Majorka

Majorka
	; Zdjęcie satelitarne wyspy
Kontynent	Europa
Państwo	Hiszpania
Akwen	Morze Śródziemne
Archipelag	Baleary
Powierzchnia	3640 km²
Najwyższy punkt	Puig Major (1445 m n.p.m.) m n.p.m.
Populacja (2024); • liczba ludności; • gęstość	; 957 726; 263 os./km²
	Położenie na mapie Balearów Majorka
	Położenie na mapie Hiszpanii Majorka
	39°37′N 2°59′E/39,616667 2,983333
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Informacje w Wikipodróżach

Majorka (hiszp. i kat. Mallorca) – największa w archipelagu Balearów wyspa hiszpańska na Morzu Śródziemnym o długości około 100 km i powierzchni 3640 km². Według danych spisu ludności INE na 1 stycznia 2024 roku zamieszkiwało ją 957 726 mieszkańców^[1]. Głównym miastem i stolicą wyspy jest Palma.

Geografia

Południowo-wschodnią część wyspy zajmuje wyżyna z rozwiniętą rzeźbą krasową, część centralna natomiast ma charakter nizinny. Leży w strefie klimatu śródziemnomorskiego z suchym latem i opadami w zimie, sięgającymi 650 mm rocznie.

Wyspa jest zbudowana głównie z wapieni mezozoicznych. Wzdłuż północno-zachodnich wybrzeży wyspy rozciąga się skrasowiałe pasmo górskie Serra de Tramuntana, z najwyższym szczytem Puig Major, wznoszącym się na wysokość 1445 m n.p.m. Drugim co do wysokości szczytem jest Puig de Massanella – 1367 m n.p.m. W 2011 roku krajobraz kulturowy Serra de Tramuntana został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO^[2].

Historia

Jako pierwsi około 1000 r. p.n.e. zajęli ją Fenicjanie, następnie przez kilka wieków na wyspie panowali Grecy, którzy nadali Balearom nazwę od słowa ballein, czyli strzelać z procy. Z wyspy wywodzili się procarze, którzy brali udział w wojnach punickich. W starożytności należała do Kartaginy i Rzymu (przez 5 wieków), którzy założyli na Majorce miasta Pollentia (obecnie Alcúdia) i Palmaria (obecnie Palma de Mallorca), przejściowo była podbita przez Wandalów i Wizygotów (V i VI wiek n.e), a później przez Arabów, którzy ostatecznie zdobyli Majorkę w 902 r. n.e. W wyniku rekonkwisty od 12 września 1229 w posiadaniu Aragonii. W latach 1276–1349 stanowiła część samodzielnego Królestwa Majorki. Później znowu aragońska i hiszpańska.

W swojej historii Majorka była też wielokrotnie obiektem ataków piratów. U jej zachodniego brzegu, na wysepce Sa Dragonera, Barbarossa miał swoją bazę. Wiele miast w tych czasach powstawało w oddaleniu od brzegu, aby uniknąć złupienia przez piratów.

Po zwycięstwie Burbonów w wojnie o sukcesję hiszpańską Majorka utraciła większość własnych instytucji politycznych i administracyjnych. Dekret Nueva Planta z 1715 roku zlikwidował m.in. Wielką i Generalną Radę (Gran i General Consell), podporządkowując wyspę scentralizowanej administracji monarchii hiszpańskiej^[3].

W latach 1838–1839 przez jakiś czas gościł na niej Fryderyk Chopin, co upamiętnia otwarte w 1929 muzeum kompozytora w miejscowości Valldemossa. W czasach dyktatury generała Franco zakazano używania na wyspie innego języka niż język hiszpański, choć obecnie na wyspie status języka urzędowego ma zarówno język hiszpański, jak i język kataloński.

Od lat 50. XX wieku na Majorce doszło do burzliwego i niekontrolowanego rozwoju turystyki. Początkowo budowano gigantyczne betonowe hotele, które znacznie szpeciły naturalny krajobraz. W latach 90. XX wieku jednak wyburzono wiele betonowych molochów i obecnie powstające hotele mają bardziej kameralny charakter i muszą spełniać warunki ochrony środowiska naturalnego.

W 2001 roku władze regionalne Balearów uchwaliły podatek od pobytów turystycznych, zwany potocznie „ekopodatkiem" (kat. ecotaxa), w wysokości około 1 euro za dobę. Danina, pobierana od maja 2002 roku, spotkała się ze sprzeciwem branży hotelarskiej i po zmianie władz regionu została zniesiona w 2003 roku^[4]. W 2016 roku opłatę przywrócono jako podatek od zrównoważonej turystyki (kat. Impost de Turisme Sostenible), pobierany od 1 lipca 2016 roku od wszystkich pobytów w obiektach noclegowych na Balearach; wpływy zasilają fundusz zrównoważonej turystyki^[5].

Turystyka odpowiada obecnie za około 45% PKB Balearów, co czyni je regionem o największym udziale tego sektora w gospodarce spośród wszystkich hiszpańskich wspólnot autonomicznych^[6].

Ludność

Na wyspie używany jest dialekt majorkański(inne języki) języka katalońskiego (zob. dialekty balearskie).

Ponad 21% mieszkańców Balearów stanowią obcokrajowcy^[1]. Wśród cudzoziemców zamieszkujących Majorkę liczne grupy stanowią Niemcy, Brytyjczycy, Marokańczycy i Bułgarzy^[7].

Gospodarka

W środkowej części wyspy, gdzie znajduje się urodzajna nizina, uprawia się winorośl, oliwki, truskawki, figi, cytrusy i warzywa. W górach prowadzi się wypas owiec. Na wyspie przeważa przemysł spożywczy i rzemiosło artystyczne (biżuteria, ceramika), nastawione na obsługę licznych turystów. Wyspa słynie ze swych kąpielisk i salin morskich. Głównym filarem gospodarki pozostaje turystyka^[6].