Maksymos z Efezu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Maksymos z Efezu, Maksym z Efezu (ur. na początku IV w., zm. 372 w Efezie[1]) – grecki filozof neoplatoński z IV wieku. Reprezentant szkoły pergameńskiej, uczeń Edezjusza[2].

Praktykował teurgię i był uważany za cudotwórcę, według Eunapiusza potrafił sprawić że posągi bogów poruszały się[3]. Od ok. 351 był nauczycielem i przyjacielem Juliana Apostaty, miał go skłonić do porzucenia chrześcijaństwa i powrotu do dawnej religii grecko-rzymskiej[4]. Przyszłego władcę poznał w Nikomedii[5] lub Efezie[6]. Po wstąpieniu Juliana na tron w 361 został jego doradcą. Zamieszkał na dworze w Konstantynopolu. Prowadził tam dysputy filozoficzne i wraz z Priskosem z Epiru interpretował wróżby[1]. Towarzyszył cesarzowi podczas wyprawy na Persję i był obecny przy jego śmierci[2]. Z umierającym władcą prowadził dyskusję o wzniosłości duszy[7]. Po śmierci Juliana represjonowany. Cesarz Walentynian I rozkazał go aresztować i torturować. Nałożył także na niego wysoką grzywnę. Mimo to udało mu się wrócić do łask władcy[8]. Gdy za panowania cesarza Walensa rozpętano antypogańskie czystki, skierowane przeciw osobom oskarżonym o uprawianie czarów i przepowiadanie przyszłości, Maksymos poniósł śmierć w Efezie z rozkazu namiestnika prowincji Azja, Festusa[9]. Zarzucono mu znajomość przepowiedni dotyczącej następcy Walensa[10].

Julian Apostata wymienia niezachowany komentarz Maksymosa z Efezu do Kategorii Arystotelesa oraz bliżej nieokreślone inne dzieła. Przypisywano mu również pisma: Peri alyton antitheseon, Peri katarchon i Peri arithmon[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b A. Zmorzanka, Maksym z Efezu, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 11, Lublin 2006, kolumna 910.
  2. a b Maria Dzielska: "Boscy mężowie". opoka.org.pl. [dostęp 2011-11-14].
  3. Averil Cameron: Późne cesarstwo rzymskie. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2005, s. 192. ISBN 83-7469-163-8.
  4. A. Zmorzanka, Maksym z Efezu, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 11, Lublin 2006, kolumny 910-911.
  5. Sokrates Scholastyk, Historia Kościoła, III, 1, 21
  6. A. Ziółkowski, Komentarz do Sokrates Scholastyk, Historia Kościoła, Warszawa 1986, s. 272.
  7. Ammianus Marcellinus, Dzieje rzymskie, XXV, 3,23.
  8. E. Wipszycka, Komentarz do Zosimos, Nowa historia, Warszawa 1993, s. 295.
  9. Aleksander Krawczuk: Poczet cesarzy rzymskich. Warszawa: Iskry, 2006, s. 730. ISBN 83-207-1748-5.
  10. Ammianus Marcellinus, Dzieje rzymskie, XXIX, 1,42.
  11. A. Zmorzanka, Maksym z Efezu, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 11, Lublin 2006, kolumna 911.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 443. ISBN 83-01-03529-3.