Mangustka kongijska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mangustka kongijska
Crossarchus alexandri[1]
Thomas & Wroughton, 1907[2]
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Podrząd kotokształtne
Rodzina mangustowate
Rodzaj mangustka
Gatunek mangustka kongijska
Synonimy
  • Crossarchus alexandri minor[a] Goldman, 1984[4]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Mangustka kongijska[6] (Crossarchus alexandri) – gatunek ssaka z rodziny mangustowatych (Herpestidae). Ssak ten występuje w środkowej Afryce, według IUCN nie jest zagrożony wyginięciem.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Mangustka kongijska występuje w Demokratycznej Republice Konga, na północy od rzeki Ubangi i na południu do rzeki Kasai[5]. Występuje także w zachodniej Ugandzie[5][7]. Oddzielna populacja zasiedla też stoki Mount Elgon w Ugandzie[8]. Według sugestii Raya z 2001 roku[9], ssak ten występuje również w południowo-zachodniej części Republiki Środkowoafrykańskiej[10].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy naukowo opisali teriolodzy – Brytyjczyk Oldfield Thomas i Hindus Robert Charles Wroughton – w 1907 roku na łamach The Annals and Magazine of Natural History[2]. Jako miejsce typowe odłowu holotypu Thomas i Wroughton wskazali „Banzyville nad Ubangi” (ang. from Banzyville, Ubanghi), uściślone przez Coreya Goldmana w 1984 roku do Mobayi-Mbongo w Zairze (formalnie Demokratyczna Republika Konga), o współrzędnych geograficznych 4°00′N 21°11′E/4,000000 21,183333[4].

W 1984 roku Goldman zaproponował wyróżnienie – oprócz podgatunku nominatywnego – podgatunku minor ze skrajnie wschodniej Demokratycznej Republik Konga i Ugandy, na podstawie mniejszych rozmiarów czaszki[4]. Jednakże późniejsze badania nie potwierdziły statusu podgatunku[11] i takson ten traktuje się jako monotypowy[7][5][8].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rodzajowa: gr. κροσσοι krossoi – frędzel; ἀρχὀς arkhos – odbyt[12]. Epitet gatunkowy honoruje Boyda Alexandera, brytyjskiego oficera, który z ekspedycji po Afryce od Nigru do Nilu zebrał kolekcję ssaków, którą potem przesłał do Muzeum Historii Naturalnej w Londynie[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 35–44 cm, ogona 22,5–31,7 cm, stępu 7,5–9,1 cm, ucha 1,9–2,8 cm; masa ciała samców (n = 2) 1,19, 1,75 kg, samic (n = 1) 1,45 kg[7][8]. Największy przedstawiciel rodzaju mangustka (Crossarchus)[7]. Posiada brązowo-czarne, grube i kudłate futro. Grzywa ciągnie się od głowy do ogona (na szyi grzywa układa się w spiralę o długości 6-8 cm)[7][8]. Włosy na grzbiecie długości 40-50 mm, stopniowo wydłużają się od karku w kierunku zadu[7]. Pysk koloru szaropłowego, wydłużony, najdłuższy wśród mangustek (rostrum stanowi 34–36% długości condylobasal[b]). Włosy na głowie krótkie. Ogon, który stanowi około 70& długości ciała, jest długowłosy i zwęża się u podstawy[8]. Po pięć palców na przednich i tylnych łapach[7]. Dobrze rozwinięte pazury na przednich łapach. Samica ma trzy pary sutków[8]. Mangustka kongijska jest sympatryczna z podgatunkiem nigricolor mangustki angolskiej (C. ansorgei) w Kongo, ale jest większa[7]. Długość condylobasal 74–81,1 mm; rostrum 25,7–31,9 mm; szerokość kości jarzmowej 35,4–43,4 mm[7]. Wzór zębowy: I C P M = 36[7].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Mangustka kongijska zamieszkuje nizinne oraz górskie lasy deszczowe, wilgotne dna dolin, a sezonowo zalane, leśne bagna[7][5]. W przeciwieństwie do mangustki angolskiej nie boi się przebywać w pobliżu ludzkich siedlisk[8]. Oddzielona populacja z Mount Elgon występuje na wysokości 1500–2900 m n.p.m.[8]

Gatunek towarzyski, obserwowany w grupach liczących od 10 do 20 osobników[7][8]. Wydają chrząkające i świergoczące odgłosy[8]. Podczas jakiekolwiek zagrożenia wydają głośne dźwięki, po czym uciekają w ciszy[8]. Stają na przednich łapach w celu zaznaczenia pni i gałęzi, około 25 cm nad ziemią z wydzieliny gruczołu analnego[8]. Ssaki w niewoli mają skłonności do oddawania kału i moczu w jednym miejscu, przy czym żywo reagują na kał i mocz innego osobnika, natychmiast przykrywając go własnym[8]. Maksymalnie dziesięć mangustek śpi razem w otworach w pniach martwych drzew[8]. Prawdopodobnie prowadzą dzienny tryb życia, choć z Kivu w Demokratycznej Republice Konga pochodzą sprawozdania o jakiejś formie aktywności nocnej[7]. Potrafią wspinać się na drzewa[7].

Prawdopodobnie żywią się dżdżownicami, ślimakami (w tym pomrowikami), chrząszczami i małymi kręgowcami, polując na nie w poszyciu lasu i gnijących kłodach; pokarm uzupełniają też o niektóre owoce[7].

Na dziewięć schwytanych w połowie kwietnia samic u sześciu stwierdzono zarodki[8]. Pigmeje z plemienia Mbuti twierdzą że samica rodzi 3–4 młode[8]. Brak innych informacji[7].

Na okazach z DR Konga stwierdzono nicienie z gatunków Subulura shebini i Spirura congolense, nimfę wrzęchy z gatunku Armillifer armillatus oraz wesz z rodzaju Sericatoeus[8]. Nic nie wiadomo na temat chorób i drapieżników polujących na tego ssaka[8].

Status zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (ang. Least Concern – najmniejszej troski)[5]. Choć globalna wielkość populacji nie jest znana[5], to na bazarach w północno-wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga, na których handluje się dziczyzną, mięso z tego ssaka występuje dość powszechnie (43%, jeśli chodzi o ssaki mięsożerne), co sugeruje, że gatunek ten jest powszechny i liczny w tym regionie[5]. Pigmeje z plemienia Mbuti w Lesie Równikowym Ituri ze wszystkich zwierząt mięsożernych najczęściej chwytają właśnie mangustkę kongijską[5]. Nie ma większych zagrożeń, ale populacja tego ssaka prawdopodobnie spada z powodu utraty siedlisk i polowań[5]. Populacja z Mount Elgon może być również zagrożony przez polowania i degradację ich siedlisk[7][5][8]. Gatunek ten występuje w kilku obszarach chronionych, chociaż stopień jego ochrony jest tam różny[5].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Łac. minor – mniejszy, od formy parvus – mały[3].
  2. Długość czaszki mierzona od przednich punktów kości przedszczękowej do powierzchni tylnej kłykci potylicznych[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Crossarchus alexandri, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c O. Thomas, R.Ch. Wroughton. New mammals from Lake Chad and the Congo, mostly from the collections made during the Alexander-Gosling expedition. „The Annals and Magazine of Natural History”. Seventh Series. 19, s. 373, 1907 (ang.). 
  3. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-11-07]. (ang.)
  4. a b c C.A. Goldman. Systematic revision of the African mongoose genus Crossarchus (Mammalia: Viverridae). „Canadian Journal of Zoology”. 62, s. 1618-1630, 1984 (ang.). 
  5. a b c d e f g h i j k l F.M. Angelici, E. Do Linh San 2015, Crossarchus alexandri, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2015-4 [dostęp 2016-11-07] (ang.).
  6. Systematyka i nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński, W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 143. ISBN 978-83-88147-15-9.
  7. a b c d e f g h i j k l m n o p q J.S. Gilchrist, A.P. Jennings, G. Veron, P. Cavallini (koordynator): Family Herpestidae (Mongooses). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 324. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.)
  8. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s H. van Rompaey, M. Colyn: Crossarcus alexandri Alexander’s Cusimanse. W: J. Kingdon, D. Happold, T. Butynski, M. Hoffmann, M. Happold, J. Kalina (red.): Mammals of Africa. Cz. 5: Carnivores, Pangolins, Equids and Rhinoceroses. London: Bloomsbury Natural History, 2013, s. 374–376. ISBN 978-1-4081-2257-0. (ang.)
  9. J.C. Ray: Carnivore biogeography and conservation in the African forest. W: W. Weber, L. White, A. Vedder, L. Naughton-Treves (red.): African rain forest ecology and conservation. New Heaven: Yale University Press, 2001, s. 214–232. ISBN 978-0300084337. (ang.)
  10. G. Sonet, M. Colyn, E. Verheyen, Z.T. Nagy, W. Wendelen, H. Van Rompaey, J. Hulselmans. Afrotropical forest-dwelling mongooses (Mammalia: Herpestidae: Crossarchus) investigated by craniometry and mitochondrial DNA. „Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research”. 52 (4), s. 323–330, 2014. DOI: 10.1111/jzs.12066 (ang.). 
  11. M. Colyn, J. Van Rompaey. A biogeographic study of cusimanses (Crossarchus) (Carnivora, Herpestidae) in the Zaire Basin. „Journal of Biogeography”. 21 (5), s. 479-489, 1994. DOI: 10.2307/2845652 (ang.). 
  12. T.S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Washington: Government Printing Office, 1904, s. 204, seria: North American Fauna. (ang.)
  13. Condylobasal length (ang.). encyclopedia.com. [dostęp 2016-11-07].