Mamonowo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mamonowo
Ilustracja
Wieża ciśnień
Herb
Herb
Państwo  Rosja
Powierzchnia 20,85 km²
Wysokość 15 m n.p.m.
Populacja (2017)
• liczba ludności
• gęstość

8056[1]
386 os./km²
Nr kierunkowy 40156
Kod pocztowy 142715
Położenie na mapie obwodu kaliningradzkiego
Mapa lokalizacyjna obwodu kaliningradzkiego
Mamonowo
Mamonowo
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Mamonowo
Mamonowo
Ziemia54°28′N 19°56′E/54,466667 19,933333
Strona internetowa
Portal Portal Rosja

Mamonowo[2] (ros. Мамоново, pol. Święta Siekierka[3][4], Świętomiejsce, Świętomiejsc[5][6][7], niem. Heiligenbeil, lit. Šventapilė) – miasto w okręgu miejskim Mamonowo obwodu kaliningradzkiego w Rosji (7,5 tys. mieszkańców w 2005).

Miasto położone jest około 5 km od granicy z Polską, w pobliżu Zalewu Wiślanego, w pobliżu miejsca, gdzie rzeka Ławta wpada do rzeki Banówki. Na południe od miasta położone jest drogowe przejście graniczne Mamonowo – Gronowo, nowo otwarte przejście drogowe Mamonowo II – Grzechotki oraz kolejowe Mamonowo – Braniewo.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Chorągiew komturii Świętej Siekierki zdobyta pod Grunwaldem

Przed 1272 osada pruska nazwana Swentomest („święte miejsce”). Od 1272 w państwie krzyżackim. W 1301 w pobliżu pruskiego miejsca kultu pogańskiego (święty dąb), założono miasto na prawie chełmińskim pod nazwą Heiligenstadt („święte miasto”). W 1344 nazwę miasta zmieniono na Heiligenbeil (stąd polska nazwa „Święta Siekierka”, jednakże końcówka „beil” może pochodzić ze staropruskiego „Bil”, co oznacza „wioskę” lub „zamek”)[8]. W 1349 w mieście wzniesiono kościół.

Święta Siekierka w XVII w.

W 1440 Święta Siekierka była jednym z miast założycieli Związku Pruskiego[9], który na początku 1454 zwrócił się do polskiego króla z prośbą o przyłączenie Prus do Polski. W lutym 1454 król Kazimierz IV Jagiellończyk przychylił się do prośby i inkorporował region wraz ze Świętą Siekierką do Polski. Po wojnie trzynastoletniej w latach 1466-1657 miasto stanowiło część Rzeczypospolitej jako lenno. W trakcie wojny polsko-krzyżackiej miasto zostało w 1520 zdobyte przez Polaków[10]. Święta Siekierka była znaczącym ośrodkiem browarnictwa[10]. Tutejsze piwo sprzedawano m.in. na Pomorze, w tym do Gdańska[10]. W 1677 i 1807 miały miejsce wielkie pożary miasta[10].

Dawny herb

Od 1772 w granicach nowo utworzonych Prus Wschodnich, po reformie administracyjnej od 1819 siedziba powiatu (Landkreis). Od 1895 w mieście działała fabryka Ostdeutschen Maschinenfabrik produkująca narzędzia i maszyny rolnicze. W 1900 w mieście mieszkało 3800 osób zajmujących się m.in. płóciennictwem i pracą w przemyśle metalowym; w 1939 miasto liczyło 12 100 mieszkańców.

Tablica poświęcona Mamonowowi na ścianie dworca kolejowego

W lutym i marcu 1945 miasto było areną zaciętych walk, pomiędzy oddziałami radzieckiego 3 Frontu Białoruskiego a niemiecką 4 Armią broniącą dostępu do przystani w Bałdze, z której prowadzono ewakuację drogą morską. W wyniku walk miasto uległo prawie całkowitemu zniszczeniu, wraz z gotyckim kościołem parafialnym z XIV wieku i klasycystycznym ratuszem z lat 1820–1823 (ostatecznie miasto zdobyto 25 marca 1945). Po wojnie miasto miało przypaść Polsce[11], ale ostatecznie znalazło się w ZSRR, w obwodzie kaliningradzkim. W 1946 nazwę miasta zmieniono na Mamonowo, na pamiątkę dowódcy (Nikołaja Mamonowa) 331 pułku strzelców, który walczył o miasto. Poległ on 26 października 1944 pod Pułtuskiem i został pośmiertnie nagrodzony tytułem „Bohatera Związku Radzieckiego”. Odbudowane miasto położone jest nieco na północny zachód od przedwojennej lokalizacji.

Na południe od miasta zlokalizowany jest cmentarz żołnierzy niemieckich poległych w czasie walk o miasto (4700 osób).

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój populacji Świętomiejsca
Rok Populacja
1875 3 354
1890 3 760
1910 4 821
1933 6 356
1939 10 631
1959 5 500
1979 8 000
1989 7 816
2002 7 393
2006 7 500

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Ruiny kościoła
  • Ruiny średniowiecznego kościoła
  • Gmach poczty z 1880
  • Wieża ciśnień z 1902
  • Gmach sądu z 1929

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar
  2. Nazewnictwo geograficzne świata.
  3. Egzonim wariantowy przyjęty na 79. posiedzeniu KSNG [1].
  4. Święta Siekierka w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola. Warszawa 1890.
  5. Ostatnia nazwa za: Mapa województwa pomorskiego, Wyd. Atlas Lwów, 1923.
  6. Polska. Mapa polityczna 1:1250000. E. Romer i J. Wąsowicz, przed 1939
  7. Dz.U. 1945 nr 33, poz. 196.
  8. Dawny herb miasta przedstawiał głowę i pół tułowia z przednimi łapami skaczącego czerwonego lisa lub wilka, a pod nim dwie skrzyżowane siekiery na brązowym tle; według Encyklopedii Orgelbranda ów święty dąb miał być ścięty siekierą, którą potem jeszcze długo przechowywano i czczono; od tej siekiery miałaby wywodzić się nazwa miejscowości.
  9. Lawrenz - Preußischer Bund, lawrenz.homepage.t-online.de [dostęp 2018-10-03].
  10. a b c d [2]
  11. http://historia-wyzynaelblaska.pl/granica-polsko-radziecka-w-b.-prusach-wschodnich.html.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Georg Dehio, Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler, neu bearb. von Ernst Gall, Deutschordensland Preussen, unter Mitw. von Bernhard Schmid und Grete Tiemann, München; Berlin, Deutscher Kunstverlag, 1952.
  • Handbuch der historischen Stätten, Ost- und Westpreussen, hrsg. von Erich Weise, Stuttgart, Kröner, 1981, ​ISBN 3-520-31701-X​ (unveränd. Nachdr. d. 1. Aufl. 1966).
  • Dehio-Handbuch der Kunstdenkmäler West- und Ostpreussen. Die ehemaligen Provinzen West- und Ostpreussen (Deutschordensland Preussen) mit Bütower und Lauenburger Land, bearb. von Michael Antoni, München; Berlin, Dt. Kunstverl., 1993, ​ISBN 3-422-03025-5​.
  • Juri Iwanow, Königsberg und Umgebung, Dülmen, Laumann-Verl., 1994, ​ISBN 3-87466-185-7​.