Przejdź do zawartości

Mangusteczka etiopska

To jest dobry artykuł
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Mangusteczka etiopska
Helogale hirtula
O. Thomas, 1904[1]
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

drapieżne

Podrząd

kotokształtne

Rodzina

mangustowate

Podrodzina

Mungosinae

Rodzaj

mangusteczka

Gatunek

mangusteczka etiopska

Synonimy
  • Helogale percivali[a] O. Thomas, 1911[4]
  • Helogale hirtula lutescens[b] O. Thomas, 1911[7]
  • Helogale hirtula ahlselli[c] Lönnberg, 1912[8]
  • Helogale hirtula annulata[d] Drake-Brockman, 1912[11]
  • Helogale hirtula powelli[e] Drake-Brockman, 1912[11]
  • Helogale percivali tenebrosa[f] Lönnberg, 1918[15]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[16]

Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Mangusteczka etiopska[17] (Helogale hirtula) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny mangustowatych, jeden z dwóch gatunków mangusteczki obok mangusteczki karłowatej. Jedna z najmniejszych mangustowatych, długości głowy i tułowia 20–27 cm. Ma szare, szpakowate futro. Wiedzie dzienny tryb życia w grupach. Zasiedla suche, porośnięte krzewami tereny Półwyspu Somalijskiego. Nie zagraża jej wyginięcie.

Budowa ciała

[edytuj | edytuj kod]
Mangusteczki to najmniejsze z mangustowatych. Ciało mangusteczki etiopskiej pokrywa szare, szpakowate futro

Długość głowy i tułowia wynosi pomiędzy 20 a 27 cm, a więc więcej niż u mangusteczki karłowatej (16–23 cm)[18][19]. Ogon mierzy od 15 do 18 cm, także jest dłuższy niż u mangusteczki karłowatej[18][19]. Masa ciała wynosi pomiędzy 220 a 354 g[18]. Wielkości te czynią mangusteczkę etiopską jedną z najmniejszych mangustowatych[20]. Dymorfizmu płciowego nie obserwuje się[18].

Ciało zwierzęcia pokrywa szare, szpakowate futro. Barwa biała obecna jest na twarzy i brzusznych częściach ciała. Mangusteczka karłowata odróżnia się od mangusteczki etiopskiej większą ilością czerwieni, podczas gdy mangusteczka karłowata ma dłuższe i bardziej kudłate futro, a także czarnobrązowe palce[18].

Głowę zwierzęcia opisują autorzy jako krótką, ale zaostrzoną, uszy jako niewielkie i zaokrąglone. Wzór zębowy obejmuje po 3 siekacze, pojedynczy kieł, 3 przedtrzonowce i 2 trzonowce[18], nie przedstawiając odmienności od licznych innych mangustowatych[20]. Zęby policzkowe zdają się jednak ciężkie, jeżeli porówna się je z homologami mangusteczki karłowatej[18].

Ciało tego ssaka jest niskie, wydłużone, a utrzymuje się na krótkich nogach. Przednie łapy kończą się długimi pazurami[18].

Systematyka

[edytuj | edytuj kod]
Najbliższą krewną mangusteczki etiopskiej jest mangusteczka karłowata

Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1904 roku angielski zoolog Oldfield Thomas, umieszczając nowo opisany gatunek w rodzaju Helogale i nadając mu epitet gatunkowy hirtula[1]. Opis ukazał się w artykule zatytułowanym O kolekcji ssaków pozyskanej w Somalilandzie przez majora H. N. Dunna, R.A.M.C., wraz z opisami pokrewnych gatunków z innych lokalizacji, opublikowanym w czasopiśmie „The Annals and magazine of natural history”[1]. Miejsce typowe to Gabredarre w Kebridarze na terenie Etiopii[18]. Holotyp to samica (sygnatura BMNH:Mamm:1904.5.9.8) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz typowy odłowił 7 marca 1904 roku oficer British Army Henry Nason Dunn[21].

Zdarzało się autorom wyróżniać dwa podgatunki. Tak więc podgatunek nominatywny podawano z Etiopii, Somalii i Kenii, podczas gdy podgatunek percivali umieszczano w zachodniej i środkowej Kenii. Niemniej trudno wyróżniać rzeczone podgatunki w sytuacji braku odpowiednich okazów. Handbook of the Mammals of the World traktuje gatunek jako monotypowy[18]. Niekiedy wyróżniano ich aż pięć: H. h. hirtula, H. h. ahlselli, H. h. annulata, H. h. lutescens i H. h. powelli[22].

Na podstawie sekwencjonowania genów cytochromu b, ND2 i intronu transtyretyny otrzymano następujący kladogram[23] (uproszczono):



Panthera leo, Crocuta crocuta



Fossa fossana, Cryptoprocta ferox, Galidictis fasciata, Mungotictis decelineata





Herpestes urva





Herpestes ichneumon



Galarella sanguinea, Galarella pulverulenta





Herpestes edwardsii, Herpestes javanicus




Herpestes naso, Atilax paludinosus




Ichneumia albicauda




Rhynchogale melleri




Cynictis penicillata



Bdeogale crassicauda, Bdeogale nigripes











Suricata suricatta




Liberiictis kuhni, Mungos mungo




Crossarchus alexandri, Crossarchus obscurus




Helogale parvula



Helogale hirtula







Etymologia

[edytuj | edytuj kod]
  • Helogale: gr. ἑλος helos ‘bagno’; γαλεή galeē lub γαλή galē ‘łasica’[24].
  • hirtula: łac. hirtus ‘szorstki, owłosiony’[25]; przyrostek zdrabniający -ulus-a-um[26].

Tryb życia

[edytuj | edytuj kod]

Mangusteczka etiopska wiedzie dzienny tryb życia[18], podobnie jak wiele innych przedstawicieli swej rodziny[20]. Żyje ona prawdopodobnie w grupach społecznych[18], podobnie jak mangusteczka karłowata[19].

Zwierzę używa skalnych wychodni i termitier, aby urządzać sobie jamy[18].

Nie wiadomo nic o rozrodzie mangusteczki etiopskiej[18]. Blisko spokrewniona mangusteczka karłowata rozmnaża się w wilgotne miesiące, głównie dominujące samice, które mogą mieć aż 4 mioty w roku[19].

Rozmieszczenie geograficzne

[edytuj | edytuj kod]

Wśród państw, na terenie których odnotowano występowanie gatunku, wymienia się Etiopię, Kenię i Somalię. Zwierzę może ponadto zasiedlać Dżibuti i Tanzanię, co jednak wymaga potwierdzenia, jako że stwierdzenia były pojedyncze. Ogólnie gatunek zasiedla Półwysep Somalijski. Sięga południa i południowego wschodu Etiopii poprzez Somalię, zajmując tereny aż do północy Kenii. Niemniej zasięg nie jest ciągły[16].

Gatunek osiąga wysokość 600 m nad poziomem morza[16].

Ekologia

[edytuj | edytuj kod]
Siedliskiem mangusteczki etiopskiej są głównie tereny suche, półpustynne, porosłe trawą, krzakami, buszem

Siedliskiem mangusteczki etiopskiej są głównie tereny suche, półpustynne, porosłe trawą, krzakami, buszem, a także suche, otwarte tereny leśne. Nie znajdzie się jej jednak w lasach[18], podczas gdy inni przedstawiciele jej rodziny lasy zamieszkują[20], czego przykładem mangustka kongijska[27] czy mangustka angolska[28]. W Etiopii zasiedla tereny krzewiaste porośnięte głównie roślinami z rodzajów Acacia, Commiphora, Cordia, Euphorbia, Grewia i Sterculia[16]. Nie wymaga obecności wody[18]. Lubi natomiast termitiery i wychodnie skalne, gdzie szuka schronienia[16].

Prawdopodobnie ssak ten pada ofiarą licznych drapieżników[18].

Na części swojego zasięgu występowania żyje sympatrycznie z mangusteczką karłowatą[18].

Zagrożenia i ochrona

[edytuj | edytuj kod]

Nie wiadomo, jaki jest trend populacyjny gatunku. Niemniej w niektórych miejscach występuje ona pospolicie[16]. Zdarza się, że poluje na kury domowe[29].

IUCN uznaje mangusteczkę etiopską za gatunek najmniejszej troski. Pierwszy raz oceniono ją w 1996 roku jako gatunek najniższego ryzyka / najmniejszej troski. W 2008 roku nazwę kategorii zmieniono na najmniejszej troski i taką samą klasyfikację zachowano w 2015 roku. Organizacja uzasadnia to szerokim zasięgiem występowania gatunku, zawierającym zapewne liczne tereny prawnie chronione, a także brakiem ewidentnych zagrożeń[16].

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Miejsce typowe: dolina Orr, w pobliżu góry Nyiro, na wysokości 4500 ft (1372 m), Kenia; holotyp: dorosły samiec (sygnatura BMNH:Mamm:1912.7.1.87) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz typowy zebrał 31 marca 1911 roku brytyjski myśliwy, Arthur Blayney Percival[2]; etymologia: Arthur Blayney Percival (1874–1940), brytyjski strażnik łowiecki w Afryce Wschodniej w latach 1901–1928, kolekcjoner z Arabii z 1899 roku[3].
  2. ↑ Miejsce typowe: równiny w pobliżu północnego krańca Jeziora Rudolfa, Etiopia; holotyp: niedojrzały samiec (sygnatura BMNH:Mamm:1906.11.1.19) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz typowy zebrał 7 sierpnia 1905 roku brytyjski kolekcjoner Philip Photious Constantine Zaphiro[5]; etymologia: nowołac. lutescens, lutescentis ‘nieco żółtawy’, od łac. luteus ‘szafranowo-żółty’, od lutum ‘szafran’[6].
  3. ↑ Miejsce typowe: Ewaso Ngiro, Kenia; holotyp: nieznany; etymologia: nieznana.
  4. ↑ Miejsce typowe: Afgo, rzeka Webi w pobliżu Mogadiszu, Somalia; holotyp: dorosły samiec (sygnatura BMNH:Mamm:1911.8.2.11) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz typowy zebrał 26 stycznia 1910 autor opisu[9]; etymologia: łac. anulatus lub annulatus ‘ozdobiony pierścieniem’, od anulus ‘pierścień, pierścionek, pieczęć’[10].
  5. ↑ Miejsce typowe: Eil Hur, w pobliżu Hobyo, Somalia; holotyp: dorosły samiec (sygnatura BMNH:Mamm:1912.12.28.16) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz typowy zebrał w styczniu 1910 autor opisu[12]; etymologia: H.T. Powell[11].
  6. ↑ Miejsce typowe: rzeka Kerio, Kenia; holotyp: dorosła samica (sygnatura RMCA 5265) ze zbiorów Królewskiego Muzeum Afryki Środkowej; okaz typowy zebrany 29 maja 1914 roku[13]; etymologia: łac. tenebrosus ‘ciemny, ponury’, od tenebrae ‘ciemność’[14].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b c O. Thomas. On a Collection of Mammals obtained in Somaliland by Major H. N. Dunn, R.A.M.C., with Descriptions of Allied Species from other Localities. „The Annals and magazine of natural history”. Seventh series. 14 (80), s. 97–98, 1904. (ang.). 
  2. ↑ 1912.7.1.87. [w:] Data Portal [on-line]. Natural Museum History. [dostęp 2025-07-13]. (ang.).
  3. ↑ B. Beolens, M. Watkins & M. Grayson: The Eponym Dictionary of Mammals. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2009, s. 315. ISBN 978-0-8018-9304-9. (ang.).
  4. ↑ Thomas 1911 ↓, s. 724.
  5. ↑ 1906.11.1.19. [w:] Data Portal [on-line]. Natural Museum History. [dostęp 2025-07-13]. (ang.).
  6. ↑ The Key to Scientific Names ↓, lutescens [dostęp 2025-07-12].
  7. ↑ Thomas 1911 ↓, s. 725.
  8. ↑ A.J.E. Lönnberg. Some new mammals from British East Africa. „The Annals and Magazine of Natural History”. Eight series. 9 (49), s. 64, 1912. (ang.). 
  9. ↑ 1911.8.2.11. [w:] Data Portal [on-line]. Natural Museum History. [dostęp 2025-07-13]. (ang.).
  10. ↑ The Key to Scientific Names ↓, annulatus [dostęp 2025-07-12].
  11. ↑ a b c R.E. Drake-Brockman. Two new mongooses from Somaliland. „The Annals and magazine of natural history”. Eight series. 10 (60), s. 612, 1912. (ang.). 
  12. ↑ 1912.12.28.16. [w:] Data Portal [on-line]. Natural Museum History. [dostęp 2025-07-13]. (ang.).
  13. ↑ W. Wendelen, Mammalia, type specimens. Royal Museum for Central Africa, Tervuren [online], s. 81 [dostęp 2023-08-22] (ang.).
  14. ↑ The Key to Scientific Names ↓, tenebrosa [dostęp 2025-07-12].
  15. ↑ A.J.E. Lönnberg. Mammifères recueillis dans la région du Mont Elgon par le D’ Bayer, en 1914. „Revue zoologique africaine”. 5, s. 175, 1918. (fr.). 
  16. ↑ a b c d e f g Do Linh San, E. & Hoffmann, M., Helogale hirtula, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [dostęp 2025-07-12] (ang.).
  17. ↑ Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 144. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  18. ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r 29. Ethiopian Dwarf Mongoose, s. 325, w: J.S. Gilchrist, A.P. Jennings, G. Veron & P. Cavallini, Family Herpestidae (Mongooses), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 1. Carnivores, Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 262–329, ISBN 978-84-96553-49-1 (ang.).
  19. ↑ a b c d 30. Common Dwarf Mongoose, s. 325–326, w: J.S. Gilchrist, A.P. Jennings, G. Veron & P. Cavallini, Family Herpestidae (Mongooses), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 1. Carnivores, Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 262–329, ISBN 978-84-96553-49-1 (ang.).
  20. ↑ a b c d J.S. Gilchrist, A.P. Jennings, G. Veron & P. Cavallini, Family Herpestidae (Mongooses), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 1. Carnivores, Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 262–329, ISBN 978-84-96553-49-1 (ang.).
  21. ↑ 1904.5.9.8. [w:] Data Portal [on-line]. Natural Museum History. [dostęp 2025-07-13]. (ang.).
  22. ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.), Helogale hirtula, [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [online], Johns Hopkins University Press, 2005 [dostęp 2025-09-23].
  23. ↑ Perez i inni, Systematic relationships of the bushy‐tailed and black‐footed mongooses (genus Bdeogale, Herpestidae, Carnivora) based on molecular, chromosomal and morphological evidence, „Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research”, 44 (3), 2006, s. 251–259 (ang.).
  24. ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 315, 1904. (ang.). 
  25. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 119.
  26. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 275.
  27. ↑ 25. Alexander's Cusimanse, s. 324, w: J.S. Gilchrist, A.P. Jennings, G. Veron & P. Cavallini, Family Herpestidae (Mongooses), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 1. Carnivores, Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 262–329, ISBN 978-84-96553-49-1 (ang.).
  28. ↑ 26. Angolan Cusimanse, s. 324, w: J.S. Gilchrist, A.P. Jennings, G. Veron & P. Cavallini, Family Herpestidae (Mongooses), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 1. Carnivores, Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 262–329, ISBN 978-84-96553-49-1 (ang.).
  29. ↑ Tadele i inni, Production systems, productive performances, constraints and rate of inbreeding of indigenous chicken populations in Kaffa Zone, South Western Ethiopia, „Journal of Biology, Agriculture and Healthcare”, 9 (5), 2019, s. 54–63 (ang.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mangusteczka_etiopska&oldid=78119565”