Malczyce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi gminnej w woj. dolnośląskim. Zobacz też: Malczyce (ujednoznacznienie).
Artykuł 51°13′16″N 16°29′28″E
- błąd 39 m
WD 51°13'0.1"N, 16°28'59.9"E, 51°13'13.37"N, 16°29'37.14"E
- błąd 14 m
Odległość 775 m
Malczyce
wieś
Ilustracja
Cerkiew prawosławna Zwiastowania Bogurodzicy
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat średzki
Gmina Malczyce
Liczba ludności (III 2011) 3293[1]
Strefa numeracyjna 71
Kod pocztowy 55-320
Tablice rejestracyjne DSR
SIMC 0876940
Położenie na mapie gminy Malczyce
Mapa konturowa gminy Malczyce, u góry znajduje się punkt z opisem „Malczyce”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Malczyce”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Malczyce”
Położenie na mapie powiatu średzkiego
Mapa konturowa powiatu średzkiego, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Malczyce”
Ziemia51°13′16″N 16°29′28″E/51,221111 16,491111
Strona internetowa

Malczyce (niem. Maltsch[2], 1945–1946 Małoszyn[3]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie średzkim, siedziba gminy Malczyce. Na dzień 1 stycznia 2019 wieś liczyła 3216 mieszkańców.

Położenie i transport[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość leży nad Odrą i rzeką Średzka Woda. We wsi znajduje się stacja kolejowa oraz port rzeczny Malczyce.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wrocławskiego.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyły 3293 mieszkańców[1]. Są największą miejscowością gminy Malczyce.

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 1202 – pierwsza historyczna wzmianka o Malczycach, odnotowanych jako własność księcia Henryka I
  • 1245 – przekazanie wsi klasztorowi cystersów w Lubiążu. Znane wówczas jako ośrodek piwowarstwa
  • 1267 – wzmianka o przeprawie, prawdopodobnie promowej, przez Odrę
  • XIV/XV w. – osadnictwo niemieckie
  • 1412 – budowa młyna. Budynek zniszczony wkrótce (1428) przez husytów, pozostałości budowli zostały odkryte w roku 1930 podczas rekordowo niskiego stanu wód Odry
  • 1471 – dokument datowany na ten rok mówi o Malczycach:

osada rybacka nieopodal Lubiąża, z karczmą w budowie (gdzie można poradzić), z piekarnią, rzeźnią, krawcem i rzemieślnikiem wykonującym narzędzia walki

  • 1648 – koniec wojny trzydziestoletniej. Malczyce w jej wyniku bardzo ucierpiały, pozostało w nich jedynie 8 rodzin, a gospodarka została doszczętnie zniszczona
  • 1700 – Malczyce stają się wsią rycerską, należą do Gotfryda Gasto von Gastenau, a następnie rodu von Uechtritz. Miejscowość nabiera znaczenia jako ośrodek handlu solą. Ostatni skład solny przetrwał tu do 1923 r.
  • XVIII w. – Malczyce liczyły około 1700 mieszkańców. Dopiero w XVIII stuleciu ustanowiono w Malczycach odpowiednik sądu wiejskiego. Do oceny winy stosowano tzw. Krzywą, której działanie można porównać do wywiadu środowiskowego. Właściwe sądy miały miejsce w wiejskiej karczmie. Pod koniec XVII w. Malczyce uzyskały prawo składu na sól, jednakże nie było to równoznaczne z posiadaniem praw miejskich – tych Malczyce nigdy jak dotąd nie uzyskały. Od połowy XVIII w. dalszy rozwój przyniósł miejscowości handel węglem. W roku 1742 w Malczycach powstał jeden z największych w Prusach skład węgla, a wkrótce po nim następne
  • 1790 – zakończenie budowy drogi łączącej Malczyce z Wałbrzychem
  • 1821 – wielki pożar
  • 1825 – uruchomienie pierwszej szkoły. Była ona dwuwyznaniowa, dla katolików i ewangelików.
  • 1840 – otwarcie cmentarza komunalnego
  • 1843 – powstaje firma Toepffer, koordynująca spedycję składowanych w Malczycach towarów
  • 1850 – powstaje szkoła dla dzieci z rodzin ewangelickich
  • 1890 – utworzono straż pożarną
  • 1897 – otwarcie cukrowni
  • 1898 – uruchomienie portu na Odrze i doprowadzenie linii kolejowej, (kolej państwowa w czterech kierunkach i kolej prywatna jedna linia.
  • 1900 – uruchomienie elektrycznego oświetlenia ulic
  • 1904 – oddanie do użytku domu zakonnego jadwiżanek. Podczas I wojny światowej pełnił on funkcję lazaretu
  • 1905 – ustanowienie parafii katolickiej – wcześniej miejscowy kościół był kościołem filialnym parafii w Chomiąży
  • 1903 – wybudowanie kościoła ewangelickiego
  • 1908 – powstanie parafii ewangelickiej
  • 1911
    • powstaje kolejny zakład przemysłowy: Śląska Celuloza i Fabryki Papieru
    • działalność charytatywną w Malczycach rozpoczyna ewangelicka „Diakonia”
  • 1925 – likwidacja urzędu wójta, Malczyce mimo braku praw miejskich wybrały burmistrza. Oddano do użytku stadion i kąpielisko, ulice zostały wybrukowane
  • 1928 – rozbudowa wsi w kierunku Wilczkowa w związku z zapotrzebowaniem przemysłu na robotników
  • 1937 – oddanie do użytku Zakładu Wodociągowego, zaopatrującego w wodę pitną całą miejscowość
  • 1939 – pożar w magazynie słomy. Po tym wydarzeniu zaprzestano jej składowania
  • 8 lutego 1945 – do Malczyc (niem. Maltsch) wkraczają oddziały Armii Czerwonej. Miejscowość została znacznie zniszczona w trakcie walk
  • 1950 – powstanie parafii prawosławnej, której przekazano dawny ewangelicki kościół

W lipcu 2017 roku odsłonięto pamiątkową tablicę upamiętniająca 20 rocznicę powodzi w 1997 roku[4]podczas obchodów 200 lecia Malczyc zorganizowanego przez Stowarzyszenie Sympatyków Malczyc i okolic[5]. Po powodzi rozpoczęto budowę we wsi stopnia wodnego, który został ukończony w 2018 roku[6].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Instytucje oświatowe[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  3. Pierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w roku 1945
  4. 20 LAT PO POWODZI. OBCHODY W ALCZYCACH, 18 lipca 2018 [dostęp 2020-12-06].
  5. W Malczycach odsłonięto tablicę pamiątkową., „Gazeta Malczycka” (3), 2017, s. 11.
  6. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we Wrocławiu, wroclaw.rzgw.gov.pl [dostęp 2020-12-06].
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 153. [dostęp 4.10.2012].