Maniok jadalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Maniok jadalny
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd malpigiowce
Rodzina wilczomleczowate
Rodzaj maniok
Gatunek maniok jadalny
Nazwa systematyczna
Manihot esculenta Crantz.
Inst. rei herb. 1:167. 1766
Synonimy

Manihot utilissima Pohl
Jatropa manihot L.
Janipha manihot H.B.K.

Mapa zasięgu
Maniok jadalny: zasięg występowania na mapie
Bulwy
Sadzonka
Owoc i nasiona

Maniok jadalny (Manihot esculenta Crantz), nazywany także maniokiem gorzkim lub podpłomyczem najużyteczniejszym[2]gatunek rośliny uprawnej należący do rodziny wilczomleczowatych (Euphorbiaceae). Pochodzi z Brazylii.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Krzew o wysokości do 3 m.
Liście
Długoogonkowe, o sercowatodłoniastych, 3-7-klapowych blaszkach. Na górnej stronie są ciemnozielone, na spodniej sinozielonkawe z nabiegłymi pomarańczowo nerwami.
Kwiaty
Drobne, brudnożółte, zebrane w grono. Są rozdzielnopłciowe; kwiaty męskie mają 10 pręcików, żeńskie 1 słupek.
Owoc
Wąskooskrzydlona torebka zawierająca drobne, eliptyczne, białoszare, ciemno nakrapiane nasiona.
Bulwy
Częścią użytkową są bulwy korzeniowe o długości 30–60 cm, grubości 10 cm i ciężarze do 4 kg. Są one brązowe z zewnątrz, wewnątrz białe lub żółtawobiałe. Zawierają 20–40% skrobi, do 5% cukru i do 2% białka. W stanie surowym są trujące, ponieważ występuje w nich glikozyd manihotoksyna, który łatwo przechodzi w silnie trujący kwas pruski. Właściwości trujące giną po odpowiednim wypłukaniu i ugotowaniu, upieczeniu lub wysuszeniu, wówczas bulwy mogą być spożywane bezpośrednio lub w różny sposób przyrządzone.

Historia uprawy[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze ślady świadczące o wykorzystaniu manioku znaleziono w Ameryce Południowej w Peru, na stanowisku archeologicznym Tres Ventanas w górnym biegu rzeki Chilca. Datuje się je na wczesny okres preceramiczny (ok. 9500–8000 lat B.P.). Nieco młodsze (datowane na ok. 8200 lat B.P.), są znaleziska w Quebrada de las Pircas – stanowisku ze środkowego okresu preceramicznego. Wszystkie te szczątki różnią się od znajdowanych na terenach brazylijskich, co może świadczyć o ich niezależnej domestykacji[3].

W XVI wieku maniok trafił z Brazylii do Afryki (Gwinea, Kongo) za pośrednictwem handlarzy niewolników. W późniejszych latach Portugalczycy sprowadzili maniok do Azji południowej. Dalsze losy manioku związane były z wędrówkami kupców i żeglarzy[4].

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

W 2016 roku światowa powierzchnia uprawy manioku wyniosła ok. 23,5 mln ha, z czego otrzymano 227 mln t bulw. Największymi producentami manioku jest Nigeria, Tajlandia oraz Brazylia.[5] Tajlandia jest głównym eksporterem manioku, z czego większość trafia do Europy[6].

Najwięksi producenci manioku w 2016 r.[7]
Kraj Zbiór (mln t)
Nigeria 57,1
Tajlandia 31,2
Brazylia 21,1
Indonezja 20,7
Ghana 17,8
Demokratyczna Republika Konga 14,7
Wietnam 11
Kambodża 10,2
Angola 10
Mozambik 9,1

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Sztuka kulinarna: Ze zmielonych lub startych bulw otrzymuje się masę, która po wysuszeniu i prażeniu jest mielona. Powstająca w ten sposób mąka (tzw. kassawa) służy do wypieku chleba, sporządzania i przyprawiania różnych potraw oraz przerabia się ją na alkohol. Z masy powstałej ze zmielenia bulw otrzymuje się także mączkę skrobiową zwaną tapioką. Używa się jej do wyrobów cukierniczych i do sporządzania dietetycznych potraw skrobiowych[potrzebny przypis].
  • W wielu krajach rozpoczęto badania, których celem jest ocena wykorzystania manioku jako surowca do produkcji biopaliw etanolowych. W ramach Planu Rozwoju Energii Odnawialnej w jedenastym Planie Pięcioletnim w Chińskiej Republice Ludowej, postanowiono zwiększyć produkcje paliwa etanolowego do dwóch milionów ton, a biodiesla do 200 tysięcy ton do roku 2010. Jest to odpowiednik wymiany 10 milionów ton ropy naftowej. W rezultacie tapioka stopniowo staje się głównym źródłem produkcji bioetanolu. 22 grudnia 2007 r. zakończono budowę zakładu produkcji etanolu z manioku w Beihai, którego roczna produkcja wyniosła 200 tys. ton, przy użyciu ok. 1,5 mln ton manioku.
  • Siano z manioku jest zbierane na etapie młodego wzrostu (3-4 miesiące) około 30-45 cm nad ziemią. Następnie suszone na słońcu przez 1-2 dni aż do uzyskania suchej masy. Siano z manioku zawiera wysoką zawartość białka (20-27% surowego białka). Jest on wykorzystywany jako dobre źródło paszy dla bydła, bawołów, kóz i owiec.
  • Maniok jest rośliną wymagającą co najmniej 8 miesięcy ciepłej pogody do wytworzenia plonu. W wilgotnych obszarach nie toleruje powodzi. Uzyskanie plonu w niekorzystnych warunkach, takich jak chłodna lub sucha pogoda, trwa 18 lub więcej miesięcy. Toleruje szeroki zakres pH gleby od 4,0 do 8,0 i jest najbardziej produktywny w pełnym słońcu[6].
  • Tapioka jest wykorzystywana jako jeden ze składników do Bubble Tea. Jest przyrządzana w formie kulek[9].

Wartość odżywcza[edytuj | edytuj kod]

Wartość odżywcza
Maniok
(100 g)
Wartość energetyczna 502 kJ (120 kcal)
Białka 3,1 g
Węglowodany 26,9 g
Tłuszcze 0,4 g
Woda 68,5 g
Dane liczbowe na podstawie: [10]
Wartości RDA i AI wyznaczone na podstawie danych Institute of Health[11]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-11-26].
  2. Rozporządzenie komisji UE. [dostęp 2017-12-08].
  3. Michał Wasilewski. Udomowienie roślin w Nowym Świecie. „Wiadomości Botaniczne”. 49 (1/2), s. 19–37, 2005. 
  4. Jan Falkowski, Jerzy Kostrowicki, Geografia rolnictwa świata, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005.
  5. Home, Food and Agriculture Organization of the United Nations [dostęp 2018-02-12] (ang.).
  6. a b Stuarts Brasil, Stuart's Brasil: Aipim, Mandioca, Manioc, Pão-de-pobre, Cassava(Manihot esculenta), Stuart's Brasil, 2009 [dostęp 2018-02-14].
  7. FAOSTAT, www.fao.org [dostęp 2018-02-14].
  8. Agricultura. El cultivo de la yuca., www.infoagro.com [dostęp 2016-04-11].
  9. Visuality.pl, Pij herbatę - Bubble tea to go!, www.pijherbate.pl [dostęp 2018-02-14] (ang.).
  10. Hanna Kunachowicz; Beata Przygoda; Irena Nadolna; Krystyna Iwanow: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2017, s. 497. ISBN 978-83-200-5311-1.
  11. Dietary Reference Intakes Tables and Application. Institute of Health. The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.