Madame X (album)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy albumu muzycznego Madonny. Zobacz też: inne znaczenia Madame X.
Madame X
Okładka
Album studyjny Madonny
Wydany 14 czerwca 2019
Nagrywany luty[1], kwiecień-sierpień 2018, luty 2019[2]
Lizbona · Londyn · Los Angeles · Nowy Jork
Gatunek pop
Długość 56:01
Wydawnictwo Interscope
Producent Madonna · Mirwais Ahmadzaï · Jeff Bhasker · Billboard · Mike Dean · Diplo · Jason Evigan · Pharrell Williams
Album po albumie
Albumy studyjne
Single z albumu Madame X
  1. Medellín
    Wydany: 17 kwietnia 2019
  2. Crave
    Wydany: 10 maja 2019
  3. I Rise
    Wydany: 4 października 2019

Madame X – czternasty album studyjny amerykańskiej piosenkarki Madonny, wydany 14 czerwca 2019 roku nakładem Interscope Records.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Poprzedni album studyjny Madonny, Rebel Heart, został wydany w marcu 2015 roku[3]. W wakacje 2017 roku piosenkarka przeprowadziła się z dziećmi ze Stanów Zjednoczonych do Lizbony[4]. Pochodzący z Republiki Zielonego Przylądka piosenkarz Dino D’Santiago zapoznał ją z kulturą dzielnicy Alfama, między innymi z Tejo Barem, gdzie – jak przyznała artystka – odnalazła pierwsze inspiracje na następny album. W Lizbonie Madonna poznała między innymi brazylijskiego pianistę João Venturę, Kimi Djabatego z Gwinei Bissau, portugalską wokalistkę Vânię Duarte oraz brazylijską piosenkarkę Blayę, znaną w Portugalii z przeboju „Faz Gostoso”[5]. Brała udział w domowych sesjach, podczas których grano fado[6]. Ponadto, po piętnastu latach od ostatniej współpracy muzycznej nawiązała kontakt z francuskim producentem Mirwaisem Ahmadzaï[6][7].

W styczniu 2018 roku Madonna potwierdziła za pośrednictwem serwisu Instagram, że rozpoczęła pracę nad swoim kolejnym albumem[8]. W maju wystąpiła podczas Met Gali w nowojorskim Metropolitan Museum of Art, gdzie zaprezentowała fragment premierowej piosenki, „Dark Ballet” (zatytułowanej wówczas „Beautiful Game”)[9][10]. Na scenie towarzyszył jej grający na pianinie Ventura[5]. 14 kwietnia 2019 roku Madonna zaprezentowała zwiastun albumu z informacją o jego tytule, Madame X[11], a trzy dni później potwierdziła datę premiery[12].

Nagrywanie i styl muzyczny[edytuj | edytuj kod]

Madame X był nagrywany przez ponad 18 miesięcy w Lizbonie, Londynie, Los Angeles i Nowym Jorku. Album jest inspirowany muzyką latynoską[12] i portugalskim fado[13]. Piosenki na album zostały nagrane w językach: angielskim, hiszpańskim i portugalskim[12].

Wydanie[edytuj | edytuj kod]

Madame X został wydany 14 czerwca 2019 roku w dwóch wersjach: standardowej (z trzynastoma utworami) i specjalnej (z dwoma dodatkowymi piosenkami). 17 kwietnia rozpoczęła się ich przedsprzedaż[12]. Album ukazał się także w formie box setu z edycją specjalną na CD, dodatkowym CD z trzema utworami, edycją standardową na kasecie magnetofonowej, siedmiocalową płytą z grafiką, zawierającą utwór „I Rise”, książką, dwustronnym plakatem i arkuszem do tatuaży[14][15].

Promocja[edytuj | edytuj kod]

Single[edytuj | edytuj kod]

Madonna podczas premiery teledysku „Medellín” w stacji MTV.

Pierwszy singel promujący Madame X, „Medellín” (nagrany w duecie z Malumą), został wydany 17 kwietnia 2019 roku[16]. 24 kwietnia odbyła się premiera nagranego do niego teledysku, wyreżyserowanego przez Dianę Kunst i Mau Morgó[6].

Drugi singel, „Crave” (nagrany w duecie ze Swae Lee), został wydany 10 maja 2019 roku[17]. 10 dni później piosenka została wydana w formacie adult contemporary w Stanach Zjednoczonych[18]. 22 maja odbyła się premiera teledysku wyreżyserowanego przez Nuno Xico[19]. 25 października zostały wydane remiksy utworu[20], a w połowie listopada utwór uplasował się na pierwszym miejscu amerykańskiej listy Dance Club Songs[21].

I Rise” został oryginalnie wydany jako pierwszy singel promocyjny albumu 3 maja 2019 roku[22]. 4 października utwór został wypuszczony we włoskich rozgłośniach radiowych jako trzeci singel albumu[23]. Za pośrednictwem strony magazynu Time, teledysk „I Rise” w reżyserii Petera Matkiwskyego został wydany 19 czerwca[24]. 19 lipca oraz 16 sierpnia zostały wydane remiksy piosenki[25][26]. Remiks Tracy Young został nominowany do nagrody Grammy w kategorii Najlepsze zremiksowane nagranie[27].

Promocyjne single i teledyski[edytuj | edytuj kod]

Madonna wykonująca „I Rise” na koncercie Stonewall 50 – WorldPride NYC 2019 w Nowym Jorku, czerwiec 2019.

17 maja został wydany utwór „Future” stworzony we współpracy z Quavo, a 7 czerwca piosenka „Dark Ballet” została wydana[28]. Teledysk utworu „Dark Ballet” był wyreżyserowany przez Emmanuela Adjei[29] i gra w nim Mikky Blanco[30]. Remiks Honey Dijon „I Don't Search I Find” został wydany 6 grudnia[31].

Teledysk do utworu „God Control” został opublikowany 26 czerwca[32]. Klip został wyreżyserowany przez wieloletniego współpracownika Madonny Jonasa Åkerlunda i przedstawia strzelaninę w klubie nocnym, która przypomina strzelaninę w klubie nocnym w Orlando w 2016[33].

19 lipca został opublikowany teledysk do utworu „Batuka”, który był wyreżyserowany przez Emmanuela Adjei i przedstawia m.in. Madonnę oraz zespół Orquestra Batukadeiras grające oraz tańczące do batuque[34].

Występy na żywo[edytuj | edytuj kod]

1 maja 2019 roku Madonna i Maluma po raz pierwszy wykonali na żywo „Medellín” podczas gali Billboard Music Awards 2019 w Las Vegas[35]. 18 maja artystka wystąpiła gościnnie w trakcie Konkursu Piosenki Eurowizji 2019 w Tel Awiw-Jafie, gdzie zaprezentowała „Like a Prayer” i zaśpiewany z Quavo „Future”[36]. 30 czerwca zaśpiewała „God Control” i „I Rise” podczas koncertu Stonewall 50 – WorldPride NYC 2019 w Nowym Jorku[37].

6 maja piosenkarka ogłosiła trasę koncertową Madame X Tour, która rozpoczęła się we wrześniu 2019 roku i obejmie teatry w Stanach Zjednoczonych oraz Europie[38].

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Krytyczny[edytuj | edytuj kod]

Profesjonalne recenzje
Oceny krytyków
Praca Ocena
AllMusic[39] 4/5 gwiazdek
CGM[40] 2/5 gwiazdek
The Daily Telegraph[41] 3/5 gwiazdek
Entertainment Weekly[42] B–
The Guardian[43] 4/5 gwiazdek
The Independent[44] 3/5 gwiazdek
The Irish Times[45] 3/5 gwiazdek
musicOMH[46] 4.5/5 gwiazdek
NME[47] 4/5 gwiazdek
Pitchfork[48] 4,8/10
Polityka[49] 4/10 gwiazdek
Q[50] 4/5 gwiazdek
Rolling Stone[51] 3/5 gwiazdek
Slant Magazine[52] 4/5 gwiazdek
The Times[53] 4/5 gwiazdek

Madame X otrzymał w serwisie Metacritic średnią 70/100 na podstawie 21 profesjonalnych recenzji krytyków muzycznych[54].

Ben Beaumont-Thomas z gazety „The Guardian” ocenił: „Latynoskie wpływy, nie tylko poprzez adaptację współczesnego popu z elementami reggaeton, ale także poprzez przeprowadzkę do Lizbony, sprawiają, że sześćdziesięcioletnia Madonna brzmi najbardziej naturalnie, progresywnie i oryginalnie od czasu Confessions [on a Dance Floor]. Równocześnie jest to jeden z jej najbardziej dziwacznych i rozwalonych albumów, na którym znalazły się jedne z jej najgorszych piosenek”[43]. El Hunt z serwisu NME napisała: „Madame X jest śmiały, dziwaczny i niepodobny do niczego, co dotychczas robiła Madonna (…). Po raz pierwszy od czasu Confessions on a Dance Floor jest w jej oczach błysk”[47]. Rob Sheffield z „Rolling Stone’a” ocenił: „Madame X jest dziwaczny w uroczy sposób, a jedyne, co pozostaje słuchaczowi, to stanie w tyle i patrzenie”[51]. Sal Cinquemani z portalu Slant Magazine nazwał album „dziełem artysty przebudzonego, który ma coś do powiedzenia”, dodając: „Nawet gdy Madonna wypada słabiej, przynajmniej wiemy, że mamy do czynienia z prawdziwą artystką, a nie gwiazdą popu stworzoną w laboratorium pisania piosenek”[52]. Will Hodgkinsonn z gazety „The Times” nazwał Madame X „najodważniejszym albumem” Madonny.

Craig Jenkins z portalu Vulture napisał: „Być może dawne albumy [Madonny] były gładsze i okupione mniejszym wysiłkiem, ale i tak wciąż wracamy po więcej, bo to, jak jej umysł i muzyka działają, jest fascynujące. Madonna w wieku sześćdziesięciu lat wciąż ma dużo do powiedzenia”[55]. Jeremy Helligar z „Variety” ocenił: „Tym, co sprawia, że Madame X jest najlepszym albumem Madonny od czasu Confessions on a Dance Floor, jest fakt, że choć znów się zwierza, to tym razem nie kieruje się ku masowej konsumpcji”[56]. Alexandra Pollard z „The Independent” nazwała Madame X „intrygującym, często wspaniałym, a okazjonalnie okropnym albumem”[44]. Mark Beech z „Forbesa” ocenił: „Na Madame X Madonna nie wykazuje się zachowawczością po czteroletniej przerwie (…). Sześćdziesięcioletnia Madonna na pewno nie popadła w rutynę i mimo wad wciąż jest interesująca”[57]. Louise Bruton z „The Irish Times” napisała: „Jej głos jest mocno zamaskowany, co jeszcze bardziej popycha maniakalną koncepcję tego albumu. Jest to duża i zwariowana produkcja, przeciwstawiająca się spaczeniom technologicznym, społecznym i politycznym, niekiedy tak dziwaczna, że nie można nie być pod wrażeniem”[45]. Bartosz Sąder z portalu Onet.pl ocenił: „Madame X to muzyczny rollercoaster (…), udaje jej się zaskoczyć i właśnie za to ją kochamy (…). Madame X to nowe alter ego Madonny, które ma wiele wcieleń. I właśnie taki jest ten krążek. Zmienny po każdym utworze. Eksperymentalny, niejasny, dziwny, artystycznie świetny. Nic tu się nie zgadza”[58].

Negatywną recenzję wystawił Rich Juzwiak z portalu Pitchfork, który napisał: „Olbrzymia ambicja w niefortunny sposób podkreśla porażki. Dużo piosenek z Madame X znajduje się w stanie, nazwijmy to tak, delirycznej wylewności – zmierzają gdzieś wokół siebie samych, zmieniając kierunek i co kilka sekund oferując coś nowego w celu przyciągnięcia uwagi. Przez te dziwaczne pomysły kończą, upadając nisko (…). Pop [Madonny] zawsze istniał po to, by w ezoteryczny sposób przemycać masowemu odbiorcy obce kultury. Z tym że na Madame X [Madonna] nie konsumuje tych kultur, ale pobieżnie korzysta z drive-thru[48]. Neil McCormick z „The Daily Telegraph” ocenił: „Nawet auto-tune nie ratuje żenujących tekstów, w których wzniosłe inspiracje są sprowadzane na ziemię przez zgrzytliwe rymy i pseudofilozoficzne hasła (…). Madonna twierdzi, że walczy z ageizmem, ale walka odbywa się na zbyt wielu frontach. Jej największą słabością w popowej grze o tron pozostaje chęć rządzenia wszystkim”[41]. Artur Szklarczyk z CGM napisał: „Wydany właśnie następca Rebel Heart sprzed 4 lat to zlepek (za) dużej liczby różnorodnych brzmień, wokali podrasowanych auto-tune’em oraz pretensjonalnych tekstów. W efekcie daje to ciężkostrawną całość (…). Madame X przytłacza mnogością stylistyk i denerwuje brakiem jakiegokolwiek spójnego pomysłu na zgrabną, muzyczną opowieść, dopasowaną do realiów panujących we współczesnej muzyce rozrywkowej”[40]. Bartek Chaciński z „Polityki” ocenił: „Piszę o tej wojnie bez wojny, bo jeśli nawet czasem brakowało Madonnie repertuaru, nadrabiała energią, wyrazistością, a Madame X jest pod tym względem albumem, który brzmi, jak gdyby nagrywany był w Polsce w dzisiejszych warunkach pogodowych. Wyblakłym i mało dynamicznym. Z daleka – jak nie u Madonny – nawet nie bardzo słychać, że coś się dzieje. Ale z bliska widać i słychać, że sytuacja jest gorsza niż można było przypuszczać”[49].

Komercyjny[edytuj | edytuj kod]

Dzięki 95 tysiącom ekwiwalentów egzemplarzy Madame X zadebiutował na pierwszym miejscu amerykańskiej listy przebojów Billboard 200. 90 tysięcy z nich to sprzedaż właściwa, tysiąc – ekwiwalenty dzięki pobraniom pojedynczych utworów, zaś 4 tysięcy – ekwiwalenty dzięki odtworzeniom w serwisach streamingowych. Madame X jest dziewiątym albumem Madonny, który dotarł do szczytu listy, a zarazem pierwszym od czasu MDNA z 2012 roku. Równocześnie jest to jej dwudziesty drugi album, który dotarł do pierwszej dziesiątki notowania[59].

Lista utworów[edytuj | edytuj kod]

Edycja standardowa[60]
Nr Tytuł utworu AutorstwoProdukcjaDługość
1.Medellín” (z Malumą) Madonna · Mirwais Ahmadzaï · Maluma · Édgar Barrera Madonna · Mirwais Ahmadzaï 4:58
2.Dark Ballet Madonna · Mirwais Ahmadzaï Madonna · Mirwais Ahmadzaï 4:14
3.God Control Madonna · Mirwais Ahmadzaï Madonna · Mirwais Ahmadzaï · Mike Dean 6:19
4.Future” (z Quavo) Madonna · Diplo · Starrah · Quavo · Maxime Picard · Clement Picard Madonna · Diplo 3:53
5.Batuka Madonna · David Banda · Mirwais Ahmadzaï Madonna · Mirwais Ahmadzaï 4:57
6.„Killers Who Are Partying” Madonna · Mirwais Ahmadzaï Madonna · Mirwais Ahmadzaï 5:28
7.Crave” (ze Swae Lee) Madonna · Swae Lee · Starrah Madonna · Billboard · Mike Dean 3:21
8.„Crazy” Madonna · Jason Evigan · Starrah Madonna · Mike Dean · Jason Evigan 4:02
9.„Come Alive” Madonna · Jeff Bhasker · Starrah Madonna · Jeff Bhasker · Mike Dean 4:02
10.„Faz Gostoso” (z gościnnym udziałem Anitty) Rodrigo Carmo · Nuno · Emanuel Oliveira · Mateus Seabra · Luíz Vieira · Blaya · Madonna Madonna · Billboard · Mike Dean 4:05
11.„Bitch I’m Loca” (z gościnnym udziałem Malumy) Madonna · Lauren D’Elia · Maluma · Édgar Barrera · JAMES · Blaya · Stiven Rojas Madonna · Billboard · Sunamy 2:50
12.I Don’t Search I Find Madonna · Mirwais Ahmadzaï Madonna · Mirwais Ahmadzaï 4:08
13.I Rise Madonna · Jason Evigan · Starrah Madonna · Jason Evigan 3:44
56:01:00

Notowania[edytuj | edytuj kod]

Terytorium Notowanie Najwyższa
pozycja
 Argentyna Los discos más vendidos[62] 1
 Australia Top 50 Albums[63] 2
Top 50 Digital Albums[64] 1
Top 50 Vinyl Albums[65] 1
 Austria Ö3 Austria Top 40[66] 4
 Belgia (Region Flamandzki) Ultratop 200 Albums[67] 2
 Belgia (Region Waloński) Ultratop 200 Albums[68] 2
 Czechy Hitparáda: Czech Albums[69] 4
 Dania Album Top-40[70] 13
 Finlandia Suomen virallinen lista[71] 7
 Francja Top Albums[72] 4
 Grecja Top-75 Albums Sales Chart[73] 5
 Hiszpania Top 100 Albumes[74] 3
 Holandia Album Top 100[75] 2
 Irlandia Albums Chart[76] 8
 Japonia 週間 アルバムランキング (Oricon Albums Chart)[77] 11
週間 洋楽アルバムランキング (Oricon International Albums Chart)[78] 2
 Kanada Canadian Albums Chart[79] 2
 Niemcy Offizielle Top 100[80] 5
 Norwegia Topp 40 Album[81] 6
 Nowa Zelandia Official Top 40 Albums[82] 5
 Polska OLiS[83] 7
 Portugalia Album Top 30[84] 1
 Słowacja Hitparáda: Slovak Albums[85] 4
 Stany Zjednoczone Billboard 200[59] 1
 Szkocja Scottish Albums Chart[86] 4
 Szwajcaria Alben Top 100[87] 2
 Szwecja Veckolista album[88] 10
 Tajwan 風雲榜: Western Chart[89] 1
 Węgry Top 40 album-, DVD- és válogatáslemez-lista[90] 3
 Wielka Brytania UK Albums Chart[91] 2
Official Vinyl Albums Chart[92] 3
 Włochy Top Album[93] 2
Vinili[93] 2

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Madonna brings soft power to resilience on striking 'I Rise', www.mtv.com [dostęp 2019-12-10] (ang.).
  2. Everything We Know About Madonna's New Album 'Madame X', www.billboard.com [dostęp 2019-12-10] (ang.).
  3. Caryn Ganz: Rebel Heart (ang.). W: Rolling Stone [on-line]. 2015-02-25. [dostęp 2019-04-18].
  4. Nadia Khomami: Madonna moves to Lisbon as son joins Benfica youth academy (ang.). W: The Guardian [on-line]. 2017-08-31. [dostęp 2019-04-18].
  5. a b Levi Fernandes: Lisbon nights: the 'melting pot' inspiring Madonna (ang.). Yahoo!, 2019-06-05. [dostęp 2019-06-16].
  6. a b c Richard Smirke: Madonna Talks Giving 'Zero You-Know-Whats' on New 'Madame X' Album at London 'Medellin' Video Premiere (ang.). W: Billboard [on-line]. 2019-04-24. [dostęp 2019-04-25].
  7. Rob Copsey: Madonna is recording new music with Mirwais, who produced her American Life and Music albums (ang.). Official Charts Company, 2018-04-17. [dostęp 2019-06-19].
  8. Rob Copsey: Madonna confirms she is working on new music - is a new album imminent? (ang.). Official Charts Company, 2018-01-17. [dostęp 2019-04-16].
  9. Stephen Daw: Madonna Debuts New Song 'Beautiful Game' in Full Video of Her Met Gala Performance (ang.). W: Billboard [on-line]. 2019-08-16. [dostęp 2019-04-16].
  10. Mike Wass: “Dark Ballet” Is Madonna’s Most Experimental Single Yet (ang.). W: Idolator [on-line]. 2019-06-07. [dostęp 2019-06-16].
  11. Mitchell Peters: Madonna Reveals 'Madame X' Album Title & New Song Snippet in Visual Teaser: Watch (ang.). W: Billboard [on-line]. 2019-04-14. [dostęp 2019-04-15].
  12. a b c d Madonna to Release New Album 'Madame X' on June 14th (ang.). Madonna.com, 2019-04-17. [dostęp 2019-04-18].
  13. Jack White: Madonna's new album will be "infused" with Portuguese fado music (ang.). Official Charts Company, 2018-07-31. [dostęp 2019-04-18].
  14. Madame X Deluxe Boxset (ang.). Madonna.com, 2019-04-17. [dostęp 2019-04-18].
  15. a b c Madame X - Deluxe Box Set (2CD + 7" Picture Disc Vinyl + Music Cassette) (CD) (ang.). CDON. [dostęp 2019-04-18].
  16. Gil Kaufman: Madonna and Maluma Smolder on 'Medellin' Single: Listen (ang.). W: Billboard [on-line]. 2019-04-17. [dostęp 2019-04-18].
  17. Evan Minsker: Madonna and Swae Lee Team on New Song “Crave”: Listen (ang.). Pitchfork, 2019-05-10. [dostęp 2019-05-10].
  18. Hot/Modern/AC Future Releases, www.allaccess.com [dostęp 2019-07-24] [zarchiwizowane z adresu 2019-05-15] (ang.).
  19. Madonna and Swae Lee's "Crave" Music Video Delivers a Message – Watch, www.slantmagazine.com [dostęp 2019-07-24] (ang.).
  20. Crave (Remixes, Pt. 1) by Madonna on Apple Music, music.apple.com [dostęp 2019-11-21] (ang.).
  21. Madonna Chart History, www.billboard.com [dostęp 2019-11-21] (ang.).
  22. Madonna | News | Madonna releases empowering ballad "I Rise", www.madonna.com [dostęp 2019-07-24] (ang.).
  23. Madonna - I Rise (Radio Date: 04-10-2019), www.earone.it [dostęp 2019-10-02] (wł.).
  24. New Video Inspired by Madonna's 'I Rise' Captures Global Protest Movement, time.com [dostęp 2019-07-24] (ang.).
  25. I Rise (Tracy Young Remixes) - Single by Madonna on Apple Music, apple.com [dostęp 2019-07-24] (ang.).
  26. I Rise (Remixes) by Madonna on Apple Music, apple.com [dostęp 2019-08-20] (ang.).
  27. 2020 GRAMMY Awards: Complete Nominees List, www.grammy.com [dostęp 2019-11-21] (ang.).
  28. Jason Lipshutz: Inside Madonna's Ambitious 'Madame X' Album Campaign: Augmented Reality, Multiple Tracks, Tour Prep and TikTok (ang.). W: Billboard [on-line]. 2019-05-03. [dostęp 2019-05-05].
  29. Watch and listen to Madame X's "Dark Ballet" now!, www.madonna.com [dostęp 2019-06-27] (ang.).
  30. Madonna's "Dark Ballet" music video is dark and stunning: watch, www.billboard.com [dostęp 2019-06-27] (ang.).
  31. I Don't Search I Find (Honey Dijon Remix) - Single by Madonna on Apple Music, apple.com [dostęp 2019-12-06] (ang.).
  32. Madonna Protests Gun Violence in Disturbing 'God Control' Video, www.rollingstone.com [dostęp 2019-07-24] (ang.).
  33. Madonna makes powerful statement against gun violence in 'God Control' video, www.cnn.com [dostęp 2019-07-24] (ang.).
  34. Madonna Addresses Portugal's Haunting Past in 'Batuka' Video: Watch, www.billboard.com [dostęp 2019-07-24] (ang.).
  35. Tatiana Cirisano: Madonna and Maluma Perform Sultry 'Medellín' Collab With Holograms at 2019 BBMAs: Watch (ang.). W: Billboard [on-line]. 2019-05-01. [dostęp 2019-05-05].
  36. Rob Picheta: Eurovision: Madonna mixes politics with a classic hit during performance (ang.). CNN, 2019-05-19. [dostęp 2019-05-19].
  37. Ramin Setoodeh: Madonna Closes World Pride With Message About Gun Violence in America (ang.). W: Variety [on-line]. 2019-06-30. [dostęp 2019-07-03].
  38. Gil Kaufman: Madonna Announces Intimate 'Madame X' Tour Dates (ang.). W: Billboard [on-line]. 2019-05-06. [dostęp 2019-05-07].
  39. Madame X – Madonna (ang.). AllMusic. [dostęp 2019-06-20].
  40. a b Artur Szklarczyk: Madonna – „Madame X” (pol.). CGM, 2019-06-16. [dostęp 2019-06-20].
  41. a b Neil McCormick: Madonna, Madame X review: a mad mishmash of an album (ang.). W: The Daily Telegraph [on-line]. 2018-06-04. [dostęp 2019-06-20].
  42. Leah Greenblatt: Madonna has a lot to say on the Latin pop-influenced Madame X: EW review (ang.). W: Entertainment Weekly [on-line]. 2018-06-06. [dostęp 2019-06-20].
  43. a b Ben Beaumont-Thomas: Madonna: Madame X review – her most bizarre album ever (ang.). W: The Guardian [on-line]. 2018-06-04. [dostęp 2019-06-20].
  44. a b Alexandra Pollard: Madonna review, Madame X: An intriguing, often brilliant, occasionally awful album (ang.). W: The Independent [on-line]. 2018-06-14. [dostęp 2019-06-20].
  45. a b Louise Bruton: Madonna: Madame X review – Big, ballsy and more than a bit bizarre (ang.). W: The Irish Times [on-line]. 2018-06-10. [dostęp 2019-06-20].
  46. Nick Smith: Madonna – Madame X (ang.). musicOMH, 2019-06-12. [dostęp 2019-06-20].
  47. a b El Hunt: Madonna – ‘Madame X’ review (ang.). NME, 2019-06-05. [dostęp 2019-06-20].
  48. a b Rich Juzwiak: Madonna: Madame X Album Review (ang.). Pitchfork, 2019-06-18. [dostęp 2019-06-20].
  49. a b Bartek Chaciński: Madonna i X ciekawszych płyt (pol.). W: Polityka [on-line]. 2018-06-04. [dostęp 2019-06-20].
  50. Shaun Kitchener: Madonna Madame X album reviews: Critics give verdict on 'her STRANGEST album EVER' (ang.). W: Daily Express [on-line]. 2018-06-04. [dostęp 2019-06-20].
  51. a b Rob Sheffield: Madonna Takes A Weird, Wild Ride on ‘Madame X’ (ang.). W: Rolling Stone [on-line]. 2018-06-14. [dostęp 2019-06-20].
  52. a b Sal Cinquemani: MUSICReview: Madonna’s Madame X Is a Fearless, Eccentric Musical Memoir (ang.). Slant Magazine, 2019-06-12. [dostęp 2019-06-20].
  53. Will Hodgkinson: Madonna: Madame X review — probably her boldest album yet (ang.). W: The Times [on-line]. 2018-06-04. [dostęp 2019-06-20].
  54. Madame X by Madonna (ang.). Metacritic. [dostęp 2019-06-20].
  55. Craig Jenkins: Madonna Remains Our Most Unpredictable Pop Star (ang.). Vulture, 2019-06-19. [dostęp 2019-06-20].
  56. Jeremy Helligar: Album Review: Madonna’s ‘Madame X’ (ang.). W: Variety [on-line]. 2019-06-13. [dostęp 2019-06-20].
  57. Mark Beech: Madonna’s ‘Madame X’ Is Bizarre And Brilliant: Review (ang.). W: Forbes [on-line]. 2019-06-14. [dostęp 2019-06-20].
  58. Bartosz Sąder: Madonna, "Madame X": dziwny, niejasny, artystycznie doskonały rollercoaster [RECENZJA] (pol.). Onet.pl, 2019-06-14. [dostęp 2019-06-20].
  59. a b Keith Caufield: Madonna Achieves Ninth No. 1 Album on Billboard 200 Chart With 'Madame X' (ang.). W: Billboard [on-line]. 2019-06-23. [dostęp 2019-06-23].
  60. Madame X by Madonna (ang.). iTunes Store. [dostęp 2019-04-18].
  61. Madame X (Deluxe) by Madonna (ang.). iTunes Store. [dostęp 2019-04-18].
  62. Los discos más vendidos de la semana (hiszp.). W: Diario de Cultura [on-line]. [dostęp 2019-06-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-24)].
  63. Madonna – Madame X (Album) (ang.). ARIA Charts. [dostęp 2019-06-22].
  64. ARIA Digital Albums Chart (ang.). ARIA Charts. [dostęp 2019-06-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-22)].
  65. ARIA Vinyl Albums Chart (ang.). ARIA Charts. [dostęp 2019-06-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-22)].
  66. Madonna – Madame X (niem.). Ö3 Austria Top 40. [dostęp 2019-06-21].
  67. Madonna – Madame X (niderl.). Ultratop. [dostęp 2019-06-21].
  68. Madonna – Madame X (fr.). Ultratop. [dostęp 2019-06-21].
  69. Hitparáda - CZ - ALBUMS - TOP 100: Týden - 201925 (cz.). Česká národní skupina Mezinárodní federace hudebního průmyslu. [dostęp 2019-06-26]. Należy wybrać „CZ – Albums – Top 100” i „201925”.
  70. Album Top-40: Uge 24 – 2019 (duń.). Hitlisten. [dostęp 2019-06-26].
  71. Madonna – Madame X (fiń.). Musiikkituottajat. [dostęp 2019-06-23].
  72. Le Top de la semaine : Top Albums: Semaine du 21 Juin 2019 (fr.). Syndicat national de l’édition phonographique. [dostęp 2019-06-26].
  73. Top-75 Albums Sales Chart (ang.). IFPI Greece. [dostęp 2019-07-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-01)].
  74. Top 100 Albumes: Semana 25: del 14.06.2019 al 20.06.2019 (hiszp.). Productores de Música de España. [dostęp 2019-06-26].
  75. Madonna – Madame X (niderl.). MegaCharts. [dostęp 2019-06-21].
  76. Irish Charts: Week 25 2019 (ang.). Irish Recorded Music Association. [dostęp 2019-06-21]. Należy wybrać 2019 i 21-Jun-19.
  77. 週間 アルバムランキング: 2019年06月24日付 (jap.). Oricon. [dostęp 2019-06-20].
  78. 週間 洋楽アルバムランキング: 2019年06月24日付 (jap.). Oricon. [dostęp 2019-06-20].
  79. Billboard Canadian Albums: The week of June 29, 2019 (ang.). W: Billboard [on-line]. [dostęp 2019-06-26].
  80. Madonna – Madame X (niem.). Offizielle Deutsche Charts. [dostęp 2019-06-21].
  81. Topp 40 Album: 2019, Uke 25 (norw.). VG-lista. [dostęp 2019-06-21].
  82. Official Top 40 Albums (ang.). Recorded Music NZ. [dostęp 2019-06-21].
  83. Oficjalna lista sprzedaży – sprzedaż w okresie 14.06.2019 – 20.06.2019 (pol.). OLiS, 2019-06-27. [dostęp 2019-06-29].
  84. Madonna – Madame X (ang.). Associação Fonográfica Portuguesa. [dostęp 2019-06-29].
  85. Hitparáda - CZ - ALBUMS - TOP 100: Týden - 201925 (słow.). Česká národní skupina Mezinárodní federace hudebního průmyslu. [dostęp 2019-07-03]. Należy wybrać „SK – Albums – Top 100” i „201925”.
  86. Official Scottish Albums Chart Top 100: 21 June 2019 – 27 June 2019 (ang.). Official Charts Company. [dostęp 2019-06-21].
  87. Madonna – Madame X (niem.). Schweizer Hitparade. [dostęp 2019-06-21].
  88. Madonna – Madame X (szw.). Sverigetopplistan. [dostęp 2019-06-21].
  89. 風雲榜 (chiń.). G-Music. [dostęp 2019-07-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-21)].
  90. Top 40 album-, DVD- és válogatáslemez-lista: 2019. 25. hét: 2019. 06. 14. - 2019. 06. 20 (węg.). Magyar Hangfelvétel-kiadók Szövetsége. [dostęp 2019-06-29].
  91. Official Albums Chart Top 100: 21 June 2019 – 27 June 2019 (ang.). Official Charts Company. [dostęp 2019-06-21].
  92. Official Vinyl Albums Chart Top 40: 21 June 2019 – 27 June 2019 (ang.). Official Charts Company. [dostęp 2019-06-22].
  93. a b Classifica settimanale WK 25 (wł.). Federazione Industria Musicale Italiana. [dostęp 2019-06-21].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]