To jest dobry artykuł

Mangusta krabożerna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Mangusta urwa)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mangusta krabożerna
Herpestes urva[1]
(Hodgson, 1836)
Okazy muzealne znajdujące się w Kunming Natural History Museum of Zoology.
Okazy muzealne znajdujące się w Kunming Natural History Museum of Zoology.
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Podrząd kotokształtne
Rodzina mangustowate
Rodzaj mangusta
Gatunek mangusta krabożerna
Synonimy
  • Gulo urva Hodgson, 1836[2]
  • Urva cancrivora[a] Hodgson, 1837[3]
  • Mesobema cancrivoraHodgson, 1844[4]
  • Herpertes urvaAnderson, 1878[5]
  • Urva hanensis Matschie, 1908[6]
  • Mungos urvaAoki, 1913[7]
  • Herpestes cancrivoraHowell, 1929[8]
Podgatunki
  • H. u. annamensis[b] Bechthold, 1936[9]
  • H. u. formosanus[c] Bechthold, 1936[10]
  • H. u. sinensis[d] Bechthold, 1936[11]
  • H. u. urva (Hodgson, 1836)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[12]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Mangusta krabożerna[13], mangusta urwa[14], mangusta krabojad[14], urwa[14] (Herpestes urva) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny mangustowatych (Herpestidae), szeroko rozpowszechnionego w Azji. Bez ogona mierzy około 50 cm długości, a masa jego ciała nie przekracza 2,5 kg. Prowadzi przypuszczalnie całodobowy tryb życia, choć główna aktywność przypada na rano i wieczór. Żywi się głównie bezkręgowcami i niewielkimi kręgowcami, na które poluje w pobliżu wód. Ze względu na duży zasięg występowania, zdolność do zasiedlania różnych ekosystemów i stosunkowo stałą liczebność nie jest obecnie uznawany za gatunek zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj]

Gatunek po raz pierwszy opisany został przez Hodgsona w 1836 pod nazwą Gulo urva[2], choć w Anglii znajdowało się kilka okazów przywiezionych przez generała Thomasa Hardwicke'a około 1824 roku[15]. Jako miejsce typowe holotypu autor wskazał „Środkowe i Północne Regiony”[e] Nepalu[2]. Oprócz nominatywnego wyróżniono trzy inne podgatunki[16]. Prace taksonomiczne zostały przeprowadzano stosunkowo dawno, dlatego odrębność poszczególnych podgatunków jest niepewna[15].

Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Patou i współpracowników (2009) – wykorzystująca sekwencje mitochondrialnego i jądrowego DNA – wsparła hipotezę, według której taksonem siostrzanym wobec urwy jest Herpestes brachyurus, co na podstawie cech anatomicznych i chromosomalnych postulowano już wcześniej. Oba te gatunki należą do kladu obejmującego azjatyckie Herpestes. Linia ewolucyjna H. brachyurusH. urva odłączyła się od pozostałych azjatyckich przedstawicieli tego rodzaju prawdopodobnie w późnym miocenie, około 11–8 mln lat temu[17].

Etymologia[edytuj]

Nazwa rodzajowa: ἑρπηστης herpēstēs – pełzacz < ἑρπω herpō – pełzać; prawdopodobnie w aluzji do zwyczajów mangusty, szczególnie jej pogoni za swoją ofiarą. Sugerowano również połączenie greckich słów: ερπ erp – gad, wąż; εδεστης edestēs – zjadacz < εδω edō – jeść[18].
Epitet gatunkowy: nepalska nazwa arva dla mangusty krabożernej[19].

Podgatunki[edytuj]

Wyróżniono kilka podgatunków[16][20]. Zostały opisane na podstawie różnic w budowie czaszki i umaszczeniu[15]:

  • H. urva annamensis
  • H. urva formosanus
  • H. urva sinensis
  • H. urva urva

Występowanie i biotop[edytuj]

Gatunek ten występuje w Bangladeszu, południowo-wschodnich Chinach[21], Laosie[22], Malezji[23], Mjanmie[24], Nepalu, północno-wschodnich Indiach, Tajwanie, Tajlandii, Wietnamie i w Kambodży[15][20][12]. Zamieszkuje wiecznie zielone, liściaste lasy, plantacje, głównie w pobliżu wody[15][24]. Spotykany również na polach ryżowych i innych obszarach rolniczych, niekiedy w pobliżu osiedli ludzkich i wokół obszarów przemysłowych. Urwy rzadko występują w wysokich górach, jednak w Indiach obserwowano je na wysokości 1650 i 2000 m n.p.m. Spośród 16 obserwacji mangust na 10 stanowiskach w Laosie 14 przeprowadzono na wysokości ponad 450 m, co sugeruje, że gatunek ten przynajmniej na niektórych obszarach bytuje głównie na wzgórzach i w górach[15].

Morfologia[edytuj]

Mały ssak drapieżny o długości ciała 45–52 cm, ogona 25–30 cm i masie ciała wynoszącej 1,8–2,5 kg[25][15], przy czym samce są większe i cięższe od samic. Ubarwienie futra stalowoszare, brązowe lub czarniawe, na brzuchu jaśniejsze. Grube włosy zwykle z białymi końcówkami[15]. Ogon stosunkowo krótki z białą lub żółtawą końcówką. Smukła głowa o małych uszach. Podbródek i gardło białe. Od kącika ust do ramion biegnie biały, zwężający się pasek koloru białego. Krótkie kończyny koloru brązowego lub czarnego, zakończone krótkimi, silnymi pazurami. Podeszwy stóp prawie całkowicie owłosione[25]. Gruczoły analne znajdujące się po obu stronach odbytu są wielkości wiśni. Z gruczołów tych wystrzeliwana jest cuchnąca wydzielina[15]. Masa mózgu urwy mierzącej 50,7 cm długości i ważącej 2,36 kg wynosi około 20,91 g[26]. Wzór zębowy: I 3/3, C l/1, P 4/4, M 2/2 = 40[15]. Kariotyp wynosi 2n = 35/36[27].

Ekologia[edytuj]

Ekologia gatunku jest słabo poznana. Mangusta urwa prowadzi przypuszczalnie całodobowy tryb życia[24], choć główna aktywność przypada na rano i wieczór[15][16]. Zwierzęta przebywają w grupach liczących prawdopodobnie do czterech osobników[15]. Za legowiska służą im nory w ziemi lub szczeliny skalne. Ssaki te dobrze pływają i nurkują. Okres rozrodczy nieznany, jednak stosunkowo duże rozmiary jąder samców schwytanych na przełomie marca i kwietnia mogą oznaczać, że zwierzęta były wówczas w porze rozrodu. Ciąża u samicy trwa 50–63 dni. Po tym okresie na świat przychodzą 2–4 młode. Zwierzę to żywi się małymi ssakami, gadami, rybami, owadami, skorupiakami i mięczakami, na które poluje w pobliżu brzegu strumienia. Przy pomocy kończyn potrafi wydobywać kraby i ślimaki ze szczelin skalnych i spod kamieni, może też kopać w ziemi[15]. Dokładny skład diety różni się w zależności od zajmowanego ekosystemu – urwy żyjące nad potokami żywią się przede wszystkim owadami i skorupiakami, podczas gdy w diecie mangust żyjących nad stawami dominują płazy[28]. Zwierzęta trzymane w niewoli mogą dożywać 12–13 lat[29][30].

Znaczenie dla człowieka[edytuj]

Ze względu na krótkowzroczność i dużą zawziętość zwierzę to łatwo podejść[15]. Tubylcza ludność Tajwanu poluje na tego ssaka, a jego mięso spożywane jest w stanie surowym[31]. Płaszcze ze skór tych zwierząt sprzedawane są powszechnie na targowiskach w Chinach[32]. W Kambodży, w pobliżu granicy z Tajlandią, żywe urwy sprzedaje się jako zwierzęta domowe[33], niekiedy zachwalając jako „dobre szczurołapy”[15]. Skórami i mięsem handluje się w prowincji Junnan przy granicy z Wietnamem[34].

Pasożyty i choroby[edytuj]

U osobników złapanych na Tajwanie stwierdzono serca i płuca zarażone nicieniem z gatunku Pulmostrongylus herpestis[35]. Stwierdzono również jaja i robaki nicieni z rodzaju Capillaria[36]. W warunkach laboratoryjnych gatunek ten może być doświadczalnie zainfekowany nicieniem Angiostrongylus cantonensis[37]. Na urwie oraz na pagumie chińskiej (Paguma larvata) odkryto nieznany wcześniej gatunek roztocza Herpetacarus pagumae[38]. Urwa jest również nosicielem krętków Laptospira maru i Laptospira mozdok, które powodują leptospirozy[39].

Zagrożenie i ochrona[edytuj]

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów Herpestes urva został zaliczony do kategorii LC (najmniejszej troski)[12]. Gatunek ten jest objęty konwencją waszyngtońską (załącznik III)[40] i podlega prawnej ochronie w Chinach, Tajlandii, Mjanmie i Malezji[12]. Liczebność populacji urwy jest uznawana za stabilną, a ze względu na duży zasięg występowania i zdolność do zasiedlania różnych ekosystemów gatunku tego nie uważa się obecnie za zagrożony wyginięciem. Polowania odwetowe, dla mięsa i skór lub przypadkowe chwytanie w sidła mogą mieć jednak wpływ na miejscowe zmniejszanie populacji[12].

Uwagi

  1. Łacińskie cancer, canceris – krab; -vorus – -jedzący < vorare – pożerać (zob. Key to Scientific Names in Ornithology).
  2. Annam, protektorat francuski, Indochiny Francuskie (obecnie środkowy Wietnam) (zob. Key to Scientific Names in Ornithology).
  3. Formoza (port. Formosa) – dawna nazwa Tajwanu (zob. Key to Scientific Names in Ornithology).
  4. Nowoczesnołacińskie Sinensis – chiński < Sina – Chiny < późnołacińskie Sinae – chiński < greckie Σιναι Sinai – chiński. Również często poprawiane do toponimów chinensis i sinicus (zob. Key to Scientific Names in Ornithology).
  5. ang. „Central and Northern Regions”.

Przypisy

  1. Herpestes urva, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c B.H. Hodgson. Synoptical description of sundry new animals, enumerated in the catalogue of Nipalese mammals. „Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 5, s. 238, 1836 (ang.). 
  3. B.H. Hodgson. On a new genus of the Plantigrades. „Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 6 (2), s. 561, 1837 (ang.). 
  4. B.H. Hodgson. Classified Catalogue of Mammals of Nepal, (corrected to end of first printed in 1832.). „Calcutta Journal of Natural History”. 4, s. 288, 1844 (ang.). 
  5. J. Anderson: Anatomical and zoological researches: comprising an account of the zoological results of the two expeditions to western Yunnan in 1868 and 1875; and a monograph of the two cetacean genera, Platanista and Orcella. Cz. 1. London: B. Quaritch, 1878, s. 189. (ang.)
  6. P. Matschie: Über chinesische Säugatherie besonders aus den Sammlungen der Hern Wilhelm Filchner. W: W. Filchner: Wissenschaftliche Ergebnisse der Expedition Filchner nach China und Tibet. Berlin: E.S. Mittler & Sohn, 1908, s. 190. (niem.)
  7. B. Aoki. A Hand-List of Japanese and Formosan Mammals. „Annotationes Zoologicae Japonenses”. 8, s. 316, 1913 (ang.). 
  8. A.B. Howell. Mammals from China in the collections of the United States National Museum. „Proceedings of the United States National Museum”. 75, s. 31, 1929 (ang.). 
  9. Bechthold 1936 ↓, s. 150.
  10. Bechthold 1936 ↓, s. 151.
  11. Bechthold 1936 ↓, s. 152.
  12. a b c d e J.W. Duckworth, R.J. Timmins 2008. Herpestes urva. W: IUCN 2016. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-4. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2016-02-11]
  13. Systematyka i nazwy polskie za: Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 145. ISBN 978-83-88147-15-9.
  14. a b c Rozporządzenie Komisji (WE) nr 318/2008 z dnia 31 marca 2008 r. zmieniające rozporządzenie Rady (WE) nr 338/97 w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi. EUR-Lex. [dostęp 12 czerwca 2010].
  15. a b c d e f g h i j k l m n o H. Van Rompaey. The Crab-eating mongoose, Herpestes urva. „Small Carnivore Conservation”. 25, s. 12-17, 2001 (ang.). 
  16. a b c G. B. Corbett, J. E. Hill: Mammals of the Indo-Malayan Region: A Systematic Review. Oxford, UK: Oxford University Press, 1992. ISBN 978-0198546931. (ang.)
  17. Marie-Lilith Patou, Patricia A. Mclenachan, Craig G. Morley, Arnaud Couloux, Andrew P. Jennings, Géraldine Veron. Molecular phylogeny of the Herpestidae (Mammalia, Carnivora) with a special emphasis on the Asian Herpestes. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 53 (1), s. 69–80, 2009. DOI: 10.1016/j.ympev.2009.05.038 (ang.). 
  18. Palmer 1904 ↓, s. 321.
  19. Palmer 1904 ↓, s. 703.
  20. a b Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Herpestes urva. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 12 czerwca 2010]
  21. H. Wang, T. K. Fuller. Notes on the ecology of sympatric small carnivores in southeastern China. „Mammalian Biology”. 66, s. 251-255, 2001 (ang.). 
  22. J. W. Duckworth. Small carnivores in Laos: a status review with notes on ecology, behaviour and conservation. „Small Carnivore Conservation”. 16, s. 1-21, 1997 (ang.). 
  23. D. Mark Ryan, W. M. Shariff. New locality records of the Crab-eating Mongoose Herpestes urva in Peninsular Malaysia as revealed by camera-trapping. „Small Carnivore Conservation”. 39, s. 25-28, 2008 (ang.). 
  24. a b c Than Zaw, Saw Hyun, Saw Htoo Tha Po, Myint Maung i inni. Status and distribution of small carnivores in Myanmar. „Small Carnivore Conservation”. 38, s. 2-28, 2008 (ang.). 
  25. a b Herpestes urva - The crab-eating Mungoose (ang.). Indian Biodiversity Information System - Mammals. [dostęp 2013-05-13].
  26. John L. Gittleman. Carnivore brain size, behavioral ecology, and phylogeny. „Journal of Mammalogy”. 67 (1), s. 23–36, 1986 (ang.). 
  27. K. Fredga. Chromosomal changes in vertebrate evolution. „Proceedings of the Royal Society of London, Series B”. 199, s. 377-397, 1977. DOI: 10.1098/rspb.1977.0148. PMID: 22865 (ang.). 
  28. Chuang Shun'an, Lee Lingling. Food habits of three carnivore species (Viverricula indica, Herpestes urva, and Melogale moschata) in Fushan Forest, northern Taiwan. „Journal of Zoology”. 243 (1), s. 71–79, 1997. DOI: 10.1111/j.1469-7998.1997.tb05757.x (ang.). 
  29. L. N. Acharjyo, R. Mohapatra. Longevity ot two species of Indian mongooses in captivity. „Journal of the Bombay Natural History Society”. 73, s. 522-523, 1972 (ang.). 
  30. M. L. Jones. Longevity on captive mammals. „Zoologischer Garten N. F.”. 52, s. 113-128, 1982 (ang.). 
  31. P. C. Fan, W. C. Chung, C. T. Soh, L. C. Kosman. Eating habits of east Asian people and transmission of taeniasis. „Acta Trop”. 50 (4), s. 305-315, 1992. PMID: 1356301 (ang.). 
  32. Tan Bangije. Conservation and economic importance of the mustelid and viverrids in China. „Small Carnivore Conservation”. 1, s. 5-6, 1987 (ang.). 
  33. E. B. Martin, M. Phipps. A review of the wild animal trade in Cambodia. „Traffic Bulletin”. 16 (2), s. 45-60, 1996 (ang.). 
  34. Li Wenjun, Wang Haibin. Wildlife trade in Yunnan Province, China, at the border with Vietnam. „Traffic Bulletin”. 18 (1), s. 21-30, 1999 (ang.). 
  35. J. H. Cross, S. S. Chen, S. K. Lu. Further studies on the development of Angiostrongylus cantonensis in the Formosan mongoose. „Journal of Parasitology”. 56 (4), s. 838-839, 1970. PMID: 5459052 (ang.). 
  36. J. H. Cross. Kidney capillarid in the Formosan mongoose. „Journal of Parasitology”. 64 (4), s. 711, 1978. PMID: 682071 (ang.). 
  37. D. E. Wood. Experimental infection of a mongoose with Angiostrongylus cantonensis (Chen). „Journal of Parasitology”. 51 (6), s. 941, 1965. PMID: 5848823 (ang.). 
  38. Wang Dung-Quing, Liao Hao-Rong, Lin Zu-Hua. Two new Trombiculid mites of the genus Herpetacarus. „Acta Zootaxonomica Sinica”. 5 (3), s. 382-385, 1980 (ang.). 
  39. C. C. Tsai, J. W. Fresh. Leptospires in the Hebdomadis and Pomona serogroups from mongooses in Taiwan. „Tropical and Geographical Medicine”. 23 (2), s. 201-203, 1971. PMID: 5106018 (ang.). 
  40. Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora, Appendices I, II and III (ang.). CITES. [dostęp 13 czerwca 2010].

Bibliografia[edytuj]

  1. B. Bechthold. Einige neue Unterarten asiatischer Herpestiden. „Zeitschrift für Säugetierkunde”. 11, s. 149-153, 1936 (niem.). 
  2. T.S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Washington: Government Printing Office, 1904, s. 71-718, seria: North American Fauna. (ang.)
  3. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-02-08]. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj]