Mangaba oliwkowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mangaba oliwkowa
Cercocebus galeritus[1]
Peters, 1879[2]
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd wyższe naczelne
Nadrodzina koczkodanowce
Rodzina koczkodanowate
Podrodzina koczkodany
Plemię Papionini
Rodzaj mangaba
Gatunek mangaba oliwkowa
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 CR pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Mangaba oliwkowa[4] (Cercocebus galeritus) – gatunek ssaka naczelnego z podrodziny koczkodanów (Cercopithecinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Mangaba oliwkowa występuje w endemicznie w południowo-wschodniej Kenii, w płatach lasów łęgowych wzdłuż dolnego biegu rzeki Tana; dodatkowa mała populacja została niedawno odkryta w delcie rzeki Tana[5][6].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 1879 roku niemiecki zoolog Wilhelm Peters nadając mu nazwę Cercocebus galeritus[2]. Jako miejsce typowe odłowu holotypu Peters wskazał rzekę Tana, w Mitole (02°10’S, 40°10’E), w Kenii (łac. Habitatio: Mitole (Afr. orient.))[2][7].

Niektóre ujęcia systematyczne uwzględniają taksony C. agilis i C. sanjei jako podgatunki C. galeritus, podczas gdy inne nadają tym taksonom pełny status gatunkowy[8][5][6]. C. galeritus jest szeroko sympatryczny z Piliocolobus rufomitratus i Cercopithecus mitis albotorquatus oraz wąsko sympatryczny na obrzeżach lasu z Papio cynocephalus i Chlorocebus pygerythrus[5][6]. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten za gatunek monotypowy[6].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Cercocebus: gr. κερκος kerkos „ogon”; κηβος kēbos „małpa długoogoniasta”[9].
  • galeritus: łac. galeritus „zakapturzony, czubaty”, od galerum „czapka, czepek”, od galea „hełm”[10].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Brak dostępnych danych na temat szczegółowych pomiarów[6]. J. Kingdom w książce Field Guide of African Mammals z 1997 roku podaje następujące szacunkowe dane: długość ciała (bez ogona) samic około 42–53 cm, samców około 50–63 cm, długość ogona około 45–77 cm; masa ciała samic około 5–6,5 kg, samców około 8–10 kg[6]. Dorosły samiec, mierzony przez W. Petersa, miał długość ciała (bez ogona) 49 cm i długość ogona 72 cm[6]. Mangaba oliwkowa jest smukłą, ale silnie zbudowaną małpą, bardzo zwinną dzięki długim kończynom i długiemu ogonowi. Można ją rozpoznać po osobliwej, podobnej do grzywy kucyka, fryzurze.

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Mangaba oliwkowa zamieszkuje wilgotne lasy równikowe. O zwyczajach tej mangaby niewiele wiadomo, jednak wydaje się, że potrafi prowadzić tryb naziemny, jak i nadrzewny. Żywi się liśćmi, owocami, roślinami uprawnymi i owadami. Mangaby oliwkowe żyją w grupach liczących 10-20 zwierząt i składających się z kilku starszych samców, dojrzałych płciowo sami i młodych.

Samica rodzi, po ciąży trwającej około 24 tygodni, 1 młode.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Cercocebus galeritus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c W.C.H. Peters. Über die von Hrn. Dr. G. A. Fischer auf einer im J. 1878 in Ostafrika, von Mombas bis in das Pokômo-Land und das südliche Galla-Land, unternommenen Reise eingesammelten Säugethiere. „Monatsberichte der Königlichen Preussische Akademie des Wissenschaften zu Berlin”. Aus dem Jahre 1879, s. 830, 1880 (niem.). 
  3. T.M. Butynski, Y.A. de Jong, J. Wieczkowski & J. King, Cercocebus galeritus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2020 [online], wersja 2021-2 [dostęp 2021-08-27] (ang.).
  4. Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 44. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  5. a b c D. Zinner, G.H. Fickenscher, Ch. Roos, M.V. Anandam, E.L. Bennett, T.R.B. Davenport, N.J. Davies, K.M. Detwiler, A. Engelhardt, A.A. Eudey, E.L. Gadsby, C.P. Groves, A. Healy, K.P. Karanth, S. Molur, T. Nadler, M.C. Richardson, E.P. Riley, A.B. Rylands, L.K. Sheeran, N. Ting, J. Wallis, S.S. Waters & D.J. Whittaker: Family Cercopithecidae (Old World Monkeys). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 651. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.)
  6. a b c d e f g C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 226. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
  7. D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Cercocebus agilis. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-08-27].
  8. D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Cercocebus. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-08-27].
  9. T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 171, 1904 (ang.). 
  10. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology (ang.). W: Birds of the World [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. [dostęp 2021-08-27].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ilustrowana Encyklopedia Zwierząt - Warszawa 1997 - Dr Philip Whitfield