Mahmud al-Kaszgari

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mapa z Dywanu języków turkijskich ukazująca podział językowy plemion turkijskich

Mahmud al-Kaszgari (XI w.) – filolog, językoznawca i leksykograf muzułmański pochodzenia turkijskiego.

Pochodził z arystokracji Kaszgaru. Jego przodkowie byli emirami (begami) zarządzającymi okręgami (wilajetami) zamieszkałymi głównie przez Oguzów. Wysoko wykształcony; znał język arabski i perski. W czasie swych licznych podróży przez miasta, osady, koczowiska i pastwiska osiadłych i koczujących plemion tureckich (Oguzów, Turkmenów, Kirgizów, Czigilów, Jagmanów, Tuchsi, Pieczyngów, Kipczaków, Baszgirtów, Basmilów, Czaruków, Czomulów, Jabāków i in.) zbierał materiał etnograficzny, geograficzny, a zwłaszcza językowy.

Jego jedyne zachowane dzieło Dywan języków turkijskich (oryg. Dīwānu l-Luġat al-TurkSłownik języków turkijskich) znany jest tylko z jednego odpisu z 1266. Składa się ono z kilku części:

  • zestaw leksyki licznych języków i dialektów turkijskich
  • szkicowe omówienie rozmieszczenia języków turkijskich
  • pierwsza próba klasyfikacji języków turkijskich
  • informacje z zakresu fonetyki historycznej i gramatyki tychże języków
  • materiał dotyczący dziejów, geografii oraz etnografii ludów turkijskich (łącznie z fragmentami poezji, przysłowiami, legendami, wierzeniami itp.)
  • najstarsza turkijska mapa świata (z najstarszym ukazaniem Japonii).

Przyczyną jego napisania była prawdopodobnie chęć ukazania innym nacjom, zwłaszcza dworowi abbasydzkiemu, kultury, języków, wierzeń, obyczajów, zalet i dorobku swych współrodaków, ludów turkijskich. Za jego życia trwała właśnie ekspansja Turków Seldżuckich (Seldżuków) na kraje arabskie.

W roku 2017 słownik ten został wpisany na listę Pamięć Świata UNESCO[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Compendium of the Turkic Dialects (ang.). W: Memory of the World [on-line]. UNESCO. [dostęp 2018-01-07].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]