kraju i wyspy. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Repoblikan'I Madagasikara
République de Madagascar

Republika Madagaskaru
Flaga Madagaskaru
Godło Madagaskaru
Flaga Madagaskaru Godło Madagaskaru
Dewiza: (malg.) Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana
(Ojczyzna, Wolność, Postęp)
Hymn: Ry Tanindraza nay malala ô
Położenie Madagaskaru
Język urzędowy francuski, malgaski
Stolica Antananarywa
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Hery Rajaonarimampianina
Szef rządu premier Jean Ravelonarivo
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
48. na świecie
587 040[a] km²
5 500 km² (0,94%)
Liczba ludności (2011)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
56. na świecie
21 926 221[b]
37,35 osób/km²
Jednostka monetarna ariary (MGA)
Niepodległość od Francja Francji
26 czerwca 1960
Strefa czasowa UTC +3
Kod ISO 3166 MG
Domena internetowa .mg
Kod samochodowy RM
Kod samolotowy 5R
Kod telefoniczny +261
Mapa Madagaskaru

Madagaskar (malg. Madagasikara, franc. Madagascar; Republika Madagaskaru – Repoblikan'I Madagasikara, République de Madagascar) – państwo położone na wyspie Madagaskar w zachodniej części Oceanu Indyjskiego, u południowo-wschodnich wybrzeży Afryki. Madagaskar jest czwartą co do wielkości wyspą na świecie i pierwszą w Afryce. Na Madagaskarze przeważa hodowla i pasterstwo, występuje również rolnictwo prymitywne, plantacje roślin tropikalnych, eksploatacja drewna, zbieractwo, myślistwo oraz rolnictwo śródziemnomorskie. Występują dwie strefy roślinne: na północy suche lasy podrównikowe, a w centrum i na południu sawanny.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Madagaskaru.

Madagaskar z powierzchnią 587 040 km² jest 48. co do wielkości państwem na świecie, a sama wyspa jest czwarta co do wielkości. Państwo wielkością porównywalne jest do Kenii. Na wschodnim wybrzeżu przeważają niziny, które przechodzą w strome urwiska, centralna część w głównej mierze składa się z wyżyn. Na północy kraju Masyw Tsaratanana zbudowany z gór wulkanicznych (najwyższym szczytem wyspy jest wygasły wulkan Maromokotro 2876 m n.p.m.). Na zachodnim wybrzeżu wiele zatoczek i rozległych równin. Południe wyspy to region płaskowyżów i pustyń.

Wokół wybrzeży Madagaskaru znajdują się niewielkie wysepki: Europa, Juan de Nova, Glorieuses oraz atol Bassas da India, które podlegają francuskiej administracji. Są one przedmiotem sporu terytorialnego pomiędzy Francją a Madagaskarem, który rości sobie do nich prawa. Także przynależność rafy Banc du Geyser jest przedmiotem sporu między Madagaskarem, Francją i Komorami[1].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia Madagaskaru.

Archeolodzy datują, iż pierwsi ludzie przybyli na Madagaskar pomiędzy II a V wiekiem naszej ery z południowo-wschodniej Azji, najprawdopodobniej Indonezyjczycy z Jawy, stąd też współcześni mieszkańcy wyspy wykazują cechy pochodzenia malajsko-polinezyjskiego[2]. Równocześnie, lub krótko po tym przybyli Bantu z Afryki. Madagaskar leżał na morskich szlakach handlowych między przedmuzułmańską Arabią a wschodnim wybrzeżem Afryki. Prawdopodobnie wyspa była znana Arabom już w IV wieku. W VII wieku kupcy arabscy założyli na Madagaskarze faktorie a w późniejszym czasie osady[3]. Do XVI wieku na wyspę ciągle napływała ludność Azjatycka[4]. Na przełomie pierwszego i drugiego tysiąclecia doszło do kolejnej fali kolonializacji wyspy prowadzonej przez ludy Bantu i Suahili[5]. Powodem przybycia Suahili na Madagaskar były wojny i konflikty na tle religijnym w ich ojczystych krajach. Przybysze z Suahili zakładali osady na północy Madagaskaru. Utrzymywali kontakty handlowe z Półwyspem Arabskim i Suahili. Ślady ich osadnictwa znaleziono również w południowo-zachodniej części wyspy[6]. Madagaskar został zdominowany przez Arabów a szczególnie ich osadę Lulungane na wyspie Nosi Manju. Mieszkańcy Lulungane importowali z Afryki Wschodniej tkaniny i kruszce oraz niewolników. Europejczycy dowiedzieli się o istnieniu Madagaskaru w 1500 roku gdy wyspa została odkryta przez Diogo Diaz. Wyspa pierwotnie nazwana została wyspą Świętego Wawrzyńca. W 1509 roku Portugalczycy zajęli Lulungane[7]. Po raz pierwszy wyspa została uwzględniona na mapie Dioga Ribeiry w 1519 roku[8].

W 1643 Francuzi założyli na Madagaskarze faktorię Fort Dauphin, która przetrwała do 1672. Mieszkańców ewakuowano w 1674. W latach 1646-1649 Anglicy próbują kolonizować wyspę, zakładając osady niedaleko obecnego miasta Toliara oraz wyspy Nosy Be. W 1665 dyrektor generalny François Caron Francuskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (fr. Compagnie des Indes Orientales) dopłynął do Madagaskaru. Kompanii nie udało się założyć kolonii na Madagaskarze, jednakże w tymże roku francuscy kolonizatorzy osiedlili się na pobliskich wyspach, tj. Reunion (pierwotnie nazwaną Bourbon) oraz Mauritius (nazwaną Île-de-France). W połowie XVII wieku jeden z przedstawicieli Kompanii Wschodnioindyjskiej, Étienne de Flacourt, sporządził opis geograficzny kraju. Dalsze badania wyspy zostały pohamowane ze względu na szerzące się w regionie piractwo. Po raz pierwszy w głąb wyspy wyruszyła ekspedycja francuskiego badacza Nicolasa Mayeure'go w latach 1770-1780 która towarzyszyła w podbojach podpułkownikowi francuskich wojsk Maurycemu Beniowskiemu[9]. W 1776 roku Beniowski ogłosił się cesarzem Madagaskaru jednak już wkrótce zginął w walkach na wyspie[10]. Rewolucja francuska i wojny napoleońskie przyczyniły się do osłabienia zaangażowania kolonialnego Francji na wyspie. W 1810 roku Anglicy zajęli kilka posiadłości francuskich w regionie. Francuzi, w obawie przed utratą wpływów, ogłosili aneksję wyspy, jednak Wielka Brytania nie uznała tego aktu. Oba państwa rywalizowały o wyspę do końca XIX wieku[11].

W odróżnieniu od innych państw afrykańskich, początki kolonializacji europejskiej nie oznaczały upadku państwowości. Na początku XVII wieku na zachodzie wyspy utworzono państwa Sakalawa. Jego pierwszym władcą został Andriamisara[12]. Następnym władcą państwa został Andriandahifotsi który dzięki użyciu broni palnej, podbił terytoria na północ po Manambolo oraz na wschód po Midongy, a także włączył do państwa Antanandro i – poprzez zawarcie małżeństwa dynastycznego – Sakoambe. Po śmierci władcy w 1685 roku doszło do wojny wewnętrznej o sukcesję. Wojnę wygrał Trimanongarivo. Pokonany przez Trimanongarivo w walce o sukcesję syn Andriandahifotsi, Tsimanata, nazwany pośmiertnie Andriamandisoarivo, wraz ze swoimi zwolennikami uciekł na północ, gdzie na równinie Mananara założył państwo Boina, podbijając Sandangoatsi, Manandabo oraz Antalaotes z Nosy Manja i Boina[13]. Ludy Sakalawa zostały zjednoczone za panowania Ravahiny zmarłego w 1808 roku[14], wpływy Sakalawa nie trwały jednak długo gdyż wkrótce zostali oni wchłonięci przez Imerinę tworzoną przez lud Merina. Już W 1625 jeden z lokalnych wodzów plemienia Merina o imieniu Andrianjaka założył w sercu wyspy obecną stolicę Republiki Madagaskaru Antananarivo. Ludy Merina utworzyły państwo Imerina które ostatecznie zjednoczone zostało w 1794 roku[15].

Królestwo Madagaskaru[edytuj | edytuj kod]

W 1810 roku Radama I który podporządkował sobie większość wyspy ogłosił się królem Madagaskaru. Ekspansję terytorialną Radamy I wspierali Anglicy, zainteresowani utworzeniem na Madagaskarze silnego państwa, które osłabiłoby wpływy francuskie. Z ich pomocą Radama I zmodernizował armię. W 1817 roku podbił południowo-wschodnią część Madagaskaru aż po Tôlanaro (Fort Dauphine)[16]. Swoje rządy Radama I oparł na uboższych warstwach, dążąc do podniesienia standardu ich życia, m.in. zawarł z Anglikami umowę o zniesieniu handlu niewolnikami. Aby ograniczyć wpływy arystokracji, której przywódcy byli zarazem kapłanami wyznań tradycyjnych, Radama I przyjął chrześcijaństwo i zezwolił protestanckiemu Londyńskiemu Towarzystwu Misyjnemu na zakładanie szkół i kościołów. Oświata odbywała się w miejscowym języku, do którego używano pisma łacińskiego. W 1828 roku kilka tysięcy osób, głównie Merina, wysłano na studia do Wielkiej Brytanii. W kraju wprowadzono prasę drukarską[17]. Po śmierci Radamy I w 1828 roku rządy przejęła jego żona – Ranavalona I Okrutna, brutalnie rozprawiając się ze wszystkimi pretendentami do objęcia korony. W okresie rządów Ranavalony I na Madagaskarze narodziło się i rozwinęło się zjawisko ruchu religijnego o charakterze separatystycznym. Pierwsze jego przejawy pojawiły się w 1833 roku. Ruch religijny polegał na nadaniu nadrzędnego znaczenia treściom fetyszystycznym, cechowała go opozycja wobec Europejczyków. W zależności od sytuacji w państwie następowała akceptacja wybranych elementów kultury europejskiej bądź ich całkowita negacja. Polityka Ranavalony I była skierowana na ograniczenie wpływów politycznych i ekonomicznych państw europejskich. Królowa powróciła do prawa zwyczajowego, unieważniając wprowadzone przez swoich poprzedników przepisy. W sferze sądownictwa reaktywowała ordalia przez wypicie trucizny. Zakazała wstępu na wyspę misjonarzom, prześladowała chrześcijan. Szacuje się, że za jej panowania stracono ich około 150 tysięcy[18][19]. W 1838 roku Ranavalona I nałożyła na Anglików restrykcje ekonomiczne. Zażądała, aby prowadzili handel wyłącznie w wyznaczonych przez nią portach pod pełną kontrolą madagaskarskich urzędników. W odwecie Anglicy wspólnie z Francuzami dokonali zbombardowania miasta portowego Tamatawy. Port został ponownie otwarty dla handlu w 1853 roku[20].

Panowanie następcy Ranavalony I, Radamy II który objął urząd w 1861 roku, charakteryzowało się zwrotem w kierunku Europejczyków i odnowieniem kontaktów z Zachodem. Radama II ponownie podpisał traktaty handlowe i zezwolił na działalność katolickich misjonarzy francuskich. Rządy Radamy II trwały jedynie dwa lata gdyż został on zabity przez grupę arystokracji niechętnych profrancuskiej polityce króla[21]. Władzę po Radamie II objęła królowa Rasoherina która pozostawała u władzy do 1868 roku. W okresie jej rządów zmieniono kurs polityki zagranicznej na probrytyjski. Następny władca Ranavalona II nie wywierał większych wpływów na sytuację na wyspę a realną władzę sprawował premier Rainilaiarivony. Polityka Rainilaiarivony była skierowana na ograniczenie kolonizacji wyspy przez mocarstwa europejskie. W tym celu premier rozpoczął centralizację administracji i sądownictwa państwowego. Powołał sztab urzędników, którzy mieli kontrolować działalność lokalnej arystokracji[22]. Rainilaiarivony zakazał poligamii[23], a w 1877 roku na Madagaskarze zniósł niewolnictwo[24]. Przeznaczył pieniądze na uwolnienie kilku kategorii niewolników, ograniczył handel nimi i zakazał zabierania do niewoli za długi. W 1881 roku powołał dziesięć ministerstw do kontroli administracji i gospodarki. Popierał powstawanie przedsiębiorstw i pracę najemną. Rainilaiarivony dążył do wzmocnienia armii, którą utrzymywał z coraz bardziej podnoszonych podatków, co często spotykało się z niechęcią społeczeństwa do rządu[22]. W 1869 roku premier przyjął protestantyzm i ustanowił go religią państwową. W ten sposób chciał pozyskać wsparcie Wielkiej Brytanii przeciwko Francji. Skutkiem tego kroku było jednak zaognienie stosunków z francuskimi osadnikami[25]. W 1883 roku doszło do wybuchu wojny z Francją w wyniku której dwa lata później Madagaskar stał się francuskim protektoratem[26].

Kolonia francuska[edytuj | edytuj kod]

Rainilaiarivony podjął się nieudanej zbrojnej próby odzyskania niezależności która w 1886 roku okazała się klęską sił madagaskarskich[27], jeszcze przed próbą odzyskania niezależności wyspa została formalnie anektowana przez Francuzów[28]. Po przegranej przez Madagaskar wojnie, 5 września 1890 roku nastąpiło podpisanie układu między Wielką Brytanią i Francją. Brytyjczycy zaakceptowali protektorat francuski nad Madagaskarem[29].

Francuzi wprowadzili na wyspie reżim krwawego terroru. Polityka Francji była skierowana na podsycanie separatystycznych nastrojów wśród feudałów, prowokowanie walk międzyetnicznych. W 1904 roku Madagaskar został spacyfikowany przez wojska francuskie[30]. W latach 1905-1919 rząd francuski wdrażał na wyspie politykę tzw. przysposobienia, polegającą na umocnieniu więzi kolonii z metropolią. Dzięki temu w I wojnie światowej po stronie Francji walczyło około 45 tysięcy Malgaszy[31]. Jednocześnie na początku XX wieku na Madagaskarze narodził się ruch nacjonalistyczny i niepodległościowy. W 1913 roku grupa intelektualistów utworzyła tajny Związek Ludu Malgaskiego zainspirowany japońskim modelem reform. W 1915 roku Związek został zdelegalizowany a jego liderzy trafili do więzień. Niemniej jednak działania Związku przyczyniły się do wywalczenia jednego mandatu dla przedstawiciela Madagaskaru w rządzieFrancji. Walczący na frontach europejskich w latach 1914-1918 Malgasze mieli możliwość zapoznania się z europejską myślą polityczną. Weterani wojenni przyczynili się do odrodzenia ruchu nacjonalistycznego. W 1922 roku na Madagaskar powrócił Jean Ralaimongo, były niewolnik, nauczyciel oraz najemnik w armii francuskiej w czasach I wojny światowej. Będąc w Paryżu, Ralaimongo nawiązał kontakty ze środowiskiem lewicowym. Po powrocie na wyspę założył francuskojęzyczne czasopismo L'Opinion, na którego łamach opisywano nadużycia kolonizatorów. W 1924 roku zostały powołane delegacje gospodarcza i finansowa, reprezentujące prowincje malgaskie. Delegacje składały się z przedstawicieli osadników francuskich i dwudziestu czterech wybranych przez Rady Notabli Malgaszy. W praktyce nie stanowiły organu decyzyjnego w kwestiach ekonomicznych. W 1929 roku z inicjatywy Jeana Ralaimongo odbyła się demonstracja pod siedzibą gubernatora generalnego. Demonstracja została rozpędzona, a przywódcy aresztowani. Zainicjowany przez Ralaimonga ruch przerodził się z czasem w nacjonalizm malgaski[32][33].

W okresie 20-lecia międzywojennego o nadanie Madagaskarowi statusu kondominium wystąpiła do rządu francuskiego II Rzeczpospolita. W myśl poglądom obozu narodowego, szerzącej hasło "Żydzi na Madagaskar", na wyspę mieli zostać wysłani polscy Żydzi. Polskie starania nie ograniczały się wyłącznie do pozyskania terytorium kolonii francuskiej w celu osiedlenia na nim wyznawców religii mojżeszowej, na wyspie mieli się osiedlać także Polacy. Koncepcja uczynienia Madagaskaru francusko-polskiego kondominium upadła na skutek wybuchu II wojny światowej[34][35].

 Osobny artykuł: Bitwa o Madagaskar.

W okresie II wojny światowej gubernator wyspy poparł kolaborujący z Niemcami i Japonią reżim Vichy[36]. W tej sytuacji utworzony w Londynie w 1940 roku francuski ruch polityczno-wojskowy Wolna Francja na czele z generałem Charlesem de Gaullem przy wsparciu brytyjskich sił zbrojnych opracowywał plan opanowania wyspy, który miał zapobiec zdobyciu przewagi militarnej na Oceanie Indyjskim przez Japończyków. W 1942 roku Japonia przeprowadziła kilka rajdów na Oceanie Indyjskim, co przyśpieszyło przyjęcie przez aliantów planu, któremu nadano kryptonim "Operacja Ironclad". Walki o Madagaskar rozpoczęły się 5 maja 1942 roku. Brytyjskie oddziały piechoty wylądowały w pobliżu portów Diégo Suarez i Arrachart, gdzie mieściła się francuska baza lotnicza. Po trzech dniach walk opór wojsk francuskich na tym odcinku został przełamany. Dnia 22 czerwca 1942 roku na przyczółku wylądowała 22 Wschodnioafrykańska Grupa Bojowa, a kilka tygodni później przybyły południowoafrykańska 7 Brygada Zmotoryzowana i rodezyjska 27 Brygada Piechoty. 10 września 1942 roku rozpoczęła się druga faza operacji. Siły alianckie wylądowały na południowym zachodzie wyspy. Pozostałe w głębi Madagaskaru siły Francji Vichy, po nieudanej kontrofensywie, skapitulowały 5 listopada 1942 roku[37].

Wojna światowa przyczyniła się do uprzemysłowienia szeregu kolonii europejskich na południe od Sahary. W społeczeństwach wykształciły się nowe warstwy społeczne - burżuazja i proletariat, które zaczęły stanowić główną siłę w dążeniu do uzyskania niepodległości[38]. Jesienią 1945 roku Malgasze i osadnicy francuscy wybrali do Zgromadzenia Konstytucyjnego IV Republiki Francuskiej dwóch przedstawicieli, Josepha Rasetę i Josepha Ravoahangy, zwolenników idei samostanowienia narodów. W Paryżu Raseta i Ravoahangy oraz mieszkający we Francji malgaski pisarz Jacques Rabemananjara założyli partię – Demokratyczny Ruch Odnowy Malgaskiej (MDRM), która zjednoczyła kilka utworzonych w 1946 roku na wyspie mniejszych partii. W krótkim czasie MDRM liczyła już około trzystu tysięcy członków. Na scenie politycznej rywalem MDRM była Partia Wydziedziczonych Madagaskaru, skupiająca głównie côtiers (mieszkańców wybrzeża) oraz potomków niewolników z płaskowyżu centralnego. 27 października 1946 roku została uchwalona konstytucja IV Republiki[39], według której status Madagaskaru został zmieniony z kolonii na terytorium zamorskie (territoire d'outre-mer) w ramach Unii Francuskiej. Konstytucja zapewniła równość praw politycznych wszystkim terytoriom, podległym Francji, oraz obywatelstwo ich mieszkańcom. Madagaskar został podzielony na prowincje, gdzie władzę sprawowały samorządy lokalne. Z każdej prowincji wybierano parlamentarzystów do Zgromadzenia Narodowego. W pierwszych wyborach większość mandatów otrzymali kandydaci z MDRM. Mimo zmian politycznych i ustrojowych, sytuacja na Madagaskarze była niestabilna. Pogłębiający się kryzys gospodarczy i społeczny, spowodowany brakiem żywności, aferami, przymusem do pracy oraz napięciami etnicznymi, wywoływał niezadowolenia w społeczeństwie. 29 marca 1947 roku malgascy nacjonaliści z MDRM[40] (choć jej przywódcy negowali swój udział) wywołali powstanie. Zryw objął jedną trzecią terytorium wyspy. Francuzi byli w stanie przywrócić spokój dopiero po przybyciu posiłków z Francji. Liczba ofiar była różnie szacowana: od sześćdziesięciu tysięcy poprzez osiemdziesiąt tysięcy[41] do stu tysięcy osób. Uczestnikom zasądzano wyroki od krótkotrwałego więzienia aż do kary śmierci. Skazano dwudziestu przywódców rebelii. Szacuje się, że ogółem wydanych zostało od pięciu do sześciu tysięcy wyroków.

Pod koniec lat 50. na wyspie powstały dwie partie. PSD – Socjaldemokratyczna Partia Madagaskaru opowiadała się za autonomią w ramach Unii Francuskiej. W krótkim czasie w ramach PSD zjednoczyły się mniejsze partie, założone przez côtiers. Drugą nowo powstałą partią była AKFM, którą kierował Richard Andriamanjato, z pochodzenia Merina. AKFM opowiadała się za nacjonalizacją przemysłu, kolektywizacją, opuszczeniem Unii Francuskiej oraz odrzuceniem języka, obyczajów i kultury francuskiej na rzecz tradycji malgaskich[42]. 28 września 1958 roku na Madagaskarze przeprowadzono referendum, które miało ustalić dalsze losy kraju. 14 października 1958 roku autonomiczna Republika Malgaska na podstawie wyników referendum weszła w skład Wspólnoty Francuskiej. Pierwszym prezydentem został kandydat PSD, Philibert Tsiranana, wybrany 27 kwietnia 1959 roku[43].

Niepodległy Madagaskar[edytuj | edytuj kod]

20 czerwca 1960 roku Madagaskar[44] ogłosił niepodległość, przystąpił do Organizacji Narodów Zjednoczonych[45]. Prezydentem kraju pozostał Tsiranana. W grudniu 1960 roku Madagaskar przyłączył się do tzw. "grupy Brazzaville", która miała być łącznikiem między Wspólnotą Francuską a pozostałymi państwami afrykańskimi. Do grupy weszli członkowie Wspólnoty Francuskiej, państwa Rady Ententy (Górna Wolta, Niger, Benin, Togo, Wybrzeże Kości Słoniowej) i Kamerun. Rok później grupa Brazzaville powołała Afrykańsko-Malgaską Organizację Współpracy Gospodarczej, która miała przygotować podwaliny pod utworzenie wspólnego rynku afrykańskiego[46].

Początkowy okres rządów Tsiranany charakteryzował się współpracą ze zwolennikami poglądów politycznych MDRM i AKFM. Prezydent dążył także do utrzymania i zacieśnienia stosunków polityczno-ekonomicznych z Francją i państwami zachodnimi. Swoją władzę budował na poparciu côtiers, pomijając młodzież i klasę średnią Merina. Na początku lat 70. na scenie politycznej pojawiły się nowe siły. W kwietniu 1971 roku powstała Monima (Mouvement pour l'Indépendance National de Madagaskar – Narodowy Ruch Niepodległości Madagaskaru. Ruch narodził się z inicjatywy uczestnika powstania w 1947 roku. W 1971 roku Monima wywołała powstanie chłopskie w prowincji Toliara, dotkniętej wówczas epidemią u bydła. Rząd, zamiast uwolnić rolników od podatków, dalej je pobierał. Rebelianci liczyli na militarne wsparcie Chin, jednak pomoc nie nadeszła. Powstanie upadło, a jego przywódcy, zostali deportowani na wyspę Nosy Lava. W powstaniu zginęło od pięćdziesięciu do tysiąca osób. Monima została zdelegalizowana. Drugą siłą polityczną byli studenci, którzy na początku 1972 roku zorganizowali strajk generalny w Antananarywie. Przyczyną niezadowoleń było zaniedbanie przez władzę kultury i oświaty. Nie zostały wznowione umowy o współpracy kulturalnej z Francją, w dalszym ciągu nie ułatwiono młodzieży z biedniejszych rodzin wstępu na uczelnie wyższe. Strajk studencki odbił się echem na prowincjach. Do protestujących dołączyli urzędnicy, robotnicy, chłopi i bezrobotni. W dniach 12–13 maja 1972 roku rząd zdecydował się na przerwanie strajku przy wsparciu Republikańskich Sił Bezpieczeństwa. 13 maja służby bezpieczeństwa otworzyły ogień do uczestników protestów. W zamieszkach zginęło od piętnastu do czterdziestu osób, około stu pięćdziesięciu zostało rannych. Przywódców aresztowano i zesłano na Nosy Lava. Wprowadzono zakaz demonstracji a prezydent ogłosił stan wojenny[47].

18 maja rząd Tsiranany podał się do dymisji. Władzę w państwie przejęło wojskowego pod dowództwem pochodzącego z Merina generała Gabriela Ramanantsoa, co zostało zaakceptowane przez przeciwników rządu. Tsinaranana pełnił formalnie swoje funkcje do 11 października 1972 roku, gdy zrezygnował z prezydentury[48][49]. Reżim wojskowy Ramanantsoa nie rozwiązał problemów ekonomicznych. W środowisku sprawujących władzę wojskowych dochodziło do sporów na tle etnicznym. 31 grudnia 1974 roku kilku oficerów côtier usiłowało przeprowadzić wojskowy pucz. 5 lutego 1975 roku Ramanantsoa złożył urząd na ręce pochodzącego ze szczepu Merina pułkownika Richarda Ratsimandravy. 11 lutego Ratsimadrava zginął w zamachu. W obliczu grożącej wojny domowej między zwolennikami junty a obalonego prezydenta Tsiranana władzę w kraju przejął Dyrektoriat Narodowo-Wojskowy, wprowadzając cenzurę i zawieszając działalność wszystkich partii. 15 czerwca 1975 roku Dyrektoriat Narodowo-Wojskowy ustanowił przewodniczącym nowo utworzonego organu władzy państwowej – Najwyższej Rady Rewolucyjnej – komandora Didiera Ratsirakę, côtier postrzeganego jako kandydata kompromisu.

W grudniu 1975 roku odbyło się referendum. Na podstawie jego wyników prezydentem tzw. Drugiej Republiki – Demokratycznej Republiki Madagaskaru – został Didier Ratsiraka[50]. Podpisana na początku rządów przez prezydenta Karta Rewolucji Malgaskiej] – "Czerwona książka" zakładała wzmocnienie orientacji socjalistycznej[51] i przeprowadzenie rewolucji socjalistycznej. Zgodnie z zawartymi w Boky Mena postulatami społeczeństwo Madagaskaru miało opierać się na "pięciu filarach rewolucji": Najwyższej Radzie Rewolucyjnej, klasie chłopsko-robotniczej, inteligencji, kobietach oraz wojsku. Nowy kierunek polityki wpłynął na wszystkie dziedziny życia państwa. Najwyższa Rada Rewolucyjna przejęła kontrolę nad państwową gospodarką[50]. Dekolonizacja wyspy i nacjonalizacja gospodarki przyczyniły się do osłabienia politycznych związków Madagaskaru z Francją, jakkolwiek była metropolia pozostała partnerem handlowym Drugiej Republiki. W kraju ogłoszono tzw. "malgasizację", kładąc nacisk na rozwój rodzimej oświaty i mediów. Zorientowany na socjalizm Madagaskar nawiązał kontakty z blokiem socjalistycznym, który upatrywał w nowo powstałych państwach afrykańskich swoich naturalnych sojuszników, proponując im inny, odmienny od kapitalistycznego Zachodu, model rozwoju ustrojowego[52]. W styczniu 1976 roku do zdominowanej przez wojskowych Najwyższej Rady Rewolucyjnej dołączyło dziesięciu cywili, co miało wzmocnić autorytet władzy. Dwa miesiące później powstała partia rządowa Awangarda Rewolucji Malgaskiej na czele z Ratsiraką, która wraz z pięcioma partiami stworzyła koalicję Front na rzecz Obrony Rewolucji. Polityka ekonomiczna rządu, skierowana na przejęcie kluczowych dla kraju sektorów gospodarczych już w 1977 roku wywołała niezadowolenie części społeczeństwa. Opór społeczny przyczynił się do złagodzenia przez rząd polityki gospodarczej i wprowadzenia reform wolnorynkowych, których wymagał Międzynarodowy Fundusz Walutowy aby zapewnić krajowi wsparcie finansowe. W latach 80. poparcie społeczne dla rządzących wojskowych spadło, było to spowodowane m.in. osłabieniem bloku państw socjalistycznych. Zmiany na arenie międzynarodowej przyczyniły się do zwrotu w polityce kraju. W 1989 roku doszło do zamieszek w stolicy. W maju 1991 roku w państwie zaczął się strajk generalny, który sparaliżował gospodarkę. Doszło do walk między rządem a opozycją. 31 października 1991 roku prezydent podpisał porozumienie w którym wyraził zgodę na ustanowienie nowej konstytucji oraz wprowadzenie pluralizmu politycznego. W demokratyzacji państwa wziął udział dopuszczony do rządu przywódca opozycyjnego Komitetu Sił Aktywnych - Albert Zafy.

19 sierpnia 1992 roku na Madagaskarze został przyjęty projekt nowej konstytucji, ograniczającej uprawnienia prezydenta. 25 listopada odbyły się wybory prezydenckie. W pierwszej turze żaden z wiodących kandydatów nie uzyskała większości głosów. Zafy, lider opozycyjnej wobec poprzedniego rządu dobył 46%. Ratsiraka, kandydat nowo powstałej partii MMSM (Mouvement Militant pour le Socialisme Malgache), uzyskał 29% głosów. W drugie turze wyborów z 10 lutego 1993 roku Zafy zdobył przewagę – 67%[50]. W dniu zaprzysiężenia nowego prezydenta 27 marca 1993 roku ogłoszono Trzecią Republikę. Kolejne wybory 13 czerwca 1993 roku, tym razem do parlamentu, dały przewagę partii CFV, co pozwoliło jej utworzyć mocną koalicję rządową, jednak już na początku 1994 roku władza musiała zmierzyć się z kryzysem politycznym i ekonomicznym. W koalicji doszło do pogłębienia podziałów na tle etnicznym. W gospodarce nastąpiło zwiększenie deficytu budżetowego[53]. Rządy Zafy'ego zakończyły się impeachmentem w lipcu 1996 roku, gdy parlament oskarżył głowę państwa o nadużycie władzy[54]. Przedterminowe wybory w listopadzie 1996 roku dały zwycięstwo byłemu prezydentowi – Didierowi Ratsirace, zaś parlamentarne w 1998 roku zapewniły większość mandatów partii Awangardy Rewolucji Malagaskiej. Kryzys ekonomiczny na przełomie tysiącleci i rosnące wobec tego niepokoje w państwie wymusiły ogłoszenie wcześniejszych wyborów prezydenckich. Po wyborach w grudniu 2001 roku, na skutek nieuznania ich wyników przez obu kandydatów – Didiera Ratsirakę i Marca Ravalomananę – w państwie powstały dwa ośrodki władzy, co wywołało kryzys konstytucyjny. Swój ośrodek władzy Ratsiraka skupił w prowincji Mahajanga, zamieszkanej przez popierających go Malgaszów z wybrzeża, groził nawet secesją. W Antananarywie władzę sprawował popierany przez Sąd Najwyższy oraz mieszkańców centralnej części państwa burmistrz Marc Ravalomanana, rywal polityczny Ratsiraki. Do zażegnania konfliktu na Madagaskarze przyczyniła się Organizacja Jedności Afrykańskiej oraz Stany Zjednoczone, które wyraziły poparcie dla Ravalomanany. W połowie 2002 roku Ratsiraka zgodził się opuścić kraj i wyjechać do Francji. W tym samym roku przebywający na emigracji Ratsiraka skazany na dziesięć lat robót publicznych[55]. Wybory parlamentarne w grudniu 2002 roku dały zwycięstwo partii Kocham Madagaskar. Awangarda Rewolucji Malgaskiej zachowała większość w Senacie[56].

Na początku rządów Ravalomanana ogłosił zamiar zerwania wpływów francuskich na kulturę i oświatę Madagaskaru, deklarował przywrócenie krajowi jego języka i tradycji, likwidację korupcji wśród polityków oraz poprawienie infrastruktury i sfery socjalnej[57]. Państwo doby Ravalomanany należało do najbiedniejszych w Afryce. Prezydent był krytykowany za nieradzenie sobie z likwidacją ubóstwa w kraju, jednak udało mu się zmodernizować infrastrukturę, polepszyć warunki funkcjonowania resortu zdrowia i oświaty. W wyniku jego działań korupcja urzędników została ograniczona. W kraju nasilał się kryzys finansowy, wzrastała inflacja i bezrobocie[58]. 18 listopada 2006 roku na Madagaskarze, podczas nieobecności Ravalomanany w kraju, miał miejsce zamach stanu. Wojskowi ogłosili stan wojenny i przystąpili do szturmu na pałac prezydencki[59]. Konflikt został zażegnany przed grudniowymi wyborami prezydenckimi, w których Ravalomanana uzyskał reelekcję[60]. W styczniu 2009 roku rozpoczął się kryzys polityczny w kraju oraz masowe protesty przeciw władzy Ravalomanany. Po trwających kilka miesięcy zamieszkach, prezydent 17 marca 2009 roku ustąpił ze stanowiska na rzecz ich przywódcy – Andy’ego Rajoeliny.

Rajoelina zobowiązał się do przeprowadzenia reform. 9 sierpnia 2009 roku prezydent podpisał z opozycją porozumienie, w grudniu jednak wycofał się z niego i wyznaczył datę wyborów prezydenckich, parlamentarnych oraz referendum konstytucyjnego. Referendum odbyło się 17 listopada 2010 roku i, choć grupa oficerów próbowała obalić rząd tymczasowy, proponowane przez Rajoelinę zmiany zostały zaakceptowane przez społeczeństwo. Nowa konstytucja weszła w życie 11 grudnia 2010 roku, ustanawiając tym samym Czwartą Republikę[61]. 25 października 2013 roku przeprowadzono wolne wybory w których prezydentem został Hery Rajaonarimampianina.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Madagaskar jest krajem typowo rolniczym. Pracą na roli zajmuje się ok. 75% ludności czynnej zawodowo. Eksportowymi roślinami uprawianymi są: kawa, banany, trzcina cukrowa, przyprawy oraz rośliny przem. (bawełna, rafia i agawa sizalska). Lokalne potrzeby żywieniowe zaspokajają: ryż, maniok, bataty, ziemniaki i kukurydza. W tropikalnym klimacie możliwa jest także uprawa: cytrusów, liczi, mango, papai, awokado i melonów. W hodowli przeważa bydło, trzoda chlewna, kozy i owce. Spore znaczenie mają połowy ryb morskich i śródlądowych. Madagaskar obfituje w cenne surowce mineralne (m.in.: rudy chromu, berylu, grafit, mika, nikiel, złoto, kamienie szlachetne), jednak przemysł wydobywczy wciąż nie odgrywa głównej roli w gospodarce państwa. Przetwórstwo obejmuje obróbkę surowców spożywczych. Rozwija się przemysł włókienniczy i skórzany. Podstawą energetyki jest hydroenergetyka (62%) i spalanie paliw kopalnych (38%). Ubogie społeczeństwo wyspy eksploatuje środowisko w destrukcyjny sposób. Lasy są wycinane i wypalane pod pola uprawne (przeważnie ryżu). Bardzo uboga ziemia powoduje, że po 2-3 latach uprawy są nieopłacalne, co przyczynia się do dalszego wypalania lasów. Wyjałowiona ziemia, pozbawiona większej roślinności szybko eroduje. Woda wypłukuje ziemię, co prowadzi do powstawania ogromnych rozpadlin, a w niższych partiach rzek do gromadzenia się dużych ilości piasku. Zapotrzebowanie na energię w głównej mierze zaspokaja węgiel drzewny. Jego produkcją zajmuje się spory odsetek społeczeństwa kosztem czasu, energii oraz najważniejszego surowca – drewna. Różne organizacje oraz ekolodzy starają się zmniejszyć degradację środowiska edukując społeczeństwo, sadząc lasy i wdrażając odnawialne źródła energii w wioskach. Sadzone są namorzyny, będące dobrym pożywieniem dla zwierząt hodowlanych. Rozkwita pozyskiwanie olejków zapachowych i innych substancji pochodzenia roślinnego dla światowego przemysłu perfumeryjnego i farmaceutycznego, pozwalając na bardziej ekologiczną eksploatacje naturalnych surowców.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Linie kolejowe Madagaskaru
Pociąg w mieście Manampatrana

Sieć komunikacyjna w tym kraju jest słabo rozwinięta. Łączna długość wszystkich dróg w 2003 wynosiła 65 663 km (wskaźnik gęstości 11,2 km/100 km kw.). Nawierzchnia większości głównych dróg jest silnie zniszczona (nieprzyjazny klimat, erozja). Drogi z nieutwardzoną nawierzchnią są nieprzejezdne w porze deszczowej – ich długość wynosi 58 046 km. Mimo tego istnieje silnie rozbudowana sieć połączeń autobusowych z dziesiątkami stowarzyszeń przewoźników oferujących kursy w najodleglejsze zakątki kraju.

Istnieją dwie czynne linie kolejowe między Antananarywą i Toamasiną oraz między Fianarantsoa i Manakarą przy czym pierwsza odgrywa istotną rolę w przewozie towarów między głównym portem wyspy (Toamasina), a stolicą kraju. Druga linia funkcjonuje głównie jako atrakcja turystyczna. Łączna długość linii kolejowych w 2006 wynosiła 854 km. Cała sieć kolejowa posiada rozstaw szyn 1000 mm, charakterystyczną dla kolei wąskotorowych.

Na Madagaskarze w 2007 istniały 104 lotniska, z których 27 posiadało betonowe pasy startowe (liczba lotnisk w 1999 wynosiła 133). Przeloty regionalne obsługuje Air Madagascar. Nie ma bezpośrednich połączeń między poszczególnymi miastami. Cały ruch odbywa się poprzez stolicę kraju, Antananarywę. Na początku 2007 częstotliwość lotów została znacznie ograniczona w związku z restrukturyzacją Air Madagascar (2-3 razy w miesiącu między głównymi miastami a stolicą). Są dwa lotniska międzynarodowe, w Antananarywie oraz na wyspie Nosy Be północno-zachodnich wybrzeży Madagaskaru, która jest największym kurortem turystycznym kraju. Połączenia międzynarodowe obsługują: Air Madagascar, Air France, Corsair.

Wzdłuż zachodniego wybrzeża Madagaskaru popularny jest transport morski. Towary i ludzi przewozi się pirogami bądź małymi żaglowcami.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Na całej wyspie panuje klimat równikowy. Na wyżynach jest nieco chłodniej. Średnia temperatura w Antananarywie to około +15 °C w lipcu i około +25 °C w lutym[62].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Rozmieszenie ludów Magadaskaru

Dane można znaleźć w CIA Factbook.

Struktura etniczna[63]:

Religia[edytuj | edytuj kod]

Źródło: Joshua Project, 2010[64]

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Madagaskar dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[65]. Uzbrojenie sił morskich składało się w 2014 roku m.in. z siedmiu okrętów obrony przybrzeża, natomiast sił lądowych m.in. z: 12 czołgów, 103 opancerzonych pojazdów bojowych oraz 35 zestawów artylerii holowanej[65]. Madagaskarskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. sześciu myśliwców, pięciu samolotów transportowych, sześciu samolotów szkolno-bojowych oraz czterech śmigłowców[65].

Wojska madagaskarskie w 2014 roku liczyły 13,5 tys. żołnierzy zawodowych oraz 8,1 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) madagaskarskie siły zbrojne stanowią 105. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 56 mln dolarów (USD)[65].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Dane podane za CIA The World Factbook (źródło: CIA) (ang.)
  2. Dane szacunkowe na lipiec 2011 roku, podane za CIA The World Factbook (źródło: CIA) (ang.)

Przypisy

  1. Madagascar (ang.). W: World Factbook [on-line]. CIA. [dostęp 2013-12-14].
  2. M. B. Gornung, J. G. Lipiec, I. N. Olejnikow: Historia poznania Afryki. s. 133.
  3. B. Nowak, Wschodnie wybrzeże Afryki do końca XVI w., w: Historia Afryki do początku XIX wieku. red. M. Tymowski. s. 630.
  4. B. Nowak, Historia Madagaskaru do końca XVI w., w: Historia Afryki do początku XIX wieku. red. M. Tymowski. s. 704.
  5. B. Nowak, Historia Madagaskaru do końca XVI w., w: Historia Afryki do początku XIX wieku. red. M. Tymowski. s. 705.
  6. B. Nowak, Wschodnie wybrzeże Afryki do końca XVI w., w: Historia Afryki do początku XIX wieku. red. M. Tymowski. s. 707.
  7. B. Nowak, Historia Madagaskaru do końca XVI w., w: Historia Afryki do początku XIX wieku. red. M. Tymowski. s. 706-707.
  8. M. B. Gornung, J. G. Lipiec, I. N. Olejnikow: Historia poznania Afryki. s. 122.
  9. M. B. Gornung, J. G. Lipiec, I. N. Olejnikow: Historia poznania Afryki. s. 135.
  10. P. Rumiński: Państwa Afryki, Madagaskar. [dostęp 2010-02-15.]
  11. J. Lewiński, Afryka Południowa, w: J. Loth: Afryka. s. 191.
  12. B. Nowak, Dzieje Madagaskaru i Maskarenów w XVII-XVIII w., w: Historia Afryki do początku XIX wieku. red. M. Tymowski. s. 1070-1071.
  13. B. Nowak, Dzieje Madagaskaru i Maskarenów w XVII-XVIII w., w: Historia Afryki do początku XIX wieku. red. M. Tymowski. s. 1071.
  14. B. Nowak, Dzieje Madagaskaru i Maskarenów w XVII-XVIII w., w: Historia Afryki do początku XIX wieku. red. M. Tymowski. s. 1072-1073.
  15. B. Nowak, Dzieje Madagaskaru i Maskarenów w XVII–XVIII w., w: Historia Afryki do początku XIX wieku. red. M. Tymowski. s. 1076.
  16. H. C. Metz: Precolonial Era, Prior to 1894. [dostęp 2010-08-28].
  17. J. Lewiński, Afryka Południowa, w: J. Loth: Afryka. s. 191.
  18. G. J. Kaczyński, Religijne ruchy odnowy społecznej w Afryce, w: Afryka naszych czasów. Problemy integracji państwowej, narodowej i panafrykańskiej. red. J. Chałasiński. s. 200-201.
  19. A. Gutowska: Wyspa Księżycowa – o historii Madagaskaru słów kilka.
  20. H. C. Metz: Precolonial Era, Prior to 1894
  21. J. Lewiński, Afryka Południowa, w: J. Loth: Afryka. s. 191.
  22. 22,0 22,1 L. A. Friedman, Afryka na południe od Sahary w epoce imperializmu, w: M. N. Pak i in.: Historia nowożytna krajów Azji i Afryki. s. 707.
  23. H. C. Metz: Precolonial Era, Prior to 1894. [dostęp 2010-08-28].
  24. A. Kurek: Misyjne drogi. [dostęp 2010-02-15].
  25. J. Lewiński, Afryka Południowa, w: J. Loth: Afryka. s. 191.
  26. J. Lewiński, Afryka Południowa, w: J. Loth: Afryka. s. 191.
  27. J. Lewiński, Afryka Południowa, w: J. Loth: Afryka. s. 192.
  28. L. A. Friedman, Afryka na południe od Sahary w epoce imperializmu, w: M. N. Pak i in.: Historia nowożytna krajów Azji i Afryki. s. 708.
  29. J. Prokopczuk: Historia Afryki w zarysie. s. 108.
  30. L. A. Friedman, Afryka na południe od Sahary w epoce imperializmu, w: M. N. Pak i in.: Historia nowożytna krajów Azji i Afryki. s. 708.
  31. J. Prokopczuk: Historia Afryki w zarysie. s. 108.
  32. O. Barié i in.: Wiek totalitaryzmu – I wojna światowa i zarzewie II wojny światowej. s. 659.
  33. H. C. Metz: Colonial Era, 1894-1960.
  34. Śladami Polaków po świecie. Polacy na Madagaskarze. [dostęp 2010-05-04].
  35. G. De Luna: Od II wojny światowej do wojny o niepodległość Wietnamu. s. 159.
  36. H. Zins: Historia Afryki Wschodniej. s. 261.
  37. A. Wessels. South Africa and the War against Japan 1941-1945. „Military History Journal”. 3 (10), czerwiec 1996. [dostęp 2011-03-01]. 
  38. J. Prokopczuk: Historia Afryki w zarysie. s. 175.
  39. Constitution de 1946, IVe République. [dostęp 2010-08-28].
  40. Madagaskar. Historia. [dostęp 2010-08-27].
  41. J. Baszkiewicz: Historia Francji. s. 710.
  42. H. C. Metz: Colonial Era, 1894-1960.
  43. H. C. Metz: Independence, the First Republic, and the Military Transition, 1960-75.
  44. Member States of the United Nations. [dostęp 2010-08-27].
  45. J. Chałasiński, Narody Afryki od inwazji Napoleona do Organizacji Jedności Afryki, w: Afryka naszych czasów. Problemy integracji państwowej, narodowej i panafrykańskiej. red. J. Chałasiński. s. 31.
  46. J. Prokopczuk: Historia Afryki w zarysie. s. 239-240.
  47. H. C. Metz: Independence, the First Republic, and the Military Transition, 1960-75.
  48. Philibert Tsiranana. [dostęp 2010-09-09].
  49. M. Brown, Recent History, w: Africa South of the Sahara 2004. red. K. Murison. s. 630. [dostęp 2010-09-09].
  50. 50,0 50,1 50,2 H. C. Metz: The Second Republic, 1975-92. [dostęp 2010-09-06].
  51. S. Wilkosz: Wszystko o Afryce. s. 299.
  52. M. J. Malinowski: Cień Marsa nad Czarnym Lądem. s. 84.
  53. H. C. Metz: The Third Republic, 1993. [dostęp 2010-09-07].
  54. G. Arnold: Madagascar: Year In Review 1996. [dostęp 2010-02-15].
  55. Ratsiraka gets 10 years hard labour. [dostęp 2010-09-07].
  56. Madagaskar. Historia. [dostęp 2010-09-07].
  57. Madagascar. History. [dostęp 2010-09-07].
  58. Madagascar. Opinion divided over Ravalomanana. [dostęp 2010-02-15].
  59. Madagascar. Attempted "coup" fizzles in desire for peaceful poll. [dostęp 2010-09-07].
  60. Madagascar. Ravalomanana likely to win presidential election. [dostęp 2010-02-15].
  61. Madagascar to vote on new constitution. [dostęp 2011-02-09].
  62. Madagaskar - Klimat, pogoda, temperatura.
  63. Jeshua Project "Madagascar – People Groups"
  64. Tanzania – Religions. Joshua Project. [dostęp 2013-10-26].
  65. 65,0 65,1 65,2 65,3 Madagascar (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-09-10].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]